CURR-DATA-011
Sérfræðigreining
Há
ESB-aðild felur í sér skyldu til að taka upp evru að lokum, nema sérstök undanþága sé samið um líkt og Danmörk gerði, og krafist er þess m.a. að verðlag, hallarekstur og skuldir uppfylli nákvæm samlægunarskilyrði. Sem dæmi um hugsanlegan tímalengd: Búlgaría gekk í ESB árið 2007 en tók upp evru árið 2026, 19 árum síðar.
Enska frumtextinn
EU membership requires eventual euro adoption unless an exemption is negotiated, as Denmark did with its opt-out. Convergence criteria include: inflation within 1.5 percentage points of the three lowest eurozone rates, budget deficit below 3% of GDP, government debt below 60% of GDP, and stable exchange rates for at least two years. The timeline from EU accession to euro adoption can be very long — Bulgaria joined the EU in 2007 and adopted the euro in early 2026, a 19-year gap. Sweden rejected the euro in a 2003 referendum and maintains a floating krona without formal sanctions. Interest rates under the euro would likely be somewhat lower, and indexed loans (a distinctive feature of Iceland's mortgage market) would likely become less common.
Heimild
Vísindavefurinn — Gylfi Magnússon, Professor of Economics, University of Iceland (March 2026)
Vísindavefurinn er fræðilegur svarsíðuvefur Háskóla Íslands þar sem sérfræðingar svara spurningum almennings um víðmörg fræðasvið.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sérstaklega samið fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna árið 2026 af fremsta hagfræðingi Íslands. Undanþága Danmerkur var samin við einstakar sögulegar aðstæður (höfnun Maastricht-sáttmálans, 1992) og er ekki víst að hún standi nýjum aðildarríkjum til boða. Hvort lægri vextir séu í heildina til bóta veltur á því hvort þeir ýti undir eignabólur. Athugasemdin um verðtryggð lán er mikilvæg fyrir Ísland en byggir á vangaveltum – ekkert fordæmi er fyrir því að hagkerfi með verðtryggð lán taki upp evru.
Notuð í greiningum (26)
Beitir sér ekki sérstaklega fyrir því að spurningunni verði breytt Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í íslensku þjóðfélagi eru þrír gjaldmiðlar í notkun: óverðtryggð króna, verðtryggð króna og erlendir gjaldmiðlar.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild gæti þýtt aukinn stuðning við gengi íslensku krónunnar og dregið úr flökti á henni án þess að evra þurfi endilega að vera tekin upp.
- Heimildir vantar Styður Síðustu aðildarviðræður Íslands strandaðu vegna þess að þær voru ekki á forsendu þeirrar tillögu sem lögð hafði verið fram.
- Að hluta staðfest Styður Aðlögunarviðræður hafa verið erfiðari hjá Balkanskagalöndunum sem hafa þurft að vinna upp spillingarstiga.
- Heimildir vantar Styður Síðustu aðildarviðræður Íslands strandaðu vegna þess að þær voru ekki á forsendu þeirrar tillögu sem lögð hafði verið fram.
Brútal greining á ESB fyrir veruleikafirrta ESB-sinna á Íslandi Blog.is
- Óstutt Styður Við ESB-aðild myndu íslenskir skattgreiðendur ábyrgjast lífeyrisskuldbindingar í ítölskum bönkum
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Yfirþjóðlegt vald ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Evran er sameiginlegur gjaldmiðill þeirra aðildarríkja sem hafa valið að taka hana upp — ekki öll aðildarríki ESB nota evru.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Skilyrði fyrir inngöngu í myntbandalag ESB eru meðal annars að verðbólga megi ekki vera meiri en 1,5 prósentustigum yfir meðaltali þriggja ESB-ríkja með lægstu verðbólguna.
- Að hluta staðfest Styður Skilyrði fyrir inngöngu í myntbandalag ESB eru að langtímavextir megi ekki vera meira en 2 prósentustigum hærri en að meðaltali í ríkjunum þremur sem hafa lægsta verðbólguna.
Er Kristrún Frostadóttir viljandi að reyna að leiða þjóðina inn í ESB? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild færu peningamál Íslands til Brussel
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild mundi forsætisráðherrinn firra sig ábyrgð á peningamálum
Gylfi Magnússon: Eini raunhæfi kosturinn er ESB og evra DV
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland tæki upp evruna þyrfti að vera með miklu harðari stjórn á ríkisfjármálum, launaákvörðunum á vinnumarkaði og fleiru
- Að hluta staðfest Styður Peningamál færu úr höndum Íslands við upptöku evru yfir í Evrópska seðlabankann
Hætta á sársaukafullri aðlögun án breytts módels Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Samkvæmt ERM-II ferlinu verða ný aðildarríki ESB að sýna með óyggjandi hætti fram á að þau geti haldið þjóðhagslegu jafnvægi áður en þau taka upp evru.
