Össur Skarphéðinsson
StjórnmálafólkÞáverandi utanríkisráðherra (Samfylkingin)
Þáverandi utanríkisráðherra (Samfylkingin) — blandað viðhorf til ESB-aðildar.
Þingvirkni um ESB-mál
Ræður á Alþingi um ESB- og Evrópumál.
Sjá þingræður →Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (26)
Að hluta staðfest Össur Skarphéðinsson, þáverandi þingmaður Samfylkingarinnar, taldi árið 2015 að ríkisstjórnin hefði brotið gegn 24. gr. þingskapalaga með því að bera ekki viðræðuslit við Evrópusambandið undir utanríkismálanefnd, og að málinu hafi beinlínis verið haldið leyndu fyrir nefndarmönnum. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Össur Skarphéðinsson, þáverandi þingmaður Samfylkingarinnar, taldi að ríkisstjórnin hefði brotið gegn ákvæðinu með því að bera ekki viðræðuslit við Evrópusambandið undir nefndina. Málinu hafi beinlínis verið haldið leyndu fyrir nefndarmönnum.
Heimildir staðfesta að deilur urðu um samráð við utanríkismálanefnd í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna 2026, en fullyrðingin vísar til ársins 2015 og Össurar Skarphéðinssonar. SOV-LEGAL-028 og SOV-PARL-005 fjalla um 24. gr. þingskapalaga og gagnrýni stjórnarandstöðunnar á að utanríkismálanefnd hafi ekki verið höfð með í ráðum — en þessar heimildir lúta að atburðum 2026, ekki 2015. PARTY-DATA-011 lýsir viðræðuslitum 2015 og þeirri ákvörðun Gunnars Braga Sveinssonar að senda bréf til ESB án samþykkis Alþingis, sem styður hluta fullyrðingarinnar um leyndarhyggju. Engin heimild staðfestir þó beint að Össur Skarphéðinsson hafi haldið 24. gr. þingskapalaga hafi verið brotin árið 2015.
Samhengi sem vantar
Heimildir um 24. gr. þingskapalaga fjalla um atburði 2026, ekki 2015. Fullyrðingin vísar sérstaklega til ársins 2015 og afstöðu Össurar Skarphéðinssonar, en engin heimild staðfestir orð hans beint. Túlkun á 24. gr. er umdeild — sérfræðingar eru ekki sammála um hvort bréf utanríkisráðherra til ESB krefðist samráðs við nefndina.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
Að hluta staðfest Makríllinn var helsti ásteitingarsteinninn í aðildarviðræðum Íslands við ESB um árið 2012 og leiddi til þess að viðræðurnar voru settar á ís. Tilvitnað Sjávarútvegur
Nei, það get ég ekki fullyrt með góðri samvisku. Það var fyrst og fremst makríldeilan sem mikil harka hljóp í þegar árinu 2012 vatt fram. Undir árslok leiddi hún til þess að tvær þjóðir, Bretar og Írar, gerðu það alveg ljóst að þær myndu ekki fallast á að sjávarútvegskaflinn yrði opnaður til samninga nema sátt næðist um makrílveiðar.
Heimildir staðfesta að makríldeilan var stórt mál í aðildarviðræðunum og að sjávarútvegskaflinn (kafli 13) var aldrei opnaður. FISH-DATA-023 sýnir að kafli 13 var meðal viðkvæmustu kaflanna og var aldrei opnaður áður en viðræðurnar voru stöðvaðar í maí 2013. Hins vegar var ástæða þess að viðræðurnar voru settar á ís fyrst og fremst stjórnmálaleg ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar árið 2013, ekki makríldeilan ein og sér. Fullyrðingin ofmetur þátt makrílsins á kostnað pólitísku breytinganna.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnarskiptin 2013 voru bein orsök þess að viðræðurnar voru settar á ís — ekki makríldeilan ein og sér. Sjávarútvegur var víðtækara vandamál en aðeins makríll (kvótakerfi, CFP-samhæfni, EEZ-yfirráð).
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Stefan Fule, stækkunarstjóri ESB, tilkynnti undir lok árs 2012 að ekki yrði hægt að opna sjávarútvegskaflann nema samið yrði um makríl. Tilvitnað Sjávarútvegur
Undir lok árs tilkynnti svo Stefan Fule stækkunarstjóri að ekki yrði hægt að opna sjávarútvegskaflann nema samið yrði um makríl. «Ég er upp við vegg,» sagði hann mínu fólki.
