CURR-DATA-011
Sérfræðigreining
Há
ESB-aðild felur í sér skyldu til að taka upp evru að lokum, nema sérstök undanþága sé samið um líkt og Danmörk gerði, og krafist er þess m.a. að verðlag, hallarekstur og skuldir uppfylli nákvæm samlægunarskilyrði. Sem dæmi um hugsanlegan tímalengd: Búlgaría gekk í ESB árið 2007 en tók upp evru árið 2026, 19 árum síðar.
Enska frumtextinn
EU membership requires eventual euro adoption unless an exemption is negotiated, as Denmark did with its opt-out. Convergence criteria include: inflation within 1.5 percentage points of the three lowest eurozone rates, budget deficit below 3% of GDP, government debt below 60% of GDP, and stable exchange rates for at least two years. The timeline from EU accession to euro adoption can be very long — Bulgaria joined the EU in 2007 and adopted the euro in early 2026, a 19-year gap. Sweden rejected the euro in a 2003 referendum and maintains a floating krona without formal sanctions. Interest rates under the euro would likely be somewhat lower, and indexed loans (a distinctive feature of Iceland's mortgage market) would likely become less common.
Heimild
Vísindavefurinn — Gylfi Magnússon, Professor of Economics, University of Iceland (March 2026)
Vísindavefurinn er fræðilegur svarsíðuvefur Háskóla Íslands þar sem sérfræðingar svara spurningum almennings um víðmörg fræðasvið.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sérstaklega samið fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna árið 2026 af fremsta hagfræðingi Íslands. Undanþága Danmerkur var samin við einstakar sögulegar aðstæður (höfnun Maastricht-sáttmálans, 1992) og er ekki víst að hún standi nýjum aðildarríkjum til boða. Hvort lægri vextir séu í heildina til bóta veltur á því hvort þeir ýti undir eignabólur. Athugasemdin um verðtryggð lán er mikilvæg fyrir Ísland en byggir á vangaveltum – ekkert fordæmi er fyrir því að hagkerfi með verðtryggð lán taki upp evru.
Notuð í greiningum (51)
Albert Jónsson: ESB aðild tryggir ekki sjálfkrafa evru – mikið fer eftir okkur sjálfum DV
- Staðfest Styður Upptaka evru er ekki sjálfgefin þótt ríki gangi í ESB — þar þarf að uppfylla skilyrði.
- Staðfest Styður ESB-aðild felur ekki í sér sjálfvirka aðild að evrunni — ríki fara á «biðstofu» við aðild að ESB.
„Alger misskilningur að verðbólga lækki sjálfkrafa með ESB eða evru“ vb
- Staðfest Styður Það er algjör misskilningur að verðbólga lækki sjálfkrafa ef ríki gengur í Evrópusambandið eða myntbandalagið og tekur upp evru.
Beitir sér ekki sérstaklega fyrir því að spurningunni verði breytt Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í íslensku þjóðfélagi eru þrír gjaldmiðlar í notkun: óverðtryggð króna, verðtryggð króna og erlendir gjaldmiðlar.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild gæti þýtt aukinn stuðning við gengi íslensku krónunnar og dregið úr flökti á henni án þess að evra þurfi endilega að vera tekin upp.
- Heimildir vantar Styður Síðustu aðildarviðræður Íslands strandaðu vegna þess að þær voru ekki á forsendu þeirrar tillögu sem lögð hafði verið fram.
- Að hluta staðfest Styður Aðlögunarviðræður hafa verið erfiðari hjá Balkanskagalöndunum sem hafa þurft að vinna upp spillingarstiga.
- Heimildir vantar Styður Síðustu aðildarviðræður Íslands strandaðu vegna þess að þær voru ekki á forsendu þeirrar tillögu sem lögð hafði verið fram.
