Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Ráðherra landbúnaðarmála var ekki tilbúinn að víkja frá banni við innflutningi á lifandi dýrum í aðildarviðræðunum. Landbúnaður
varðandi kaflann um matvæli og dýraheilsu hafi ráðherra málaflokksins ekki verið tilbúinn að víkja frá atriðum eins og innflutningi á lifandi dýrum
Fullyrðing: Ráðherra landbúnaðarmála var ekki tilbúinn að víkja frá banni við innflutningi á lifandi dýrum í aðildarviðræðunum.
EEA-DATA-013 staðfestir beint að landbúnaðarráðherra tímabilsins (Jón Bjarnason, síðar Steingrímur J. Sigfússon) hafi kynnt í ríkisstjórn að bannið við innflutningi lifandi dýra væri óumsemjanlegt. Afstaðan á sér skýra stoð í heimildinni. Hins vegar bætir EEA-DATA-013 sjálft við mikilvægum fyrirvara: afstaðan var ríkisstjórnarstefna en var aldrei prófuð í raunverulegum samningum þar sem kaflar 11 og 12 voru aldrei opnaðir (AGRI-LEGAL-003). Regluverk ESB bannar ekki endilega innflutningshömlur vegna dýrasjúkdóma — ráðherrann var þannig «ekki tilbúinn» en spurningin var aldrei prófuð.
Samhengi sem vantar
Kaflinn um matvælaöryggi og dýraheilbrigði var aldrei opnaður til viðræðna (AGRI-LEGAL-003) þannig að afstaðan var aldrei sett á prófstein gagnvart ESB. Nokkur ESB-aðildarríki viðhalda auknum sóttvarnaráðstöfunum, og ESB bjóst við samræmingu á aðlögunartímabili frekar en algjöru banni. Opinber samningsstaðaskjöl eru ekki öll aðgengileg samkvæmt fyrirvara heimildanna.
Að hluta staðfest Ráðherra landbúnaðarmála kynnti í ríkisstjórn að ekki yrði vikið frá afstöðunni um innflutning á lifandi dýrum. Landbúnaður
Hann hafi kynnt í ríkisstjórn á þeim tíma meðal annars að ekki yrði vikið frá því atriði
Fullyrðing: Ráðherra landbúnaðarmála kynnti í ríkisstjórn að ekki yrði vikið frá afstöðunni um innflutning á lifandi dýrum.
EEA-DATA-013 staðfestir að landbúnaðarráðherra tímabilsins 2009–2012 (Jón Bjarnason, síðar Steingrímur J. Sigfússon) hafi kynnt í ríkisstjórn að bannið við innflutningi lifandi dýra væri óumsemjanlegt í aðildarviðræðunum. Afstaðan á sér þannig stoð í heimildum. Engar heimildir tilgreina hins vegar nákvæmlega hvenær eða hvernig þessi kynning átti sér stað, og afstaðan var aldrei prófuð í raunverulegum samningum þar sem kaflinn um matvælaöryggi og dýraheilbrigði var aldrei opnaður (AGRI-LEGAL-003).
Samhengi sem vantar
Afstaðan var sett fram sem ríkisstjórnarstefna 2010–2013 en var aldrei prófuð gagnvart ESB þar sem viðkomandi kaflar voru aldrei opnaðir. Regluverk ESB bannar ekki sjálfkrafa innflutningshömlur vegna dýrasjúkdóma — ESB gerði þó ráð fyrir samræmingu á aðlögunartímabili. Fyrirvarar EEA-DATA-013 benda á að opinber samningsstaða var ekki öll birt opinberlega.
Að hluta staðfest Vegna afstöðu Íslands um innflutning lifandi dýra var ekki hægt að leggja fram áætlun um aðlögun að regluverki ESB og kaflinn um matvælaöryggi og dýraheilbrigði var ekki opnaður til viðræðna. Landbúnaður
Þar af leiðandi var ekki hægt að leggja fram áætlun um að aðlagast regluverki Evrópusambandsins hvað þetta snertir og því var kaflinn ekki opnaður til viðræðna
Fullyrðing: Vegna afstöðu Íslands um innflutning lifandi dýra var ekki hægt að leggja fram áætlun um aðlögun að regluverki ESB og kaflinn um matvælaöryggi og dýraheilbrigði var ekki opnaður til viðræðna.
AGRI-LEGAL-003 staðfestir að kafli 12 (matvælaöryggi og dýraheilbrigði) var aldrei opnaður til viðræðna, og EEA-DATA-013 staðfestir að bannið við innflutningi lifandi dýra var lykilatriði í samningsstöðu Íslands. Fullyrðingin tengir þetta tvennt saman orsökum og afleiðingum. Hins vegar ýkir hún orsakatengslið: AGRI-LEGAL-003 rekur kaflann ekki til eins atriðis heldur til «irreconcilable disagreements» milli bænda, samningahópsins og flokka. AGRI-DATA-018 og AGRI-DATA-024 sýna að tollavernd, greiðslukerfi, og stjórnunaruppbygging voru einnig stórir þættir. Sex kaflar voru aldrei opnaðir — ástæðurnar voru fjölþættar.
Samhengi sem vantar
Kaflar 11 og 12 voru aldrei opnaðir af margvíslegum ástæðum — innri ágreiningur um niðurgreiðslur, tollavernd, stjórnunarkerfi og EES-samræmingu í heild (AGRI-LEGAL-003). Bannið við innflutningi lifandi dýra var einn þáttur í flókinni heild. Viðræðuferlinu var frestað 2013 af víðtækari pólitískum ástæðum. Regluverkið hefur þróast verulega síðan þá (ný landbúnaðarstefna 2023–2027, Evrópski græni sáttmálinn).
Að hluta staðfest Í aðildarviðræðunum lagði Ísland fram tíu varnarlínur í landbúnaðarmálum. Landbúnaður
Í landbúnaðarmálum lögðum við fram tíu varnarlínur
Fullyrðing: Í aðildarviðræðunum lagði Ísland fram tíu varnarlínur í landbúnaðarmálum.
Heimildir staðfesta að Ísland lagði fram ýmsar varnarlínur í landbúnaðarmálum í aðildarviðræðunum — þar á meðal bann við innflutningi lifandi dýra, tollvernd, aðlögunartímabil og CAP-stuðning (EEA-DATA-013). Talan «tíu varnarlínur» birtist í íslenskri pólitískri umræðu en heimildin bendir á að nákvæmur fjöldi fer eftir því hvernig undirliðir eru taldir (EEA-DATA-013 fyrirvarar). Auk þess var landbúnaðarkaflinn aldrei opnaður formlega og Ísland lagði aldrei fram formlega samningsstöðu um landbúnað (AGRI-LEGAL-003), sem þýðir að «varnarlínurnar» voru innri stefnumiðun en ekki formlegar kröfur í viðræðum.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður til viðræðna og Ísland lagði aldrei fram formlega samningsstöðu. Talan «tíu» er því úr pólitískri umræðu en ekki úr formlegum samningsskjölum. Ný heimild (POL-DATA-019) sýnir jafnframt að Bændasamtökin settu fram eigin lágmarkskröfur sem gætu skarast við þessar varnarlínur.