Heimildir staðfesta að Štefan Füle var stækkunarstjóri ESB á þessum tíma (EEA-LEGAL-012 nefnir hann sem Commissioner for Enlargement 2010–2014). FISH-DATA-023 staðfestir að kafli 13 var aldrei opnaður og að makríll var lykilhindrun. Tilvitnunin um «ég er upp við vegg» og tilkynning Füle um tengsl makríldeilunnar við sjávarútvegskaflann er ekki staðfest beint í heimildum, en samhengið er samrýmanlegt.
Samhengi sem vantar
Engin heimild staðfestir beint orð Füle um tengsl makríls og sjávarútvegskaflans eða tilvitnunina «ég er upp við vegg». Almenn staðfesting á stöðu Füle og stöðvun sjávarútvegskafla er til staðar.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Reglugerð sem heimilaði bann á innflutningi makríls var síðar beitt gegn Færeyjingum en aldrei gegn Íslendingum. Tilvitnað Sjávarútvegur
Í staðinn kom reglugerð sem í reynd heimilaði bann á innflutningi afurða af makríl meðan á sams konar «ránveiðum» stæði og skyldum tegundum. Hún var beinlínis skrifuð af Pat «The Cope». Henni var þó aldrei beitt gegn okkur en síðar notuð gegn Færeyingum.
FISH-DATA-037 nefnir endurskoðun á reglugerð ESB 1026/2012 um ósjálfbærar veiðar sem heimilar aðgerðir gegn ríkjum sem stunda slíkar veiðar. Þetta samrýmist fullyrðingunni um reglugerð sem heimilar viðskiptaþvinganir. Heimildirnar staðfesta þó ekki beint að reglugerðin hafi verið skrifuð af Gallagher, né að henni hafi verið beitt gegn Færeyjingum en ekki Íslandi. FISH-LEGAL-009 nefnir makríldeilu 2011–2018 sem bakgrunn.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint að reglugerðinni hafi verið beitt gegn Færeyjingum eða að Pat the Cope Gallagher hafi skrifað hana. Reglugerð 1026/2012 er nefnd í öðru samhengi (Noregsdeila 2025).
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Bréf Gunnars Braga Sveinssonar til ESB um að hætta við aðildarumsóknina var talið vera brot á lögum þar sem það var ekki rætt við utanríkismálanefnd Alþingis. Tilvitnað Fullveldi
Það bréf hafði enga stöðu og við reyndar litum á það sem brot á lögum enda var það ekki rætt við utanríkismálanefnd sem þó átti að bera undir öll meiri háttar utanríkismál.
PARTY-DATA-011 staðfestir að Gunnar Bragi sendi bréf einhliða til ESB 12. mars 2015 og að þingsályktunartillaga um formlega afturköllun náði aldrei til atkvæða. SOV-LEGAL-028 nefnir 24. grein þingskapalaga sem krefst samráðs við utanríkismálanefnd um meiri háttar utanríkismál. Hvort bréfið hafi í raun verið lögbrot er hins vegar umdeilanlegt meðal fræðimanna — SOV-LEGAL-028 bendir á að lögfræðingar eru ósammála um túlkun 24. greinar.
Samhengi sem vantar
Lögfræðilegt álit um hvort bréfið hafi verið formlegt lögbrot er deilt. Andstæðingar töldu það brot á lögum, en ríkisstjórnin taldi framkvæmdina lögmæta. Túlkun á 24. grein þingskapalaga er ekki einhlít.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Bréf Gunnars Braga var í andstöðu við yfirlýsingar beggja stjórnarflokka og stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Tilvitnað Flokkastefnur
Bréfið var þar að auki brot á bæði yfirlýsingum beggja stjórnarflokka og í andstöðu við stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem þá voru tekin við valdataumum.
PARTY-DATA-024 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn lofaði þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður á landsfundi 2013, og Bjarni Benediktsson sagði «við höfum sett inn opnun fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu». PARTY-DATA-011 staðfestir að þingsályktunartillagan um formlega afturköllun náði ekki meirihluta. Þetta bendir til þess að bréf Gunnars Braga hafi farið lengra en stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar gerði ráð fyrir. Fullyrðingin er studd að hluta, en «í andstöðu» er pólitískt mat Össurar sem ekki er hægt að staðfesta óháð.