Brútal greining á ESB fyrir veruleikafirrta ESB-sinna á Íslandi Blog.is
- Óstutt Styður Við ESB-aðild myndu íslenskir skattgreiðendur ábyrgjast lífeyrisskuldbindingar í ítölskum bönkum
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Yfirþjóðlegt vald ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Evran er sameiginlegur gjaldmiðill þeirra aðildarríkja sem hafa valið að taka hana upp — ekki öll aðildarríki ESB nota evru.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Skilyrði fyrir inngöngu í myntbandalag ESB eru meðal annars að verðbólga megi ekki vera meiri en 1,5 prósentustigum yfir meðaltali þriggja ESB-ríkja með lægstu verðbólguna.
- Að hluta staðfest Styður Skilyrði fyrir inngöngu í myntbandalag ESB eru að langtímavextir megi ekki vera meira en 2 prósentustigum hærri en að meðaltali í ríkjunum þremur sem hafa lægsta verðbólguna.
Eitt og annað um meirihlutaálit utanríkismálanefndar Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt stöðugleika- og vaxtarsáttmála ESB má fjárlagahalli ESB-ríkja ekki fara yfir 3% af þjóðarframleiðslu.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt stöðugleika- og vaxtarsáttmála ESB skulu skuldir ESB-ríkja vera undir 60% af þjóðarframleiðslu.
Er Kristrún Frostadóttir viljandi að reyna að leiða þjóðina inn í ESB? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild færu peningamál Íslands til Brussel
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild mundi forsætisráðherrinn firra sig ábyrgð á peningamálum
ESB aðild er óskynsamleg frá efnahagslegu sjónarmiði Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild og upptöku evru geta stjórnvöld ekki lengur notað peningamálastefnuna til að takast á við efnahagsveiflur.
Evran kemur ekki ein, Daði Már Heimssýn
- Staðfest Styður Samkvæmt skýrslunni myndi Ísland missa möguleikann á að laga samkeppnisstöðu með gengisbreytingum við upptöku evru.
- Að hluta staðfest Styður Við evrutöku myndi hagkerfið þurfa að takast á við efnahagsáföll í gegnum breytingar á atvinnustigi og launastigi í stað gengisbreytinga.
Evruskýrslan án skýrrar niðurstöðu Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ísland yrði án eigin peningastefnu eftir evruupptöku og þyrfti að reiða sig meira á fjárlög, vinnumarkað, launamyndun og þjóðhagsvarúð til að bregðast við efnahagsáföllum.
- Að hluta staðfest Styður Evruupptaka krefst samhliða meiri aga í ríkisfjármálum, breytinga á vinnumarkaði og öflugrar þjóðhagsvarúðar til að skila fullum ávinningi.
Fjötrar örmyntar: Kostnaðurinn við krónuna „verulegur“ og „margþættur“ Kratinn (Ungir jafnaðarmenn)
- Að hluta staðfest Styður Stöðugur og traustur gjaldmiðill skilar miklum ávinningi til lengri tíma og er sóknarfæri með ESB-aðild.
FYRIR ÞAÐ FYRSTA ÞÁ FYLGIR UPPTAKA EVRU EKKERT ESB AÐILD Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Það eru verulega ströng efnahagsleg skilyrði sem þarf að uppfylla til að landið verði samþykkt inn í evrusvæðið, og það gæti tekið Íslandi 10–20 ár að uppfylla þessi skilyrði.
Gylfi Magnússon: Eini raunhæfi kosturinn er ESB og evra DV
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland tæki upp evruna þyrfti að vera með miklu harðari stjórn á ríkisfjármálum, launaákvörðunum á vinnumarkaði og fleiru
- Að hluta staðfest Styður Peningamál færu úr höndum Íslands við upptöku evru yfir í Evrópska seðlabankann
Hætta á sársaukafullri aðlögun án breytts módels Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Samkvæmt ERM-II ferlinu verða ný aðildarríki ESB að sýna með óyggjandi hætti fram á að þau geti haldið þjóðhagslegu jafnvægi áður en þau taka upp evru.