Staðfest Meðal varnarlína Íslands í landbúnaðarmálum voru kröfur um að tollvernd yrði haldið áfram. Landbúnaður
þar á meðal voru kröfur um að tollvernd yrði haldið áfram
Fullyrðing: Meðal varnarlína Íslands í landbúnaðarmálum voru kröfur um að tollvernd yrði haldið áfram.
EEA-DATA-013 staðfestir að meðal kjarnavarnarlína Íslands í landbúnaðarviðræðum hafi verið «preserving high tariff protection for domestic dairy and meat products.» AGRI-DATA-017 sýnir umfang tollverndarinnar — 40–60% vegið meðaltal á landbúnaðarafurðum og yfir 100% á sumum mjólkurvörum. POL-DATA-019 og ORG-DATA-003 staðfesta einnig áhyggjur Bændasamtaka Íslands af afnámi tollverndar.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður þannig að varnarlínur Íslands voru aldrei formlega reyndar í samningum við ESB — þær voru samningsstöður sem þróaðar voru innanlands (AGRI-LEGAL-003). Tollvernd var aðeins ein af mörgum varnarlínum; meðal annarra voru bann við innflutningi lifandi dýra, erfðafræðileg vernd íslenskra búfjárstofna og kröfur um aðlögunartímabil (EEA-DATA-013).
Að hluta staðfest Tollamál heyra undir 3. grein stofnsáttmála Evrópusambandsins um starfsemi þess. EES/ESB-löggjöf
tollamál heyra undir 3. grein stofnsáttmála Evrópusambandsins um starfsemi þess
Fullyrðing: Tollamál heyra undir 3. grein stofnsáttmála Evrópusambandsins um starfsemi þess.
Engin heimild staðfestir beint tilvísunina í 3. grein stofnsáttmálans. EEA-LEGAL-003 og EEA-LEGAL-022 staðfesta að tollabandalag er hluti af starfsemi ESB og undanskilið EES-samningnum — Ísland setur eigin ytri tolla. EEA-DATA-010 sýnir einnig að tollastefna er undanskilin EES. Að tollamál heyri undir ESB er vel stutt en nákvæm greinarstaða í stofnsáttmálanum er óstaðfest af heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta að tollabandalag sé á forræði ESB en engin vísar beint í 3. grein stofnsáttmálans. Fullyrðingin gæti átt við grein 3 í sáttmálanum um Evrópusambandið (TEU) sem listar helstu starfssvið, eða 28.–37. grein TFEU um tollabandalagsákvæði. Staðfesting á nákvæmri greinarstöðu krefst aðgangs að sáttmálatextanum.
Að hluta staðfest Tollvernd er hluti af sameiginlegri löggjöf Evrópusambandsins og því var óraunhæft fyrir Ísland að fara fram á að halda henni. Viðskipti
Þetta er sameiginleg löggjöf sambandsins og því var óraunhæft að fara fram á þetta
Fullyrðing: Tollvernd er hluti af sameiginlegri löggjöf Evrópusambandsins og því var óraunhæft fyrir Ísland að fara fram á að halda henni.
SOV-LEGAL-032 staðfestir að tollastefna er ein af sérstökum valdheimildum ESB (Article 207 TFEU) og að sameiginlegur utanríkistollur myndi koma í stað íslenskrar tollskrár. EEA-LEGAL-021 staðfestir að acquis er í meginatriðum ósamningsatriði. Hins vegar er fullyrðingin um «óraunhæfni» of sterk — EEA-LEGAL-023 sýnir að Finnland náði sérstökum landbúnaðarstuðningi (Article 141/142), og sumir lagafræðingar telja að Article 49 TEU leyfi tæknilega hvaða samningsniðurstöðu sem er. Aðlögunartímabil gætu mildað áhrifin tímabundið.
Samhengi sem vantar
Þótt varanleg tollvernd sé í reynd óraunhæf hafa aðildarríki náð langvarandi undanþágum á skyldum sviðum — Finnland fékk endurnýjanlegan landbúnaðarstuðning sem hefur verið framlengdur síðan 1995. Aðlögunartímabil (3–12 ár) eru eðlilegur hluti samningaferlis og gætu mildað breytingar tímabundið. Fullyrðingin greinir ekki á milli tollverndar í sjávarútvegi (þar sem EES veitir nú þegar fríverslun) og landbúnaði (þar sem íslenski tollurinn er 30–100%+).
Að hluta staðfest Ráðherra landbúnaðarmála gerði tollverndina að forgangsmáli sínu í aðildarviðræðunum. Landbúnaður
ráðherrann gerði tollverndina að sínu máli í viðræðunum
Fullyrðing: Ráðherra landbúnaðarmála gerði tollverndina að forgangsmáli sínu í aðildarviðræðunum.
Heimildir staðfesta að tollvernd mjólkur- og kjötafurða var meðal kjarnaatriða samningsstöðu Íslands (EEA-DATA-013). Landbúnaðarráðherra tímabilsins (Jón Bjarnason og síðar Steingrímur J. Sigfússon) lögðu áherslu á varnarlínur í landbúnaði, þar á meðal bann við innflutningi lifandi dýra sem «ósemjanlegt» (EEA-DATA-013). Fullyrðingin er þó of þröng ef hún gefur til kynna að tollvernd hafi verið eina eða helsta forgangsmálið — heimildir sýna að ráðherrann hafði fleiri forgangsmál, sérstaklega innflutningsbannið á lifandi dýrum.
Samhengi sem vantar
Heimildir benda til þess að bann við innflutningi lifandi dýra hafi verið jafn mikið eða meira forgangsmál en tollvernd. Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður formlega og formleg samningsstöðu var aldrei lögð fram, svo forgangsmálin voru innri stefna ríkisstjórnarinnar frekar en samningsstaða gagnvart ESB.
Að hluta staðfest Ísland vildi halda sömu landbúnaðarstefnu áfram í grundvallaratriðum en það var ekki í boði þar sem sameiginleg landbúnaðarstefna ESB er grunnurinn. Landbúnaður
Við vildum hafa sömu landbúnaðarstefnu áfram í grundvallaratriðum en það var ekki í boði, enda sameiginlega landbúnaðarstefnan grunnurinn
Fullyrðing: Ísland vildi halda sömu landbúnaðarstefnu áfram í grundvallaratriðum en það var ekki í boði þar sem sameiginleg landbúnaðarstefna ESB er grunnurinn.
AGRI-DATA-019 og AGRI-DATA-024 staðfesta að sameiginleg landbúnaðarstefna ESB krefst víðtækrar aðlögunar og var ekki hluti EES-samningsins. EEA-DATA-013 sýnir að Ísland lagði áherslu á varnarmarkmið í landbúnaðarmálum — verndun innflutningsbanns á lifandi dýrum, háa tolla og stuðningskerfi. Hins vegar var landbúnaðarkaflinn aldrei opnaður í viðræðunum (AGRI-LEGAL-003), og Ísland lagði aldrei fram formlega samningsstöðu. Fullyrðingin um að þetta hafi «ekki verið í boði» er því of ákveðin — tillagan var aldrei prófuð í raun.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var einn sex kafla sem aldrei voru opnaðir. Ísland lagði aldrei fram samningsstöðu vegna innri ágreinings milli bænda, samningahópsins og stjórnmálaflokka. EEA-DATA-014 bendir á að ESB hafi sýnt takmarkaðan sveigjanleika í undanþágum frá kjarnaregluverki — en varanleg undanþága var aldrei formlega hafnað því málið komst aldrei á borðið.