Samhengi sem vantar
Stefnuyfirlýsingin talaði um «hlé» en ekki formleg slit, samkvæmt fullyrðingu 15. Hvort bréf Gunnars Braga hafi verið beint brot á yfirlýsingu stjórnarflokkanna krefst aðgangs að upprunalegum stefnuskjölum sem ekki eru í staðreyndagrunni.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Bjarni Benediktsson sagði í leiðtogaþætti í Ríkissjónvarpinu að þjóðin fengi að eiga síðasta orðið um hvort Ísland héldi áfram með ESB-umsóknina eða ekki. Tilvitnað Flokkastefnur
Össur rifjar upp að Bjarni Benediktsson, þá formaður Sjálfstæðisflokksins, hafi sagt í frægum leiðtogaþætti í Ríkissjónvarpinu að «þeir» myndu standa við að þjóðin fengi að eiga síðasta orðið um það hvort Ísland héldi áfram með umsóknina eða ekki.
PARTY-DATA-024 staðfestir að Bjarni Benediktsson sagði í apríl 2013 «við höfum sett inn opnun fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu... og við stöndum við það». Þetta samrýmist almennt fullyrðingunni um loforð þjóðaratkvæðagreiðslu. Fræðileg greining frá Háskóla Íslands sýnir þó innri mótsagnir í skilaboðum Bjarna — fimm dögum áður hafði hann talað fyrir því að slíta viðræðum. Tilvísunin í «leiðtogaþátt í Ríkissjónvarpinu» er ekki staðfest beint.
Samhengi sem vantar
PARTY-DATA-024 sýnir innri mótsagnir hjá Bjarna sem veikja framsetninguna. Fimm dögum áður en hann lofaði þjóðaratkvæðagreiðslu talaði hann gegn viðræðunum. Sérstaka leiðtogaþáttinn getur matið ekki staðfest.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gaf loforð um að þjóðin yrði spurð hvort halda skyldi viðræðum við ESB áfram. Tilvitnað Flokkastefnur
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem þá var formaður Framsóknar, gáfu svipuð loforð um að þjóðin yrði spurð um hvort halda skyldi viðræðum áfram.
POLITICAL-DATA-011 staðfestir að stjórnarsáttmáli 2013–2016 (Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur) talaði um afturköllun umsóknar. SOV-PARL-002 sýnir Sigmund Davíð sem andstæðing ESB-viðræðna. PARTY-DATA-024 staðfestir loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu frá 2013-landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Hins vegar staðfesta heimildir ekki beint loforð Sigmundar Davíðs persónulega sem formanns Framsóknarflokks um þjóðaratkvæðagreiðslu — einungis almennt stefnumál stjórnarsáttmálans.
Samhengi sem vantar
Heimildir greina ekki á milli persónulegra loforða Sigmundar Davíðs og almennrar stefnu Framsóknarflokksins. POLITICAL-DATA-011 nefnir einungis ríkisstjórnina sem heild.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Bjarna og Sigmundar frá maí 2013 talaði um «hlé á aðildarviðræðum» en ekki formleg slit. Tilvitnað Flokkastefnur
Sú stjórn Bjarna og Sigmundar leit ekki svo á að aðildarviðræðum væri hætt heldur talar stjórnin þar um «hlé á aðildarviðræðum» við Evrópusambandið og að ekki verði lengra haldið «nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu».
PARTY-DATA-011 staðfestir að ríkisstjórnin reyndi fyrst að fá formlega afturköllun í gegnum Alþingi en það tókst ekki. POLITICAL-DATA-011 bendir á að ríkisstjórnin talaði um «hlé» og afturköllun kom síðar. POL-DATA-010 staðfestir að 2013–2016 stjórnarsáttmáli fól í sér frestun viðræðna sem kjarnaskilyrði. Munurinn á «hléi» og «formlegum slitum» er vel studdur þar sem þingsályktunartillagan um slit náði ekki meirihluta (PARTY-DATA-011).
Samhengi sem vantar
Upprunalegur texti stefnuyfirlýsingarinnar er ekki í staðreyndagrunni, en fleiri heimildir styðja greinarmuninn á «hléi» og «formlegum slitum».