- Að hluta staðfest Styður Fyrirheitið um evruuppöku í kjölfar ESB-aðildar gæti mögulega skapað nægilegan hvata til þess að Íslendingar tækju á séríslenska verðbólguvanda.
Halla Hrund Logadóttir: Evrópusambandsaðild eykur líkur á vaxtalækkunum DV
- Að hluta staðfest Styður Líkur á vaxtalækkunum eru meiri ef Ísland gengur inn í Evrópusambandið.
Heiða Kristín Helgadóttir: Einkennilegt ef stóru samtökin vilja ekki fá botn í viðræður og niðurstöðu DV
- Staðfest Styður Niðurstaða aðildarviðræðna við ESB myndi hafa áhrif á vaxtastig og fjármögnunarmöguleika íslensks atvinnulífs.
Hvað gerist ef við segjum nei? Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ef þjóðaratkvæðagreiðslan skilar nei-niðurstöðu mun Ísland ekki vita hvort hægt sé að tengja krónuna strax við evrusamstarfið.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Staðfest Styður Maastricht-skilyrðin krefjast þess meðal annars að halli ríkissjóðs fari ekki yfir 3% af landsframleiðslu, heildarskuldir hins opinbera fari ekki yfir 60% af landsframleiðslu, verðbólga sé innan þröngra marka, langtímavextir innan viðmiða og gjaldmiðill hafi verið stöðugur innan ERM II í að minnsta kosti tvö ár.
Innganga í ERM II Heimildin
- Staðfest Styður Ísland þarf að vera að lágmarki tvö ár í ERM II áður en hægt er að taka upp evru.
- Staðfest Styður ERM II er biðsalur fyrir inngöngu í evrusvæðið og ætlast er til að öll aðildarríki ESB taki upp evru þegar þau hafa uppfyllt Maastricht-skilyrðin.
- Staðfest Styður Maastricht-skilyrðin fela í sér lága verðbólgu, lága vexti, jöfnuð í ríkisfjármálum og skuldahlutfall hins opinbera undir 60% af VLF ásamt gengisstöðugleika í eitt ár.
- Að hluta staðfest Styður Danir eru eina landið í ERM II eftir að Búlgaría tók upp evru um áramót 2025/2026.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu varanlega undanþágu frá því að taka upp evru vegna þess að þjóðin vildi ekki sleppa hendinni af dönsku krónunni.
- Að hluta staðfest Styður Myntráð er þóknanlegt Seðlabanka Evrópu og hafa nokkur lönd nýtt sér það fyrirkomulag fyrir evruvæðingu.
- Staðfest Styður Búlgaría var í ERM II með myntráð og tók upp evru um síðustu áramót.
- Staðfest Styður Ef núverandi peningastefna gildir er hætt við að dvöl Íslands í ERM II verði lengri en tvö ár.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Vextir á Íslandi myndu ekki breytast við aðild að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Notkun evru er bundin þeim skilyrðum að viðkomandi ríki þurfi að vera aðili að ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild með evru tryggir lægri vexti, minni verðbólgu, lægra verðlag og afnám verðtryggingar.
Ísland stjórni ESB í sjávarútvegsmálum Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild myndi almenningur njóta sömu tækifæra og hluthafar sjávarútvegsfyrirtækja til að nota stöðugan gjaldmiðil.
Jón Sigurðsson forseti skrifar bréf til Íslendinga á því herrans ári 2026 Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Aðild að ESB myndi þýða stöðugleika í öðrum gjaldmiðli (evru) en á kostnað fullveldis
Króna eða evra? Umræða sem á skilið meira en slagorð Sjálfstæðisflokkurinn
- Staðfest Styður Upptaka evru felur í sér að Ísland afsalar sér sjálfstæðri peningastefnu
Leiðin að lægri vöxtum sé sú sama með krónu og evru Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin stefnir á að evran verði tekin upp á Íslandi þegar skilyrði fyrir inngöngu í ESB séu uppfyllt.