Að hluta staðfest Íslensk stjórnvöld lögðu aldrei fram áætlun um hvernig þau hygðust breyta stjórnsýslu landbúnaðarmála til samræmis við kröfur ESB. Landbúnaður
íslensk stjórnvöld lögðu aldrei fram neina áætlun um hvernig þau hygðust breyta stjórnsýslu málaflokksins
Fullyrðing: Íslensk stjórnvöld lögðu aldrei fram áætlun um hvernig þau hygðust breyta stjórnsýslu landbúnaðarmála til samræmis við kröfur ESB.
Heimildir staðfesta að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður í aðildarviðræðunum 2010-2013, og framkvæmdastjórnin benti á skort á nauðsynlegum stjórnsýslukerfum eins og vottaðri greiðslustofnun og IACS-kerfi (AGRI-DATA-024). Engin ný löggjöf var sett til að brúa bilið. Þetta styður þá mynd að engin formleg áætlun um stjórnsýslubreytingar hafi legið fyrir. Hins vegar sýnir EEA-DATA-013 að ríkisstjórnin hafði mótað samningsmarkmið og varnarlinur í landbúnaðarmálum, m.a. um innflutningsbann á lifandi dýr og tollavernd. Fullyrðingin um að «aldrei» hafi verið lögð fram áætlun er því of víð — stjórnvöld höfðu varnarmarkmið en lögðu ekki fram formlega áætlun um stjórnsýslubreytingar til samræmis við CAP-kröfur.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin mótaði samningsmarkmið og varnarlinur í landbúnaðarmálum (EEA-DATA-013), en þær lutu fremur að verndun hagsmuna (tollvernd, innflutningsbann, beingreiðslur) en að áætlun um stjórnsýslubreytingar. Viðræðurnar voru stöðvaðar 2013 og umsóknin afturkölluð 2015 — öll mat á undirbúningi er úrelt. Kröfur CAP hafa einnig breyst verulega síðan þá (CAP 2023-2027 umbætur).
Að hluta staðfest Á tíma aðildarviðræðnanna var stjórnsýsla landbúnaðarmála á Íslandi að miklum hluta í höndum Bændasamtakanna, sem er ekki í samræmi við reglur ESB. Landbúnaður
Þá var stjórnsýsla landbúnaðarmála að miklum hluta hjá Bændasamtökunum, sem er ekki í samræmi við reglur Evrópusambandsins
Fullyrðing: Á tíma aðildarviðræðnanna var stjórnsýsla landbúnaðarmála á Íslandi að miklum hluta í höndum Bændasamtakanna, sem er ekki í samræmi við reglur ESB.
Heimildir staðfesta mikilvægt hlutverk Bændasamtakanna í landbúnaðarmálum en ekki beint að «stjórnsýsla hafi verið í höndum» þeirra. EEA-DATA-012 greinir frá því að samningastaðan um landbúnað hafi verið unnin með verulegum framlögum frá Bændasamtökum Íslands. POL-DATA-019 lýsir samtökunum sem einum af áhrifamestu hagsmunasamtökum landsins, sérstaklega í gegnum Framsóknarflokkinn. AGRI-LEGAL-003 bendir til þess að innri ágreiningur milli búnaðarhagsmuna og samningahópa hafi komið í veg fyrir opnun landbúnaðarkaflans. Þó staðfesti AGRI-DATA-019 að Framkvæmdastjórnin hafi bent á nauðsyn algerrar endurskipulagningar, er fullyrðingin um að stjórnsýsla hafi verið «í höndum» Bændasamtakanna of sterk miðað við heimildir — þau höfðu mikil áhrif en ekki formlega stjórnsýslu.
Samhengi sem vantar
Munur er á miklum áhrifum og formlegri stjórnsýslu — Bændasamtökin höfðu mikið vald yfir stefnumótun en fóru ekki formlega með stjórnsýslu. Framkvæmdastjórn ESB benti á að landbúnaðarstefnan þyrfti algjöra endurskipulagningu fyrir aðild, en kaflinn var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013. Landbúnaðarstefna ESB (CAP) hefur þróast verulega síðan þá.
Að hluta staðfest Ísland þarf að byggja upp bæði nýja landbúnaðarstefnu og nýtt stofnana- og eftirlitskerfi með landbúnaðinum til að uppfylla kröfur ESB. Landbúnaður
Það þarf að byggja algerlega upp ekki bara nýja landbúnaðarstefnu, heldur bæði nýtt stofnana- og eftirlitskerfi með landbúnaðinum
Fullyrðing: Ísland þarf að byggja upp bæði nýja landbúnaðarstefnu og nýtt stofnana- og eftirlitskerfi með landbúnaðinum til að uppfylla kröfur ESB.
AGRI-DATA-019 staðfestir að Framkvæmdastjórn ESB taldi landbúnað krefjast víðtækustu aðlögunar allra stefnusviða. AGRI-DATA-024 sýnir sérstaklega að Ísland skorti nauðsynlega stofnanaumgjörð — greiðslustofu og samþætt stjórnunar- og eftirlitskerfi (IACS) — til að innleiða sameiginlegu landbúnaðarstefnuna. Þó er orðalag fullyrðingarinnar of víðtækt: hún segir að Ísland þurfi að byggja «bæði nýja landbúnaðarstefnu og nýtt stofnana- og eftirlitskerfi» sem gefur til kynna að ekkert sé til staðar. Ísland hefur þegar landbúnaðarstefnu og eftirlit — málið er að breyta og aðlaga þau að kröfum ESB, ekki byggja upp frá grunni.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin nefnir ekki að Ísland hefur þegar stofnanakerfi í landbúnaði (MAST, Matvælastofnun) sem þyrfti að aðlaga frekar en byggja frá grunni. Kröfur sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar hafa einnig breyst verulega síðan 2013 (ný CAP 2023–2027, Evrópski græni sáttmálinn, Farm to Fork) og nýtt mat þyrfti að fara fram. Auk þess stendur sjávarútvegur frammi fyrir jafn grundvallarbreytingum þar sem sameiginleg sjávarútvegsstefna fellur einnig utan EES.
Staðfest Rýniskýrsla Evrópusambandsins um landbúnaðarmálin og dýraheilbrigðismálin kom út og lýsir hvað Ísland þyrfti að gera í þessum málaflokkum. Landbúnaður
út hafi komið rýniskýrsla um landbúnaðarmálin og dýraheilbrigðismálin og þar megi sjá hvað Evrópusambandið segi um hvað Ísland þyrfti að gera
Fullyrðing: Rýniskýrsla Evrópusambandsins um landbúnaðarmálin og dýraheilbrigðismálin kom út og lýsir hvað Ísland þyrfti að gera í þessum málaflokkum.