- Að hluta staðfest Styður Fyrirheitið um evruuppöku í kjölfar ESB-aðildar gæti mögulega skapað nægilegan hvata til þess að Íslendingar tækju á séríslenska verðbólguvanda.
Halla Hrund Logadóttir: Evrópusambandsaðild eykur líkur á vaxtalækkunum DV
- Að hluta staðfest Styður Líkur á vaxtalækkunum eru meiri ef Ísland gengur inn í Evrópusambandið.
Heiða Kristín Helgadóttir: Einkennilegt ef stóru samtökin vilja ekki fá botn í viðræður og niðurstöðu DV
- Staðfest Styður Niðurstaða aðildarviðræðna við ESB myndi hafa áhrif á vaxtastig og fjármögnunarmöguleika íslensks atvinnulífs.
Hvað gerist ef við segjum nei? Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ef þjóðaratkvæðagreiðslan skilar nei-niðurstöðu mun Ísland ekki vita hvort hægt sé að tengja krónuna strax við evrusamstarfið.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Vextir á Íslandi myndu ekki breytast við aðild að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Notkun evru er bundin þeim skilyrðum að viðkomandi ríki þurfi að vera aðili að ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild með evru tryggir lægri vexti, minni verðbólgu, lægra verðlag og afnám verðtryggingar.
Ísland stjórni ESB í sjávarútvegsmálum Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild myndi almenningur njóta sömu tækifæra og hluthafar sjávarútvegsfyrirtækja til að nota stöðugan gjaldmiðil.
Orðið á götunni: Börnin okkar eiga það skilið! DV
- Að hluta staðfest Styður Frestun aðildarviðræðna við ESB myndi vinna gegn því að hér sé skapað ástand til að hægt sé að lækka vexti.
Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Upptaka evru kemur eftir ESB-aðild og er langt ferli; ekki var samið sérstaklega um gjaldmiðlamál í aðildarviðræðunum.
Samningsmarkmið Íslands mega ekki vera leyndarmál Vísir
- Staðfest Styður Upptaka evrunnar felur í sér að ríki afsalar sér sjálfstæðri peningastefnu.
Sérhagsmunir eða almannahagur Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Við inngöngu í ESB og við upptöku evru munu vextir lækka, eins og almennt hefur gerst í ESB-löndum, og það gerir fólki auðveldar að kaupa sér eignaríbúð í stað þess að vera á leigumarkaði.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Össur Skarphéðinsson telur að eina leiðin til að afnema verðtrygginguna sé að tengja krónuna við evruna.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Staðfest Styður Danmörk á sér dönsku krónu sem er þó tengd gengi evru með fastgengisstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er bundin af evrunni og upplifir hæðir og lægðir hennar en hefur engin áhrif á stefnu evrusvæðisins.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Styður Talsmenn ESB-aðildar segja að aðild og hugsanleg upptaka evru sé líkleg til að lækka vaxtakostnað heimila á Íslandi.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Staðfest Styður Danir eru með eigin gjaldmiðil (dönsku krónuna) og eru þannig ekki með evruna þrátt fyrir ESB-aðild.
Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis
- Að hluta staðfest Andmælir Enginn veit hver kostnaðurinn af ESB-aðild yrði eða hverjar afleiðingarnar yrðu til skemmri eða lengri tíma
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Um 56% Svía höfnuðu evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003.
- Að hluta staðfest Styður Höfnun evrunnar í Svíþjóð 2003 hefur gert Svíum kleift að reka sjálfstæða efnahagsstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Mikil andstaða við ESB-aðild hefur löngum verið til staðar í Svíþjóð þrátt fyrir stöðugan áróður valdastofnana og ESB.
Þjóð í vaxtafjötrum hafta Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild gæti lækkað vexti og matarverð á Íslandi.
Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar? DV
- Að hluta staðfest Styður Í evrulöndum er vísitölutenging lána ekki til.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland tækir upp evruna yrði vísitölutenging lána lögð niður.
Þorsteinn Pálsson skrifar: Sálarástand sem Þórbergur kallaði: Ruglandi DV
- Að hluta staðfest Andmælir Ef þjóðin opnar ekki á að kanna möguleika til gjaldmiðilsbreytingar í þjóðaratkvæðagreiðslunni mun hún sitja uppi með ofurvexti til frambúðar, óháð því hverjir sitja við ríkisstjórnarborðið.
"Þú gengur ekki svo auðveldlega út úr ESB" Morgunblaðið
- Staðfest Styður Bretland hafði ekki gefið upp breska pundið þgar það gekk út úr ESB, sem hjálpaði við útgönguferlið.
- Að hluta staðfest Styður Upptöku evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í ESB.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland gengi í ESB og síðan vildi ganga út aftur myndi það vera í mun veikari stöðu en Bretland var, þar sem Ísland er fámenn þjóð og myndi þurfa að taka upp evruna.