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Gunnar Bragi Sveinsson lagði fram þingsályktunartillögu í febrúar 2014 um að slíta viðræðum við ESB formlega. Tilvitnað Fullveldi
Gunnar Bragi lagði því fyrir hennar hönd fram þingsályktunartillögu í febrúar 2014 um að slíta viðræðum formlega.
PARTY-DATA-011 staðfestir að ríkisstjórnin lagði fram frumvarp til Alþingis um formlega afturköllun umsóknarinnar, og að það var lagt fram í febrúar 2015, ekki 2014. Fullyrðingin segir febrúar 2014 en heimildirnar benda til febrúar 2015. Meginatriðið — að Gunnar Bragi hafi lagt fram tillögu um formleg slit — er staðfest, en dagsetningin er líklega röng.
Samhengi sem vantar
Heimild (PARTY-DATA-011) nefnir febrúar 2015 sem tímasetningu tillögunnar, ekki febrúar 2014. Þetta gæti verið minnisbrögð ræðumanns um eitt ár.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Talsmaður ESB staðfesti að bréf Gunnars Braga væri ekki ígildi formlegrar afturköllunar á aðildarumsókninni samkvæmt reglum sambandsins. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Hjá talsmönnum ESB kom fram að bréfið væri ekki ígildi formlegrar afturköllunar á sjálfri umsókninni samkvæmt reglum þess. Þetta hefur sambandið margítrekað síðan af hálfu sambandsins.
PARTY-DATA-011 staðfestir skýrt: «the European Commission's spokesperson stated that Sveinsson's letter did not constitute a formal withdrawal of the application» og «The EU has continued to regard Iceland's 2009 application as technically still valid.» Sama heimild nefnir að framkvæmdastjórnin ítrekaði þetta í mars 2026. Þetta er í fullu samræmi við fullyrðinguna.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Ályktun Alþingis frá 2009 um ESB-aðildarumsóknina er enn þá í fullu gildi þar sem þingið hefur aldrei afturkallað hana. Tilvitnað Fullveldi
Þannig að ályktun Alþingis frá 2009 er enn þá í fullu gildi því þingið hefur aldrei afturkallað hana.
PARTY-DATA-011 staðfestir að frumvarp um formlega afturköllun náði aldrei til atkvæða á Alþingi. ESB hefur haldið því fram að umsóknin sé enn í gildi (PARTY-DATA-011, SOV-PARL-001). POLITICAL-DATA-011 staðfestir að engin ríkisstjórn hefur fengið Alþingi til að afturkalla ályktunarinnar formlega. Bréf Gunnars Braga var einhliða aðgerð ráðherra, ekki þingákvörðun.
Samhengi sem vantar
Lögfræðingar eru ósammála um hvort ályktunin sé enn í «fullu gildi» þegar litið er til pólitísks veruleika — ríkisstjórnir hafa farið eftir bréfinu í reynd þó Alþingi hafi ekki formlega afturkallað ályktunarinnar.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Íslendingar höfðu opnað samningaviðræður um 27 kafla af 33 og lokið samningum um 11 þegar viðræðurnar voru settar í hlé. Tilvitnað EES/ESB-löggjöf
Íslendingar höfðu þá opnað samningaviðræður um 27 kafla af 33, og þar af lokið samningum um 11.
Margar heimildir staðfesta þessar tölur. EEA-LEGAL-020 segir «Iceland was able to provisionally close 11 of 27 opened chapters». EEA-DATA-009 staðfestir «27 were opened and 11 provisionally closed by 2013». PREC-HIST-004 nefnir «27 were opened and 11 were provisionally closed». Tölurnar eru samhljóða í öllum heimildum.
Samhengi sem vantar
Kaflarnir voru 33 (ekki 35 eins og nokkrar heimildir nefna — munurinn stafar af mismunandi talningaraðferðum). Bráðabirgðalokun er ekki endanleg; kaflar geta verið opnaðir aftur ef bakslag verður.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Vextir í Króatíu urðu sambærilegir eða lægri en í Þýskalandi eftir að Króatar tóku upp evruna, þvert á hrakspár. Tilvitnað Gjaldmiðill
Þvert á allar hrakspár leiddi tengingin við evruna til þess að vextir í Króatíu urðu sambærilegir, jafnvel lægri en í Þýskalandi.