Framkvæmdastjórn ESB gaf út álit sitt um umsókn Íslands árið 2010 (SEC(2010) 153) þar sem landbúnaður var tilgreindur sem sá málaflokkur sem krefðist víðtækustu breytinga. AGRI-DATA-019 staðfestir að álit framkvæmdastjórnarinnar lýsti því að landbúnaðarstefna félli utan EES-samningsins og krefðist «fullkomins samræmis» við sameiginlegu landbúnaðarstefnuna. Heimildir um samningaviðræðurnar (EEA-DATA-013) sýna jafnframt hvaða kröfur Ísland myndi standa frammi fyrir í dýraheilbrigðismálum, þar á meðal um innflutningsbann á lifandi dýrum og matvælaöryggi.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður í aðildarviðræðunum 2010–2013 samkvæmt AGRI-LEGAL-003, þannig að engin formlega samþykkt rýniskýrsla (screening report) liggur fyrir á sama hátt og í öðrum köflum. Regluverkið hefur einnig breyst verulega síðan 2013, m.a. með nýrri sameiginlegri landbúnaðarstefnu 2023–2027 og Evrópska græna sáttmálanum.
Að hluta staðfest Samningsrammi aðildarviðræðna Íslands var samþykktur 27. júlí 2010 og skilgreinir hvað felist í aðild að Evrópusambandinu. EES/ESB-löggjöf
samningsrammann sem samþykktur var 27. júlí 2010 þar sem skilgreint er hvað felist í aðild að Evrópusambandinu
Fullyrðing: Samningsrammi aðildarviðræðna Íslands var samþykktur 27. júlí 2010 og skilgreinir hvað felist í aðild að Evrópusambandinu.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta að samningsrammi aðildarviðræðna (negotiating framework) er staðlað skjal ESB sem skilgreinir forsendur og umfang viðræðna. Heimildir staðfesta einnig að Ísland hóf formlegar aðildarviðræður árið 2010 og að slíkir rammar séu notaðir fyrir öll umsækjarríki. Hins vegar staðfesta engar heimildir nákvæma dagsetninguna 27. júlí 2010 — þetta er ósannreynt. Þá er orðalagið «skilgreinir hvað felist í aðild» of vítt þar sem samningsramminn skilgreinir viðræðuferlið og forsendur, ekki allt sem felst í ESB-aðild.
Samhengi sem vantar
Nákvæm dagsetning samningsrammans (27. júlí 2010) er ekki staðfest í heimildum. Samningsrammi skilgreinir viðræðuferlið og forsendur innleiðingar á regluverki — en hann «skilgreinir» ekki í heild hvað felst í ESB-aðild, heldur setur ramma um hvernig viðræður fari fram. EEA-LEGAL-021 bendir á að í reynd sé hægt að semja um aðlögunartímabil, tæknibreytingar og fjármálafyrirkomulag innan rammans.
Að hluta staðfest Samningsramminn kveður á um að ESB-aðild feli í sér viðurkenningu á réttindum og skuldbindingum sem fylgja kerfi ESB og stofnanaramma þess (regluverkinu). EES/ESB-löggjöf
aðild fæli í sér viðurkenningu á réttindum og skuldbindingum sem fylgja kerfi Evrópusambandsins og stofnanaramma þess, sem kallað er regluverk Evrópusambandsins
Fullyrðing: Samningsramminn kveður á um að ESB-aðild feli í sér viðurkenningu á réttindum og skuldbindingum sem fylgja kerfi ESB og stofnanaramma þess (regluverkinu).
EEA-LEGAL-017 staðfestir að aðildarviðræður snúist um hvenær og hvernig umsóknarríki taki upp regluverkið — ekki hvort. Umsóknarríki samþykkja regluverkið eins og það stendur við aðild. Fullyrðingin er rétt í grunninn en einföldun: hún nefnir ekki að aðlögunartímabil geta verið veruleg (t.d. sjö ára frestun á frjálsri för launafólks eftir stækkun 2004). Þessir fyrirvarar, sem EEA-LEGAL-017 og SOV-LEGAL-031 undirstrika, takmarka gildi fullyrðingarinnar sem alhliða lýsingu á samningsrammanum.
Samhengi sem vantar
Aðlögunartímabil geta verið pólitískt og efnahagslega mikilvæg — t.d. frestun á frjálsri för, kaup á landi (Pólland, 12 ár), eða aðgengi að byggðasjóðum. Munurinn á «að semja um reglurnar» og «hvenær reglurnar taka gildi» er raunverulegur en kann að vera ofmetinn.
Að hluta staðfest Umsóknarríki um ESB-aðild verða að beita regluverki sambandsins eins og það er þegar til aðildar kemur og geta aldrei breytt grunnreglum þess. EES/ESB-löggjöf
Ísland verði að beita því eins og það er þegar til aðildar komi
Fullyrðing: Umsóknarríki um ESB-aðild verða að beita regluverki sambandsins eins og það er þegar til aðildar kemur og geta aldrei breytt grunnreglum þess.
Heimildir staðfesta að umsóknarríki verði að taka upp allt regluverkið (acquis) eins og það stendur við aðild — EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 vísa beint í opinber gögn Framkvæmdastjórnarinnar þar um. Fullyrðingin gengur hins vegar of langt með orðunum «geta aldrei breytt grunnreglum þess». Aðildarríki taka þátt í lagasetningarferli ESB eftir aðild og geta þar með haft áhrif á og breytt reglum sambandsins. SOV-LEGAL-031 bendir á að aukin samvinna (enhanced cooperation) og EEA-LEGAL-012 nefnir að raunhæf sveigjanleiki er til staðar, þótt formleg afstaða sé gegn nýjum undanþágum. Aðgreiningin á milli «taka upp reglurnar» og «geta aldrei breytt þeim» er lykilatriði — hið fyrra er rétt en hið síðara er villandi.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin gerir ekki greinarmun á tveimur ólíkum atriðum: skyldu umsóknarríkja til að taka upp gildandi regluverk við aðild, og rétti aðildarríkja til að breyta regluverkinu eftir aðild. Einnig vantar samhengi um aðlögunartímabil sem geta verið veruleg — t.d. 12 ára aðlögun Póllands á landakaupum.
Að hluta staðfest Umsóknarríki þurfa að samræma löggjöf sína og stjórnsýslu regluverki ESB á hverjum tíma. EES/ESB-löggjöf
Umsóknarríki þurfi því að samræma löggjöf sína og stjórnsýslu því regluverki sem gildi í Evrópusambandinu á hverjum tíma
Fullyrðing: Umsóknarríki þurfa að samræma löggjöf sína og stjórnsýslu regluverki ESB á hverjum tíma.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta kjarna fullyrðingarinnar — umsóknarríki verða að samþykkja regluverkið eins og það er við aðild. Þó er orðalagið «á hverjum tíma» of vítt; heimildir lýsa kröfunni sem samræmingu «at the time of accession», ekki viðvarandi ferli. Enn fremur benda báðar heimildir á veruleg aðlögunartímabil — Pólland fékk til dæmis 12 ára undanþágu á landakaupum, sem er umtalsverð sveigja innan kerfisins. Fullyrðingin sleppir þessum fyrirvara.
Samhengi sem vantar
Heimildir gera skýran greinarmun á regluverkinu sjálfu (ekki samningsatriði) og tímasetningu innleiðingar (samningsatriði). Aðlögunartímabil geta varað í 3–12 ár og hafa raunverulega efnahagslega þýðingu. Fullyrðingin gefur til kynna algilda samræmingarkröfu en sleppir þessari sveigju sem er veruleg í framkvæmd.