Meira tap Blog.is
- Staðfest Styður Ef Ísland tekur upp evru verður gengi gjaldmiðils ekki lengur tæki til sveiflujöfnunar í efnahagskreppu.
„Munum aldrei“ geta tekið upp evru nema koma vinnumarkaðinum fyrst í lag Vísir
- Að hluta staðfest Styður Norðurlöndin — þótt þær hafi valið mismunandi peningastefnu — hafa allar svipað vinnumarkaðslíkan sem hefur áhrif á árangur þeirra í verðstöðugleika.
- Staðfest Styður Finnland hefur tekið upp evru, Danmörk heldur fastgengi, Svíþjóð og Noregur hafa verðbólgumarkmið.
- Staðfest Styður Samkvæmt ERM-II ferlinu verða ný aðildarríki að sýna fram á að þau geti haldið þjóðhagslegu jafnvægi áður en evra er tekin upp.
Opinn tékki með fullveldið að veði Vísir
- Staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru eru ekki eitt og sama málið.
- Staðfest Styður Til þess að taka upp evruna þarf ríki að uppfylla Maastricht-skilyrði og ferli það tekur að lágmarki 2 ár.
Orðið á götunni: Börnin okkar eiga það skilið! DV
- Að hluta staðfest Styður Frestun aðildarviðræðna við ESB myndi vinna gegn því að hér sé skapað ástand til að hægt sé að lækka vexti.
Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Upptaka evru kemur eftir ESB-aðild og er langt ferli; ekki var samið sérstaklega um gjaldmiðlamál í aðildarviðræðunum.
Samningsmarkmið Íslands mega ekki vera leyndarmál Vísir
- Staðfest Styður Upptaka evrunnar felur í sér að ríki afsalar sér sjálfstæðri peningastefnu.
Segir evruumræðu ESB-liða minna á gömlu kommana Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Ekkert Norðurlandanna er með evru nema Finnland.
Sérhagsmunir eða almannahagur Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Við inngöngu í ESB og við upptöku evru munu vextir lækka, eins og almennt hefur gerst í ESB-löndum, og það gerir fólki auðveldar að kaupa sér eignaríbúð í stað þess að vera á leigumarkaði.
Sérlausn Íra reyndist gagnslaus Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Bretland gaf ekki upp breska pundið og hafði aldrei tekið upp evruna, eitthvað sem auðveldaði útgönguna úr Evrópusambandinu.
- Að hluta staðfest Styður Upptaka evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í Evrópusambandið.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Össur Skarphéðinsson telur að eina leiðin til að afnema verðtrygginguna sé að tengja krónuna við evruna.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Staðfest Styður Danmörk á sér dönsku krónu sem er þó tengd gengi evru með fastgengisstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er bundin af evrunni og upplifir hæðir og lægðir hennar en hefur engin áhrif á stefnu evrusvæðisins.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Styður Talsmenn ESB-aðildar segja að aðild og hugsanleg upptaka evru sé líkleg til að lækka vaxtakostnað heimila á Íslandi.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Staðfest Styður Danir eru með eigin gjaldmiðil (dönsku krónuna) og eru þannig ekki með evruna þrátt fyrir ESB-aðild.
Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis
- Að hluta staðfest Andmælir Enginn veit hver kostnaðurinn af ESB-aðild yrði eða hverjar afleiðingarnar yrðu til skemmri eða lengri tíma
Staðreyndir um stöðuna Viðreisn
- Staðfest Styður Til að taka upp evru þarf Ísland að uppfylla skilyrði ERM II.
Stefna að upptöku evru Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Mögulega upptaka evru er ekki rædd vegna neyðar heldur vegna styrks hagkerfisins.
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Um 56% Svía höfnuðu evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003.