PREC-DATA-020 staðfestir þetta beint: vextir á húsnæðislánum í Króatíu voru um 3,0% í september 2025, en 3,71% í Þýskalandi í desember 2025. Seðlabankastjóri Króatíu, Boris Vujčić, staðfesti á BIS-ráðstefnu í janúar 2024 að króatískir húsnæðisvextir hefðu farið niður fyrir þýska (3,64% gegn 4,22%) og bilið hefur aukist síðan. PREC-DATA-019 styður þetta enn frekar og lýsir lækkun útlánavaxta eftir evruupptöku.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt PREC-DATA-019 var króatíska kúnan nánast föst við evruna í tvo áratugi fyrir formlega upptöku, sem dregur úr skýringargildi evrunnar einnar sér. CURR-DATA-016 bendir á að vaxtasamruni í evrusvæðinu getur verið blekkjandi — hann ýtti undir lánabólur í Írlandi, Portúgal og Spáni fyrir 2010.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Sameiginlega sjávarútvegsstefna ESB felur í sér að ríki geta einungis krafist veiðiheimilda innan lögsögu annars ríkis ef þau hafa sögulega veiðireynslu úr staðbundnum stofnum. Tilvitnað Sjávarútvegur
sameiginlega fiskveiðistefnan felur í sér að ríki geta því einungis krafist veiðiheimilda innan lögsögunnar ef þau hafa sögulega veiðireynslu úr staðbundnum stofnum.
FISH-LEGAL-001 staðfestir «relative stability» meginregluna þar sem kvótar eru úthlutaðir á grundvelli sögulegrar aflareynslu. FISH-LEGAL-005 útskýrir að kvótar nýrra aðildarríkja eru samdir í aðildarsamningi og felldir inn í «relative stability» lyklana. Fullyrðingin er hins vegar of einföld: CFP felur einnig í sér meginregluna um jafnan aðgang að veiðisvæðum (equal access) utan 12 sjómílna, sem þýðir að önnur ESB-ríki geta veiðt í lögsögu hvers annars án sögulegrar veiðireynslu frá viðkomandi svæði.
Samhengi sem vantar
Jafnréttis-aðgangsreglan (equal access) innan CFP þýðir að ESB-skip geta veiðt í lögsögu annars ESB-ríkis utan 12 sjómílna. «Relative stability» byggist á sögulegum afla en tekur einnig tillit til þarfa sjávarútvegshæðna og bóta fyrir lögsögutap. Fullyrðingin einfaldar CFP-reglurnar.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Engin önnur ESB-þjóð hefur sögulega veiðireynslu úr íslensku efnahagslögsögunni, nema Bretar sem eru ekki lengur í ESB. Tilvitnað Sjávarútvegur
Í okkar landhelgi hefur engin önnur þjóð slíka veiðireynslu og enginn sem hefði gert kröfu til þeirra nema Bretar, sem ekki eru lengur partur af sambandinu.
PREC-HIST-017 nefnir Grænland og FISH-COMP-005 fjallar um breska sjávarútveginn, sem bendir til þess að Bretar hafi átt sögu um veiðar nálægt Íslandi (þorskastrídið). FISH-DATA-037 nefnir norsk krafa um sögulegan þorskarétt. Fullyrðingin er í meginatriðum rétt — eftir Brexit hefur engin ESB-þjóð sterka sögulega veiðireynslu úr íslensku lögsögunni. Hins vegar gætu þýsk og belgísk skip haft takmarkað sögulegur rétt í norðaustur-Atlantshafi.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar fjalla ekki beint um sögulega veiðireynslu annarra ESB-þjóða í íslensku lögsögunni. Þetta krefst sérstakrar sögulegrar rannsóknar á veiðum í íslensku hafinu. Þótt Bretar séu augljóslega helstu dæmið gætu smærri söguleg tengsl við önnur ríki verið til staðar.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Norðmenn hafa sameiginlega efnahagslögsögu með ESB, en Ísland hefur það ekki. Tilvitnað Sjávarútvegur
Norðmenn hafa sameiginlega efnahagslögsögu með ESB, sem við höfum ekki.