Að hluta staðfest Þegar aðildarviðræðum Íslands við ESB var hætt árið 2013 höfðu sex kaflar af 33 ekki verið opnaðir. EES/ESB-löggjöf
Þegar aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið var hætt árið 2013 höfðu sex kaflar af 33 ekki verið opnaðir
Fullyrðing: Þegar aðildarviðræðum Íslands við ESB var hætt árið 2013 höfðu sex kaflar af 33 ekki verið opnaðir.
EEA-DATA-009 staðfestir að 27 kaflar voru opnaðir og 11 lokað tímabundið af 33 köflum. Fullyrðingin segir sex kafla hafi ekki verið opnaðir, en 33 mínus 27 gefur einmitt sex. AGRI-DATA-018 telur hins vegar upp átta kafla sem aldrei voru opnaðir, þar á meðal 14. kafla (samgöngustefna) og 17. kafla (efnahags- og peningamálastefna) til viðbótar við þá sex sem nefndir eru í AGRI-LEGAL-003. Þetta misræmi — sex eða átta óopnaðir — skapar óvissu um nákvæma tölu.
Samhengi sem vantar
Heimildir eru ekki algjörlega samhljóða um fjölda óopnaðra kafla. EEA-DATA-009 gefur til kynna 33 kafla alls og 27 opnaða (þ.e. 6 óopnaðir), en AGRI-DATA-018 telur upp 8 kafla sem aldrei voru opnaðir. Munurinn gæti skýrst af mismunandi skilgreiningum eða flokkun. AGRI-LEGAL-003 nefnir sex kafla sem samræmast fullyrðingunni. Þar sem heimildir gefa misvísandi svör er fullyrðingin studd að hluta en ekki ótvírætt.
Að hluta staðfest Óopnuðu kaflarnir sex voru: sjávarútvegsmál, landbúnaður og byggðaþróun, matvælaöryggi, dýra- og plöntuheilbrigðismál, byggðastefna og stjórnun byggðatengdra aðgerða. EES/ESB-löggjöf
Þetta voru kaflarnir um sjávarútvegsmál, landbúnað og byggðaþróun, matvælaöryggi, dýra- og plöntuheilbrigðismál, byggðastefnu og stjórnun byggðatengdra aðgerða
Fullyrðing: Óopnuðu kaflarnir sex voru: sjávarútvegsmál, landbúnaður og byggðaþróun, matvælaöryggi, dýra- og plöntuheilbrigðismál, byggðastefna og stjórnun byggðatengdra aðgerða.
Fullyrðingin nefnir sex óopnaða kafla: sjávarútvegsmál, landbúnaður og byggðaþróun, matvælaöryggi/dýra- og plöntuheilbrigðismál, byggðastefna og stjórnun byggðatengdra aðgerða. Heimildir AGRI-LEGAL-003, AGRI-DATA-018 og FISH-DATA-023 staðfesta að sex kaflar voru aldrei opnaðir, en listarnir eru ekki alveg samhljóða. AGRI-LEGAL-003 tilgreinir kafla 11, 12, 13, 22, 27 (umhverfismál) og 33 (fjármálaákvæði), en AGRI-DATA-018 nefnir einnig kafla 14 (samgöngustefnu) og 17 (efnahags- og peningastefnu). Fullyrðingin nefnir hvorki umhverfismál (kafla 27) né fjármálaákvæði (kafla 33) sem komu í stað sumra kaflanna sem hún telur upp. Ný heimild SOV-DATA-023 nefnir sex kafla en inniheldur kafla 34 og 35 í stað 14 og 17. Þessi ósamræmi heimilda sýna að fullyrðingin er einföldun á flóknari stöðu.
Samhengi sem vantar
Heimildir gefa misvísandi lista yfir óopnaða kafla — sumar telja sex, aðrar átta. Fullyrðingin sleppur umhverfismálum (kafla 27) og fjármálaákvæðum (kafla 33) sem flestar heimildir telja með, en nefnir kafla sem eru ekki á öllum listum. Munurinn kann að stafa af mismunandi flokkun á kaflanum um matvælaöryggi (kafli 12) sem hluta af landbúnaði.
Þarfnast samhengis Það að kaflar voru ekki opnaðir þýðir að Ísland uppfyllti ekki skilyrði ESB í þeim málaflokkum. EES/ESB-löggjöf
Það að umræddir kaflar voru ekki opnaðir þýðir að Ísland uppfyllti ekki skilyrði Evrópusambandsins í þeim málaflokkum
Fullyrðing: Það að kaflar voru ekki opnaðir þýðir að Ísland uppfyllti ekki skilyrði ESB í þeim málaflokkum.
AGRI-LEGAL-003 bendir á að kaflar voru ekki opnaðir vegna pólitísks ágreinings innan Íslands sjálfs — ekki eingöngu vegna vanefnda gagnvart ESB-skilyrðum. Ísland var boðið að leggja fram samningaafstöðu en gerði það ekki. AGRI-DATA-018 nefnir að ákvörðunin tengdist innbyrðis pólitískum ágreiningi frekar en aðeins misræmi við ESB-reglur. Raunveruleg ástæða var blanda af miklu misræmi á stefnu og pólitískum vilja til að taka þau mál upp.
Samhengi sem vantar
Opnun kafla í aðildarviðræðum krefst bæði þess að Framkvæmdastjórnin setji opnunarviðmið og að umsóknarríkið leggi fram samningaafstöðu. Í tilviki Íslands var vandinn tvíþættur: annars vegar mikið misræmi og hins vegar pólitískt ófremdarástand innan Íslands sem hindraði samningaafstöðu. Fullyrðingin einfaldar þetta í eina ástæðu.
Staðfest Alls var 11 samningaköflum lokað tímabundið í aðildarviðræðum Íslands við ESB. EES/ESB-löggjöf
Alls var 11 köflum lokað tímabundið
Fullyrðing: Alls var 11 samningaköflum lokað tímabundið í aðildarviðræðum Íslands við ESB.
EEA-LEGAL-020 staðfestir að Ísland hafi lokað 11 af 27 opnuðum samningaköflum tímabundið á um 18 mánaða tímabili í aðildarviðræðum sínum — fordæmalaus hraði sem rekja mátti til mikillar samræmingar í gegnum EES-samninginn. EEA-DATA-009 staðfestir sömu tölu: 27 kaflar opnaðir og 11 lokaðir tímabundið fyrir 2013.
Samhengi sem vantar
Forsendur úr viðræðunum 2010–2013 eru ekki endilega yfirfæranlegar — ef Ísland hefur viðræður á ný gæti þurft að enduropna kafla vegna breytinga á regluverki ESB síðan 2013. Erfiðustu kaflarnir — sjávarútvegur (kafli 13), landbúnaður (kafli 11) og efnahags- og peningamálastefna (kafli 17) — voru meðal þeirra sem ekki náðist að loka.
Nokkur stoð Spá Hefjist aðildarviðræður á nýjan leik þarf að ræða alla 33 kaflana aftur þar sem löggjöf bæði ESB og Íslands hefur breyst frá 2013. EES/ESB-löggjöf
hefjist aðildarviðræður á nýjan leik þarf að ræða alla kaflana aftur, enda hefur löggjöf Evrópusambandsins breyst sem og hin íslenska á þeim tíma sem liðinn er frá því að viðræðunum var hætt
Fullyrðing: Hefjist aðildarviðræður á nýjan leik þarf að ræða alla 33 kaflana aftur þar sem löggjöf bæði ESB og Íslands hefur breyst frá 2013.