- Að hluta staðfest Styður Höfnun evrunnar í Svíþjóð 2003 hefur gert Svíum kleift að reka sjálfstæða efnahagsstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Mikil andstaða við ESB-aðild hefur löngum verið til staðar í Svíþjóð þrátt fyrir stöðugan áróður valdastofnana og ESB.
Tékkar hætta aðlögun að evrunni RÚV
- Staðfest Styður Tékkland skuldbatt sig við ESB-inngöngu til þess að taka upp evru á endanum, án þess að tiltaka sérstakan tímaramma.
- Staðfest Styður 21 ESB-ríki hefur að fullu tekið upp evruna.
- Staðfest Styður Til þess að taka upp evru þurfa ríki að uppfylla Maastricht-skilyrðin, sem lúta meðal annars að verðbólgu, vöxtum, stöðugleika í gengismálum, afkomu hins opinbera og skuldum þess.
Tékkar vilja halda krónunni og sömu rök eiga við um Ísland Vísir
- Staðfest Styður Tékkland gekkst við inngöngu í ESB undir langtímaskuldbindingu um að taka upp evru.
- Staðfest Styður Þegar ríki tekur upp evru afsalar það sér sjálfstæðri vaxta- og gengisstefnu.
- Staðfest Styður Ef Ísland tæki upp evru myndi Seðlabanki Íslands missa sjálfstætt mótunarhlutverk sitt í peningamálum.
- Staðfest Styður Ef Ísland gengi í evrusvæðið yrðu vaxtaákvarðanir teknar af Seðlabanka Evrópu, fyrst og fremst með hliðsjón af stöðu evrusvæðisins í heild.
- Staðfest Styður Jafnvel innan Evrópusambandsins eru ríki sem halda eigin gjaldmiðli frekar en að taka upp evru.
Þarf Ísland að vera dýrasta land í heimi? Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild og upptaka evru gætu leitt til þess að verðlag og kjör á Íslandi yrðu svipuð og innan ESB.
Þjóð í vaxtafjötrum hafta Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild gæti lækkað vexti og matarverð á Íslandi.
Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar? DV
- Að hluta staðfest Styður Í evrulöndum er vísitölutenging lána ekki til.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland tækir upp evruna yrði vísitölutenging lána lögð niður.
Þorgerður Katrín: Svona gæti ESB-aðild lækkað vexti Íslendinga – „Hundruð milljarða í sparnað á ári“ DV
- Að hluta staðfest Styður Skýrsla sérfræðingahóps sýnir að vextir muni lækka um 3-4% ef Ísland tekur upp evru
- Að hluta staðfest Styður Fjármagnskostnaður gæti lækkað nokkuð og grunnvextir myndu leita í átt að evrópskum grunnvöxtum við upptöku evru
Þorsteinn Pálsson skrifar: Sálarástand sem Þórbergur kallaði: Ruglandi DV
- Að hluta staðfest Andmælir Ef þjóðin opnar ekki á að kanna möguleika til gjaldmiðilsbreytingar í þjóðaratkvæðagreiðslunni mun hún sitja uppi með ofurvexti til frambúðar, óháð því hverjir sitja við ríkisstjórnarborðið.
"Þú gengur ekki svo auðveldlega út úr ESB" Morgunblaðið
- Staðfest Styður Bretland hafði ekki gefið upp breska pundið þgar það gekk út úr ESB, sem hjálpaði við útgönguferlið.
- Að hluta staðfest Styður Upptöku evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í ESB.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland gengi í ESB og síðan vildi ganga út aftur myndi það vera í mun veikari stöðu en Bretland var, þar sem Ísland er fámenn þjóð og myndi þurfa að taka upp evruna.
Víkingalottóauglýsingar ESB-sinna Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Stöðugleiki, lægri vextir og lægri verðbólga eru skilyrði sem ESB setur fyrir upptöku evru — þetta er forsenda evruaðildar en ekki afleiðing hennar.