FISH-DATA-037 staðfestir flókin sjávarútvegstengsl Noregs og ESB, þar á meðal deilur um þorsk við Svalbarða og makrílsamninga. Heimildin staðfestir að Noregur og ESB eiga í tvíhliða samningaviðræðum um sameiginlega fiskistofna (shared stocks). Þetta er frábrugðið «sameiginlegri efnahagslögsögu» — ríkin deila fiskistofnum sem fara á milli lögsagna, frekar en lögsögunni sjálfri. Fullyrðingin er þó rétt í þeim skilningi að Noregur og ESB hafa sameiginlega stofna sem krefjast sameiginlegrar stjórnunar.
Samhengi sem vantar
Hugtakið «sameiginleg efnahagslögsaga» er ekki nákvæmt — Noregur og ESB hafa sameiginlega fiskistofna (t.d. þorsk, makríl, síld) sem fara á milli lögsagna, ekki sameiginlega efnahagslögsögu. Ísland á einnig í deilum um sameiginlega stofna (makríll) þótt umfangið sé minna.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Heimildir vantar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson lagði fram eigin þingsályktunartillögu í maí 2009 um undirbúning ESB-aðildarviðræðna með fimm skilyrðum. Tilvitnað Flokkastefnur
hann var á þessum tíma skilyrtur Evrópusinni og lagði fram eigin þingsályktunartillögu í lotunni í maí 2009 um undirbúning viðræðna. Þar voru fimm skilyrði sem ég pældi mikið í
Engar heimildir í staðreyndagrunni staðfesta sérstaklega þingsályktunartillögu Sigmundar Davíðs frá maí 2009 um fimm skilyrði. POLITICAL-DATA-011 nefnir umsóknina frá júlí 2009 en fjallar ekki um tillögu Sigmundar Davíðs. SOV-PARL-002 sýnir afstöðu Sigmundar Davíðs 2026, en ekki 2009. Þetta er sérstök staðreynd úr þingsögu sem fellur utan gagnagrunnsins.
Samhengi sem vantar
Engar heimildir um þingsályktunartillögu Sigmundar Davíðs frá maí 2009 eru í staðreyndagrunni. Til staðfestingar þyrfti aðgang að þingskjölum 137. löggjafarþings.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Svandís Svavarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir gáfu viðtöl sumarið 2012 þar sem þær sögðu forsendur brostnar vegna makrílmálsins og kölluðu framhald viðræðna tímaskekkju. Tilvitnað Flokkastefnur
Síðla sumars 2012 þegar Steingrímur J. var á Ítalíu komu þær stöllur Svandís Svavarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir hvor á eftir annarri í viðtöl, sem ekki voru tilviljun. Ég man að Svandís sagði að vegna hörku í makrílmálinu af hálfu ESB væru forsendur brostnar og framhald viðræðna tímaskekkja. Katrín tók í sama streng og talaði um að ESB notaði umsóknina sem barefli á okkur í makrílsamningum.
POL-DATA-008 staðfestir klofning innan VG um ESB-mál og nefnir að fullveldissinnaður vængur flokksins er á móti aðild. Þetta samrýmist frásögninni um að Svandís og Katrín hafi gagnrýnt viðræðurnar. Engar heimildir staðfesta þó sérstaklega viðtölin frá sumarinu 2012 eða orðalagið um «forsendur brostnar» og «tímaskekkju». Samhengið er trúverðugt miðað við þekkta innri deilur VG.
Samhengi sem vantar
Viðtölin frá sumarinu 2012 eru ekki í staðreyndagrunni. Heimild staðfestir klofning VG en ekki nákvæm orð eða tímasetningu viðtala.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Össur Skarphéðinsson telur að eina leiðin til að afnema verðtrygginguna sé að tengja krónuna við evruna. Fullyrt Gjaldmiðill
Sjálfur tel ég að eina leiðin til að afnema verðtrygginguna sé að tengjast evrunni.