Fullyrðingin er að mestu rétt en inniheldur tvo ónákvæma þætti. Samkvæmt EEA-DATA-009 opnuðu aðildarviðræður Íslands í júlí 2010 og náðu yfir 33 kafla, en EEA-LEGAL-011 greinir frá því að acquis-kaflarnir eru í raun 35 en ekki 33 — fjölgunin úr 31 í 35 átti sér stað vegna Króatíu-aðildar árið 2013. Þá staðfestir EEA-LEGAL-018 að regluverkið hefur breyst umtalsvert frá 2013, og EEA-LEGAL-019 lýsir nýrri samningaaðferðafræði frá 2020 sem skipuleggur kaflana í sex þemaklasa. Fullyrðingin er rétt um kjarnann — löggjöf beggja aðila hefur breyst og endurskoðun þyrfti — en talan 33 er úrelt, og hvort eldri samningaárangur (11 kaflar lokuð fyrirskipaðar) gildi enn er óvíst.
Samhengi sem vantar
Kaflafjöldi samningaviðræðna hefur aukist úr 33 í 35 frá því Króatía samdi (EEA-LEGAL-011). Ný samningaaðferðafræði frá 2020 skipuleggur kaflana í sex þemaklasa og bætir við «vendanleika» — óljóst hvort hún yrði beitt á Ísland (EEA-LEGAL-019). Hluti regluverksins sem bæst hefur við frá 2013 hefur þegar verið innleiddur í gegnum EES-samninginn (EEA-LEGAL-018).
Að hluta staðfest Ísland vildi halda fullu forræði yfir fiskveiðiauðlindum sínum í aðildarviðræðunum. Sjávarútvegur
Ísland vildi halda fullu forræði yfir fiskveiðiauðlindum
Fullyrðing: Ísland vildi halda fullu forræði yfir fiskveiðiauðlindum sínum í aðildarviðræðunum.
EEA-DATA-004 staðfestir að sjávarútvegskaflinn var deiluefnið í aðildarviðræðum og að kvótakerfið þótti ósamrýmanlegt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu. POL-DATA-014 lýsir afstöðu LÍÚ sem krefst fulls forræðis, og FISH-LEGAL-002 staðfestir fullveldisrétt Íslands yfir efnahagslögsögunni. Orðalagið «fullu forræði» endurspeglar þó fremur afstöðu hagsmunaaðila en formlega samningsstöðu ríkisstjórnarinnar — sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður og formleg samningskrafa var aldrei lögð fram. FISH-DATA-030 sýnir jafnframt að innan ESB geta aðildarríki haldið kvótakerfi eins og Íslands, þótt heildarafli sé ákveðinn á ESB-vettvangi.
Samhengi sem vantar
Kafli 13 (sjávarútvegur) var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013. FISH-DATA-030 bendir á að aðildarríki haldi sjálf innra kvótakerfi sínu samkvæmt 17. grein reglugerðar 1380/2013, en heildarafli er ákveðinn á ESB-vettvangi — sem er grundvallarbreyting frá núverandi fyrirkomulagi. Reynsla Írlands (FISH-PREC-004) sýnir að aðildarríki fá ekki endilega aðgang að öllum auðlindum innan eigin lögsögu.
Að hluta staðfest Ísland krafðist þess í aðildarviðræðunum að 200 mílna fiskveiðilögsagan og kvótakerfið héldu sér. Sjávarútvegur
Að 200 mílna fiskveiðilögsagan og kvótakerfið héldu sér
Fullyrðing: Ísland krafðist þess í aðildarviðræðunum að 200 mílna fiskveiðilögsagan og kvótakerfið héldu sér.
Heimildir staðfesta að sjávarútvegur var lykilmál í aðildarviðræðum Íslands við ESB og að 200 mílna lögsaga og kvótakerfi voru megináhyggjur. FISH-LEGAL-002 staðfestir umfang efnahagslögsögunnar og FISH-DATA-022 lýsir aflamarkskerfi Íslands sem dýrmætri eign. Hins vegar staðfesta heimildir ekki beint hvaða kröfur Ísland setti í aðildarviðræðunum sjálfum — engin vísun er í samningsskjöl eða yfirlýsingar frá viðræðuborðinu. FISH-PREC-005 og FISH-DATA-036 varpa ljósi á fordæmi og viðskiptasamhengi en ekki íslenskar kröfur.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni staðfestir beint orðalag íslenskra krafna í aðildarviðræðunum. Þekkt er að sjávarútvegsmálin voru höfuðágreiningsefnið og viðræðum var aldrei lokið í þeim kafla, en nákvæmt efni krafnanna er ekki staðfest af þessum heimildum. Kvótakerfið (FISH-DATA-022) hefur verið gagnrýnt fyrir samþjöppun eignarhalds, og sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB hefur tekið breytingum síðan 2013.
Staðfest Ísland fór fram á sérlausn innan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB. Sjávarútvegur
Sérlausn fyrir Ísland innan sameiginlegrar fiskveiðistefnu
Fullyrðing: Ísland fór fram á sérlausn innan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB.
FISH-LEGAL-002 staðfestir að samningaviðræður um aðgang að efnahagslögsögu Íslands undir sameiginlegri sjávarútvegsstefnu voru lykilatriði. POL-DATA-005 lýsir andstöðu sjávarútvegsgeirans byggðri á ósk um varðveislu einkaréttar. FISH-LEGAL-004 sýnir fordæmi Noregs sem heldur fullu forræði utan ESB. SOV-LEGAL-011 vísar til sérlausna sem fordæmi. Heimildir benda skýrt til þess að sérlausn var meginmarkmið Íslands í sjávarútvegsmálum.
Samhengi sem vantar
Engin sérlausn hefur verið veitt aðildarríki sem undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu. Möguleikar á aðlögunartímabilum og sérstökum skilyrðum eru til staðar en varanleg undanþága frá stefnunni hefur ekki fordæmi í sögu ESB.
Að hluta staðfest Sjávarútvegsmál var erfiðasti kaflinn í aðildarviðræðunum og var ekki opnaður áður en viðræðurnar stöðvuðust. Sjávarútvegur
Þetta var erfiðasti kaflinn í viðræðunum og ekki opnaður áður en viðræðurnar stöðvuðust
Fullyrðing: Sjávarútvegsmál var erfiðasti kaflinn í aðildarviðræðunum og var ekki opnaður áður en viðræðurnar stöðvuðust.
FISH-DATA-023 staðfestir að sjávarútvegsmálakaflinn (kafli 13) var meðal erfiðustu kafla aðildarviðræðnanna og var aldrei opnaður. Hins vegar er fullyrðingin um að hann hafi verið «erfiðasti kaflinn» of afgerandi. Heimildir AGRI-DATA-018 og AGRI-LEGAL-003 sýna að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var jafnerfiður — báðir voru meðal sex kafla sem aldrei voru opnaðir. FISH-DATA-023 sjálft nefnir að kaflinn var «among the most politically sensitive chapters» en tilgreinir ekki að hann hafi verið sá erfiðasti. Fyrirvarar heimildanna taka sérstaklega fram að stöðvunin hafi verið pólitísk ákvörðun, ekki afleiðing einstaks kafla.
