AGRI-LEGAL-003
Sérfræðigreining
Há
Landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður í aðildarviðræðum Íslands við ESB (2010–2013). Íslandi var boðið að leggja fram samningsafstöðu um landbúnaðarmál en gerði það aldrei, að sögn vegna ósættanlegs ágreinings innanlands milli hagsmunaaðila í landbúnaði, samninganefndarinnar og stjórnmálaflokka. Sex köflum var aldrei lokið upp: kafla 11 (landbúnaður og dreifbýlisþróun), kafla 12 (matvælaöryggi, heilbrigði dýra og plantna), kafla 13 (sjávarútvegur), kafla 22 (byggðastefna og samræming uppbyggingarsjóða), kafla 27 (umhverfismál) og kafla 33 (fjármál og fjárlagaákvæði) — allir taldir meðal þeirra viðkvæmustu. Hefðu viðræður haldið áfram hefðu helstu deilumálin verið: (1) hversu miklum innlendum landbúnaðarstuðningi Ísland gæti haldið, (2) hvort framleiðslutengdir styrkir yrðu leyfðir, (3) aðlögunartímabil fyrir niðurfellingu tolla á mjólkur- og kjötvörur og (4) mögulegur innlendur stuðningur á grundvelli 142. greinar fyrir svæði með erfið veðurskilyrði. Í rýniskýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins var mikil vernd íslensks landbúnaðar sögð vera ein helsta áskorunin.
Enska frumtextinn
The agriculture chapter (Chapter 11) was never opened during Iceland's EU accession negotiations (2010–2013). Iceland was invited to submit a negotiating position on agriculture but never did so, reportedly because of irreconcilable disagreements within Iceland between farming interests, the negotiating team, and political parties. Six chapters were never opened: Ch.11 (agriculture and rural development), Ch.12 (food safety, veterinary and phytosanitary policy), Ch.13 (fisheries), Ch.22 (regional policy and coordination of structural instruments), Ch.27 (environment), and Ch.33 (financial and budgetary provisions) — all considered among the most sensitive. Had negotiations continued, the core issues would have been: (1) how much domestic agricultural support Iceland could maintain, (2) whether production-linked subsidies would be permitted, (3) transition periods for tariff dismantling on dairy and meat products, and (4) potential Article 142-style national aid for harsh-climate regions. The European Commission's screening report noted Iceland's high level of agricultural protection as a key challenge.
Heimild
Summary of findings: Status of the accession negotiations between Iceland and the EU (Icelandic Ministry for Foreign Affairs, 2013); European Parliament briefing on EU-Iceland relations (2026)
Utanríkisráðuneytið og Evrópuþingið veita skjöl og greiningar um stöðu og sögu aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sú staðreynd að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður þýðir að ekkert fordæmi er fyrir því frá samningalotunni 2010–2013 hvaða kjörum Ísland gæti náð. Ef samningaviðræður hæfust að nýju þyrfti í raun að hefja þann kafla frá grunni. Réttarreglur ESB á sviði landbúnaðar hafa einnig þróast verulega frá 2013 (ný sameiginleg landbúnaðarstefna 2023–2027, Græni sáttmálinn, Frá jarðborði á borð).
Notuð í greiningum (26)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræður við ESB eru í raun aðlögunarviðræður og það þarf að uppfylla ákveðin skilyrði til að opna kaflana um sjávarútveg og landbúnað.
390.000 hektarar af landbúnaðarlandi breytast í skóg og votlendi Vísir
- Staðfest Styður Ef Ísland færi í aðildarviðræður væri eðlilegt að landbúnaður yrði eitt af lykilmálunum.
Að segja nei er upplýst ákvörðun Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Í fyrri aðlögunarviðræðum var ekki hægt að opna mikilvæga kafla um sjávarútveg, landbúnaðarmál og innanríkismál vegna þess að Ísland uppfyllti ekki skilyrði ESB.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Staðfest Styður Eftirstandandi erfiðir kaflar í aðildarviðræðum Íslands varða meðal annars sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, landbúnaðarstefnuna, tollabandalagið og gjaldmiðilsmál.
ESB aðild hefði veruleg neikvæð áhrif á hagsmuni íslenskra bænda RÚV
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi leiða til galopnunar landamæranna á innflutningi matvöru og landbúnaðarafurða til Íslands.
ESB og smitsjúkdómar í búfé Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Á fyrri viðræðum Íslands um ESB-aðild tókst ekki að opna kaflann um landbúnaðarmál, meðal annars vegna andstöðu þáverandi landbúnaðarráðherra við kröfu ESB um frjálsan flutning búfjár til landsins.
- Að hluta staðfest Styður Krafa ESB um frjálst flæði búfjár var ein af forsendum þess að hægt væri að opna landbúnaðarpakkann í aðildarviðræðum sumarið 2012, og var þetta ein ástæða þess að viðræður sigldu í strand.
Flott embætti í boði fyrir ESB ríki Vísir
- Að hluta staðfest Styður Málaflokkar sem ekki voru opnaðir í aðildarviðræðunum hafi meðal annars snert sjávarútveg og landbúnað.
Greiðsluþreyta og könnunarfarið sem er á leið til Brussel Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið leit svo á að Ísland uppfyllti ekki þau opnunarskilyrði sem ríkjabandalagið setti fyrir aðlögunarviðræðum um sjávarútveg, landbúnað og dóms- og innanríkismál.
- Að hluta staðfest Styður Sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður í aðlögunarviðræðunum 2009–2013 þar sem íslensk stjórnvöld höfðu engan hug á að gangast undir sameiginlegu sjávarútvegsstefnu ESB.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Síðustu aðildarviðræður Íslands við ESB strandaðu ekki síst á sjávarútvegs- og landbúnaðarkaflanum.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Staðfest Styður Á meðan viðræður um ESB-aðild Íslands fóru fram var samningsaðstaða Íslands í landbúnaðarmálum aldrei lögð fram formlega.