Þetta er skoðun Össurar og sem slík rétt sem tilvitnun í hans afstöðu. CURR-DATA-011 staðfestir tengsl evru og verðtryggingar: «indexed loans (a distinctive feature of Iceland's mortgage market) would likely become less common» undir evrunni. CURR-DATA-015 segir verðtryggð lán séu óalgeng á evrusvæðinu. Sérfræðingar styðja að evruaðild myndi draga úr verðtryggingu, en mat Össurar um að þetta sé «eina leiðin» er persónulegt álit sem ekki er hægt að staðfesta sem staðreynd.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er skoðun, ekki staðreynd. Sérfræðingar eru sammála um að evruaðild myndi draga verulega úr verðtryggingu, en sumir telja hægt að afnema verðtryggingu án gjaldmiðilsbreytinga.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Brestur Bretlands úr ESB auðveldar Íslandi að ná fram markmiðum sínum í sjávarútvegssamningunum þar sem Bretar voru eina þjóðin með sögulega veiðireynslu úr íslensku efnahagslögsögunni. Umorðað Sjávarútvegur
Bretar kvöddu Evrópusambandið með látum og gera Íslandi miklu auðveldara að ná fram markmiðum sínum í sjávarútvegi.
FISH-COMP-005 staðfestir Brexit og breytingar á sjávarútvegsstöðu Bretlands. Röksemdafærslan er trúverðug: Bretar voru helsta ESB-ríkið með sögulegan aðgang að norðanhafsmiðum nálægt Íslandi, og brotthvarf þeirra fjarlægir stóran keppinaut. Hins vegar er fullyrðingin of einföld — Brexit breytir einnig kvótaskiptingu ESB (stærra hlutfall kvóta berst til annarra ESB-ríkja) og öryggisstefnu. FISH-PREC-004 sýnir áhrif á Írland sem bendir til þess að endurúthlutun kvóta sé flókin.
Samhengi sem vantar
Brexit leiðir einnig til endurúthlutunar á sjávarútvegstengslum ESB og getur aukið þrýsting á nýja aðildarríki. Staðhæfingin um «eina þjóðina» er of einföld — þótt Bretar hafi verið langstærstir gætu önnur ríki haft minni háttar söguleg tengsl.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Norðurslóðir hafa fengið miklu meira vægi hjá ESB vegna breytinga í alþjóðamálum og Ísland er mikilvægur hlekkur vegna nálægðar við Grænland. Tilvitnað Fullveldi
Norðurslóðir sem ESB vissi varla af 2009 eru vegna breytinga í alþjóðamálum komnar í miðdepil hjá Evrópusambandinu.
Heimildir styðja fyrri hluta fullyrðingarinnar um aukið vægi Norðurslóða hjá ESB. SOV-DATA-001 staðfestir að ESB uppfærði Norðurslóðastefnu sína 2021 og hefur lengi reynt að fá áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. TRADE-DATA-022 nefnir landsvæði Íslands á Norður-Atlantshafi sem einn af þeim þáttum sem vekja áhuga ESB. SOV-HIST-003 sýnir að innrás Rússa í Úkraínu 2022 jók hernaðarlegt mikilvægi Íslands á GIUK-bilinu. Hins vegar er tengingin við Grænland ekki studd beint í heimildum — engin heimild nefnir Ísland sem «mikilvægan hlekk vegna nálægðar við Grænland» í samhengi ESB-áhuga.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta aukinn áhuga ESB á Norðurslóðum og aukið hernaðarlegt mikilvægi Íslands eftir 2022, en engin þeirra tengir ESB-áhuga á Íslandi sérstaklega við nálægð landsins við Grænland. Fullyrðingin um Grænlandstengslin er óstaðfest í þessum heimildum. Þá er ESB-aðild Íslands ekki forgangsmál ESB — stækkun beinist nú fyrst og fremst að Vestur-Balkan og Úkraínu.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Óvissa um Atlantshafsbandalagið hefur orðið til þess að Evrópa er að byggja upp eigin varnir og Ísland er mikilvægur hlekkur í þessum sjónarmiðum. Tilvitnað Fullveldi
Óvissan sem Bandaríkin hafa skapað um Nató sem varnarbandalag hefur líka leitt til þess að Evrópa er nú í óðaönn að byggja upp eigin varnir og Ísland er mikilvægur hlekkur í því sjónarmiði, ekki síst vegna nálægðar við Grænland.
SOV-HIST-003 staðfestir að ESB samþykkti Strategic Compass 2022, hernaðaráætlun til 2030, þar á meðal 5.000 manna hraðasveit, og nefnir «proposed EUR 150 billion European defence spending plan (2025)». SOV-DATA-008 og SOV-DATA-009 staðfesta hernaðarlega þýðingu Íslands (GIUK-gapið) og tvíhliða varnartengsl. Heimildir styðja að Evrópa sé að auka varnir sínar og að Ísland gegni mikilvægu hlutverki.