Samhengi sem vantar
Sex kaflar voru aldrei opnaðir í viðræðunum — sjávarútvegur, landbúnaður, matvælaöryggi, svæðisstefna, umhverfismál og fjárlagaákvæði. Heimildir lýsa sjávarútvegsmálum sem einum af erfiðustu köflunum, ekki endilega þeim erfiðasta. Landbúnaðarkaflinn var jafn pólitískt viðkvæmur. Stöðvun viðræðnanna var pólitísk ákvörðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs 2013, ekki bein afleiðing einstaks kafla.
Óstutt Engin rýniskýrsla var gerð um sjávarútvegskafla aðildarviðræðnanna. Sjávarútvegur
engin rýniskýrsla gerð
Fullyrðing: Engin rýniskýrsla var gerð um sjávarútvegskafla aðildarviðræðnanna.
AGRI-DATA-018 staðfestir skýrt að greiningarrýni (analytical screening) á sjávarútvegskafla (kafla 13) var lokið af Framkvæmdastjórn ESB, þótt kaflinn hafi aldrei verið opnaður til formlegra viðræðna. Rýniskýrsla var þannig gerð — kaflinn var einungis aldrei opnaður í framhaldinu. Fullyrðingin stangast á við heimildir.
Samhengi sem vantar
Greiningarrýni (screening) er fyrsta stig aðildarviðræðna þar sem Framkvæmdastjórnin og umsóknarríkið fara yfir stöðu lagasamræmis. Kaflinn var aldrei opnaður til formlegra viðræðna eftir rýnina, sem gæti skýrt misskilning um að engin rýniskýrsla hafi verið gerð.
Staðfest Landbúnaðarkaflinn hafði ekki verið opnaður þegar aðildarviðræðum var hætt. Landbúnaður
Kaflinn hafði ekki verið opnaður þegar viðræðum var hætt
Fullyrðing: Landbúnaðarkaflinn hafði ekki verið opnaður þegar aðildarviðræðum var hætt.
AGRI-LEGAL-003 staðfestir skýrt að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) hafi aldrei verið opnaður í aðildarviðræðum Íslands 2010–2013. AGRI-DATA-018 og AGRI-DATA-024 bera sömu vitni. Ísland var boðið að leggja fram samningsstöðu en gerði það aldrei vegna innlendra ágreinings milli bænda, samningahóps og stjórnmálaflokka.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var ekki eini kaflinn sem aldrei var opnaður — alls voru sex kaflar sem aldrei voru opnaðir, þar á meðal sjávarútvegur (kafli 13), matvælaöryggi (kafli 12), umhverfismál (kafli 27) og fjárhags- og fjárlagamál (kafli 33), samkvæmt AGRI-LEGAL-003. Regluverk ESB á landbúnaðarsviðinu hefur breyst verulega síðan 2013 (ný sameiginleg landbúnaðarstefna 2023–2027, Evrópski græni sáttmálinn) og nýjar viðræður myndu byrja í raun frá grunni á þessum kafla.
Staðfest Ísland vildi fá sérreglur eða aðlögunartíma og viðhalda tollvernd og stuðningskerfum í landbúnaði. Landbúnaður
Vernda íslenskan landbúnað, fá sérreglur eða aðlögunartíma. Viðhalda tollvernd og stuðningskerfum að einhverju leyti
Fullyrðing: Ísland vildi fá sérreglur eða aðlögunartíma og viðhalda tollvernd og stuðningskerfum í landbúnaði.
EEA-DATA-013 staðfestir beint að samningamarkmið Íslands í landbúnaðarkaflanum (kafli 11) voru meðal annars að viðhalda tollvernd á mjólkurvörum og kjöti, tryggja aðlögunartímabil fyrir tollalækkun og semja um beingreiðslur sambærilegar við norrænar undanþágur (142. gr.). AGRI-DATA-019 styður þetta og bendir á að landbúnaður krefðist viðamikilla breytinga þar sem hann fellur utan EES-samningsins. Fullyrðingin er nákvæm lýsing á samningsstöðu Íslands.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt EEA-DATA-013 var samningastaðan aldrei formlega prófuð í aðildarviðræðum — landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður áður en viðræðum var frestað 2013. Þær kröfur sem nefndar eru voru því ríkisstjórnarstefna, ekki niðurstaða formlegra viðræðna. Einnig er vert að nefna að nákvæm fjöldi «varnarlína» er mismunandi eftir heimildum.
Að hluta staðfest Upptaka evru kemur eftir ESB-aðild og er langt ferli; ekki var samið sérstaklega um gjaldmiðlamál í aðildarviðræðunum. Gjaldmiðill
Þetta var ekki samið sérstaklega um, því upptaka evru kemur eftir aðild og er langt ferli
Fullyrðing: Upptaka evru kemur eftir ESB-aðild og er langt ferli; ekki var samið sérstaklega um gjaldmiðlamál í aðildarviðræðunum.
Fyrri hluti fullyrðingarinnar — að evruna komi eftir ESB-aðild og sé langt ferli — er vel studdur. CURR-DATA-011 staðfestir samleitnikröfur og nefnir að Búlgaría þurfti 19 ár frá aðild til evruupptöku. Seinni hlutinn — að ekki hafi verið samið sérstaklega um gjaldmiðlamál — er vandmeðfarnari. EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta að samningaviðræður snúast um hvenær og hvernig regluverk er innleitt, þar á meðal efnahags- og peningastefna (kafli 17 í samningum). Gjaldmiðlamál eru hluti af aðildarviðræðum sem sérstakur samningskafli, jafnvel þótt skuldbindingin sé aðallega um samþykkt reglna og tímaáætlun.
Samhengi sem vantar
CURR-DATA-011 bendir til þess að danska evru-undanþágan hafi verið samið undir sérstökum sögulegum kringumstæðum og sé líklega ekki í boði fyrir nýtt aðildarríki. Svíþjóð hefur þó komist hjá evrunni í reynd án formlegrar undanþágu (PREC-DATA-004). Fullyrðingin um að «ekki var samið sérstaklega» er of einföld — gjaldmiðlamál eru samningskafli í aðildarviðræðum, þótt svigrúm til undanþágu sé takmarkað.
Staðfest Margir sem studdu ESB-aðild vildu fá evru í stað íslensku krónunnar. Gjaldmiðill
Margir sem studdu aðild vildu fá evru í stað íslensku krónunnar
Fullyrðing: Margir sem studdu ESB-aðild vildu fá evru í stað íslensku krónunnar.
SOV-LEGAL-005 lýsir umræðunni um evru og krónu, þar á meðal rökum beggja hliða. POLL-DATA-009 sýnir sterka fylgni milli efnahagslegrar óstöðugleika og stuðnings við ESB-aðild — stuðningur jókst verulega eftir hrunið 2008, einmitt vegna falls krónunnar. CURR-DATA-001 staðfestir 50% gengisfall krónunnar 2008. Þessi samsetning styður fullyrðinguna um að margir ESB-stuðningsmenn sáu evru sem lykilrök.
Samhengi sem vantar
Stuðningur við evru var sérstaklega sterkur meðal yngra fólks og íbúa á höfuðborgarsvæðinu (POLL-DATA-002). Hins vegar er einnig umræða um kosti krónu sem aðlögunartækis — fall hennar 2008 stuðlaði einnig að bata útflutningsgreina. Ekki allir ESB-stuðningsmenn leggja jafna áherslu á evru.
Að hluta staðfest Margir samningakaflar um efnahags- og markaðsmál voru auðveldir vegna þess að Ísland er þegar í EES-samningnum. EES/ESB-löggjöf
Margir þessara kafla voru auðveldir, því Ísland er þegar í EES-samningnum
Fullyrðing: Margir samningakaflar um efnahags- og markaðsmál voru auðveldir vegna þess að Ísland er þegar í EES-samningnum.
EEA-LEGAL-020 staðfestir kjarna fullyrðingarinnar — Ísland lokaði 11 af 27 opnuðum samningaköflum á einungis 18 mánuðum (2010–2013) vegna EES-aðildar. Framkvæmdastjórnin mat Ísland «vel á veg komið» í flestum innri markaðsköflum. Þó ber að hafa í huga að fullyrðingin segir «margir samningakaflar um efnahags- og markaðsmál» voru «auðveldir» — heimildir staðfesta hraðan árangur en benda jafnframt á veruleg vandamál. EES-forskotið kann að vera minna 2026 en 2010 þar sem regluverkið hefur stækkað í loftslagsmálum, stafrænum málum og orkumálum sem EES-samningurinn nær ekki að fullu til (EEA-LEGAL-020). Innleiðingarvanskil Íslands á 400–500 EES-gerðum draga einnig úr forskotinu (EEA-DATA-007).
Samhengi sem vantar
Erfiðustu samningakaflarnir — sjávarútvegur, landbúnaður og efnahags-/gjaldeyrismál — falla utan EES-samningsins og myndu krefjast nýrra viðræðna frá grunni (EEA-LEGAL-020, EEA-LEGAL-022). Þá hefur regluverkið stækkað verulega frá 2010, sérstaklega í málum er varða evrópska græna sáttmálann, stafræna þjónustu og orkumál (EEA-LEGAL-020). EES-samningurinn nær til um 70–75% af regluverkinu miðað við fjölda gerða, en þyngstu pólitísku málin eru einmitt utan þess (EEA-DATA-010).
Að hluta staðfest Eitt af markmiðum ESB-aðildar var að styrkja viðskipti og efnahag Íslands eftir bankahrunið 2008. Viðskipti
Styrkja viðskipti og efnahag eftir bankahrunið 2008
Fullyrðing: Eitt af markmiðum ESB-aðildar var að styrkja viðskipti og efnahag Íslands eftir bankahrunið 2008.
Heimildir staðfesta að ESB-umsóknin árið 2009 kom í kjölfar bankahrunsins og efnahagsleg sjónarmið voru hluti umræðunnar. POLL-DATA-009 sýnir að stuðningur við ESB-aðild jókst úr um 35% í 55% á krepputímabilinu 2008–2010. SOV-DATA-012 lýsir flóknu samspili alþjóðlegs fjárhagsþrýstings og umsóknarinnar. Þó bendir SOV-DATA-012 einnig á að ríkisstjórnin neitaði því að umsóknin hafi verið knúin af kreppunni og vísaði til langvarandi stefnu Samfylkingarinnar. Fullyrðingin er of einföld — efnahagslegur bati var eitt af mörgum markmiðum, ekki aðalmarkmiðið.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin (Samfylking og Vinstri-grænir) neitaði því að kreppan hafi verið aðalástæðan og vísaði til eldri flokksstefnu (SOV-DATA-012). Gagnrýnendur töldu tímasetninguna benda til þess að Ísland hafi sótt um úr veikleikastöðu. Ísland leysti Icesave-deiluna án ESB-aðildar gegnum EFTA-dómstólinn 2013. Kreppan hafði mörg orsakir umfram gjaldmiðilinn — ofþenslu í bankakerfinu, vaneftirliti og alþjóðlega smitáhrif (CURR-DATA-001).
Staðfest Mikill munur var á stjórnsýslu landbúnaðarmála á Íslandi og kröfum ESB, bæði hvað varðar stefnu og framkvæmd. Landbúnaður
Síðan var mikill munur ekki bara á stefnu heldur líka á stjórnsýslunni, til þess að opna formlega viðræður um þennan málaflokk
Fullyrðing: Mikill munur var á stjórnsýslu landbúnaðarmála á Íslandi og kröfum ESB, bæði hvað varðar stefnu og framkvæmd.
Framkvæmdastjórn ESB staðfesti í áliiti sínu frá 2010 (SEC(2010) 153) að landbúnaður krefðist víðtækustu breytinga allra stefnusviða til ESB-aðildar, samkvæmt AGRI-DATA-019. Landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður í viðræðunum 2010–2013 vegna djúpstæðra ágreiningsmála, eins og AGRI-DATA-024 lýsir. Bændasamtök Íslands hafa jafnframt bent á grundvallarmun á tollvernd, stuðningskerfi og dýraheilbrigði milli Íslands og ESB (POL-DATA-019, ORG-DATA-002). Tölur AGRI-DATA-022 sýna að núverandi ríkisstuðningur (170–200 milljónir evra) er mun hærri en áætlaðar CAP-greiðslur (80–120 milljónir evra).
Samhengi sem vantar
Sjávarútvegur stendur frammi fyrir jafn grundvallaraðlögun þar sem sameiginleg sjávarútvegsstefna fellur einnig utan EES. Hvort landbúnaður eða sjávarútvegur myndi þýða meiri breytingu fer eftir mælikvarða — lagaleg aðlögun, efnahagslegt virði eða pólitísk viðkvæmni. Kröfur ESB um landbúnaðarstefnu hafa einnig þróast frá 2013 (ný sameiginleg landbúnaðarstefna 2023–2027, Evrópski græni sáttmálinn).
Óstutt Evrópusambandið hafði ekki einu sinni lokið rýni og greiningu markmiða Íslands í landbúnaðarmálum — það skref var ekki tekið. Landbúnaður
Það er eitt að Evrópusambandið sé búið að rýna og greina markmiðin en það skref var ekki einu sinni tekið
Fullyrðing: Evrópusambandið hafði ekki einu sinni lokið rýni og greiningu markmiða Íslands í landbúnaðarmálum — það skref var ekki tekið.
AGRI-DATA-018 staðfestir skýrt: greiningarrýni á landbúnaðarkaflanum (kafli 11) var lokið af Framkvæmdastjórn ESB árið 2011 (analytical screening completed). Rýni var lokið. Fullyrðingin stangast beint á við þessa heimild. Hins vegar var næsta skref — opnun viðræðna — aldrei tekið (AGRI-LEGAL-003), sem getur verið uppruni misskilningsins.
Samhengi sem vantar
Rýni Framkvæmdastjórnarinnar var lokið árið 2011 og benti á mikil misræmi á milli landbúnaðarstefnu Íslands og ESB-krafna. Næsta skref — formleg opnun viðræðna — krafðist samningaafstöðu frá Íslandi sem aldrei var lögð fram. Fullyrðingin ruglar líklega saman rýni (analytical screening) og opnun kafla (opening of negotiations).