Samhengi sem vantar
ESB-varnarstjórnun er enn í mótun og 23 ESB-ríki eru einnig NATO-meðlimir — samspil þessara tveggja er óljóst. Þátttaka Íslands í CSDP væri að mestu táknræn þar sem landið á engan her.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Að hluta staðfest Covid-faraldurinn breytir skilningi á hvernig lítil þjóð þarf að tryggja matvælaöryggi sitt og gerir samning um landbúnað auðveldari. Tilvitnað Landbúnaður
Covid gerbreytir skilningi á hvernig lítil þjóð þarf að tryggja matvælaöryggi sitt og gerir samning um landbúnað auðveldari.
Fullyrðingin tengir Covid-faraldurinn við aukna meðvitund um matvælaöryggi, sem er almennt viðurkennt. AGRI-DATA-023 nefnir miklar mótmæli bænda í ESB 2023–2024 þar sem hækkandi aðföng og umhverfiskröfur voru lykilkvaðir — en Covid-tengsl eru ekki nefnd. AGRI-DATA-019 og AGRI-DATA-015 fjalla um landbúnaðarsamninga en tengja þá ekki sérstaklega við Covid. Röksemdin um að Covid «geri samning auðveldari» er álitskennd og ekki studd beint í heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir tengja ekki Covid-faraldurinn beint við breytta samningsstöðu í landbúnaði. ESB dró til baka umhverfiskröfur eftir mótmæli bænda (AGRI-DATA-023) en af öðrum ástæðum. Hvort Covid veiki eða styrki aðstöðu Íslands í samningum er álitsatriði.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
Staðfest Össur Skarphéðinsson var utanríkisráðherra þegar ESB-umsóknin 2009 var lögð fram. Umorðað Flokkastefnur
Össur Skarphéðinsson blessaður fer mikinn í viðtali á Vísi nýlega um ESB umsóknina 2009. Hann var utanríkisráðherra á þeim tíma.
POLITICAL-DATA-010 staðfestir að Össur Skarphéðinsson (Samfylkingin) gegndi embætti utanríkisráðherra frá 2009 til 2013 og leiddi aðildarferlið. Umsóknin var lögð fram 16. júlí 2009 undir forystu Jóhönnu Sigurðardóttur og Össur var utanríkisráðherra á þeim tíma. Engar heimildir stangast á við þessa fullyrðingu.
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin sem lagði fram ESB-umsóknina 2009 var ekki í heild sinni að baki umsókninni — einungis forsætis- og utanríkisráðherra stóðu að henni. Umorðað Fullveldi
Það hafði hinsvegar enginn sagt forsvarsmönnum ESB að ríkisstjórn Íslands sem slík stæði ekki að umsókninni heldur forsætis og utanríkisráðherra.
POL-DATA-010 staðfestir að ríkisstjórnin var koalísjón Samfylkingar og Vinstri grænna, þar sem Vinstri grænir voru tvístígandi gagnvart ESB-aðild. POLITICAL-DATA-008 sýnir að Samfylkingin stóð að umsókninni og POL-DATA-001 staðfestir að Samfylkingin og Viðreisn (stofnað 2016) eru einu flokkarnir sem styðja ESB-aðild formlega. Fullyrðingin á þannig við rök að styðjast: Vinstri grænir voru ekki ákafir stuðningsmenn og Samfylkingin bar verkefnið fyrst og fremst. Hins vegar er of langt gengið að segja að einungis forsætis- og utanríkisráðherra hafi staðið að umsókninni — ríkisstjórnin sem heild bar formlega ábyrgð á henni.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni lýsir innri togstreitu ríkisstjórnarinnar 2009 varðandi ESB-umsóknina á nákvæman hátt. Vitað er að Vinstri grænir voru tvístígandi, en hvort ráðherrar þeirra hafi beinlínis andmælt umsókninni innan ríkisstjórnar er ekki skjalfest í tiltækum heimildum. Ríkisstjórnin lagði umsóknina formlega fram sem heild — munur er á formlegri ábyrgð og pólitískum áhuga.