- Að hluta staðfest Andmælir Fyrri reynsla af aðildarviðræðum Íslands sýnir að líkur eru á að hægt sé að semja um undanþágu frá innflutningi á lifandi búfé, byggðar á einstakri stöðu íslenskra búfjárstofna.
Hver eru markmiðin? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi leiða til þess að erlendar landbúnaðarvörur nytu óhefts, tollalauss aðgangs að íslenskum markaði.
Ísland og ESB – óskhyggja og staðreyndir Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Helstu hagsmunakaflar — sjávarútvegur og orkumál — voru aldrei opnaðir í aðildarviðræðunum.
Landbúnaðarstefna ESB henti íslenskum landbúnaði illa Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ekki er hægt að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.
- Að hluta staðfest Styður Landbúnaðarkaflinn var m.a. ástæða þess að aðildarviðræður Íslands við ESB stöðvuðust á sínum tíma.
Makrílsamningur Þorgerðar Katrínar í ljósi ummæla Össurar Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Deilur Íslands við Írland og Bretland um hlutdeild í makrílstofninum komu í veg fyrir að sjávarútvegskaflinn í aðildarviðræðum við Evrópusambandið yrði opnaður.
Ný samtök um andstöðu gegn Evrópusambandinu Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræðurnar við ESB komust aldrei að niðurstöðu vegna þess að samningamenn Íslands og ESB þorðu ekki að opna þá málaflokka sem vitað var að myndu skapa vandkvæði — sjávarútveg og landbúnað.
Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Vegna afstöðu Íslands um innflutning lifandi dýra var ekki hægt að leggja fram áætlun um aðlögun að regluverki ESB og kaflinn um matvælaöryggi og dýraheilbrigði var ekki opnaður til viðræðna.
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarviðræðunum lagði Ísland fram tíu varnarlínur í landbúnaðarmálum.
- Að hluta staðfest Styður Ísland vildi halda sömu landbúnaðarstefnu áfram í grundvallaratriðum en það var ekki í boði þar sem sameiginleg landbúnaðarstefna ESB er grunnurinn.
- Að hluta staðfest Styður Íslensk stjórnvöld lögðu aldrei fram áætlun um hvernig þau hygðust breyta stjórnsýslu landbúnaðarmála til samræmis við kröfur ESB.
- Að hluta staðfest Styður Á tíma aðildarviðræðnanna var stjórnsýsla landbúnaðarmála á Íslandi að miklum hluta í höndum Bændasamtakanna, sem er ekki í samræmi við reglur ESB.
- Að hluta staðfest Styður Þegar aðildarviðræðum Íslands við ESB var hætt árið 2013 höfðu sex kaflar af 33 ekki verið opnaðir.
- Að hluta staðfest Styður Óopnuðu kaflarnir sex voru: sjávarútvegsmál, landbúnaður og byggðaþróun, matvælaöryggi, dýra- og plöntuheilbrigðismál, byggðastefna og stjórnun byggðatengdra aðgerða.
- Þarfnast samhengis Styður Það að kaflar voru ekki opnaðir þýðir að Ísland uppfyllti ekki skilyrði ESB í þeim málaflokkum.
- Staðfest Styður Landbúnaðarkaflinn hafði ekki verið opnaður þegar aðildarviðræðum var hætt.
- Óstutt Andmælir Evrópusambandið hafði ekki einu sinni lokið rýni og greiningu markmiða Íslands í landbúnaðarmálum — það skref var ekki tekið.
Setja ætti niður samningsmarkmið Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Landbúnaðurinn er sá málaflokkur sem yrði fyrir hvað umfangsmestu og varanlegustu breytingum við aðild Íslands að ESB.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
- Óstutt Andmælir Þegar viðræðurnar voru settar á ís var einungis sjávarútvegur og landbúnaður eftir að opna við ESB.
Það má ýmislegt segja um pakkann Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Samningsafstaða Íslands í landbúnaði lá aldrei fyrir í fyrri aðildarviðræðum, nema varðandi bann við innflutningi á lifandi dýrum, fersku kjöti og tilteknum plöntum.
Þjóðaratkvæðagreiðslan er um aðild Íslands að Evrópusambandinu Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Þegar Ísland sótti um aðild 2009 var ekki hægt að hefja samningaviðræður um sjávarútveg, landbúnað og dóms- og innanríkismál þar sem ESB taldi Ísland uppfylla ekki opnunarskilyrðin.
Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Engin ástæða er til að ætla að sjávarútvegur og landbúnaður muni bera skarðan hlut frá borði í aðildarviðræðum við ESB.
Tollabandalag ESB og hugmyndir um tímabundna tollvernd Blog.is (Heimssýn)
- Að hluta staðfest Andmælir Í aðildarviðræðum Íslands við ESB á árunum 2009–2013 var óskað eftir áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur.
Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“ Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarviðræðum Íslands var krafan um tollvernd á landbúnaðarvörur talin óraunhæf og yrði því ekki gerð.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Staðfest Styður Skýrsluhöfundar Hagfræðistofnunar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs.
Viðræður sjálfstæð uppspretta óvissu Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Bændur leggja ekki út í langtímafjárfestingar þegar lagaumhverfi rekstursins er óljóst
- Að hluta staðfest Styður Það yrðu stór mistök að halda upplýstum hagaðilum utan við samningavinnu um ESB-aðild
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Á þeim tíma sem Ísland var í aðildarviðræðum við ESB höfðu sex kaflar verið opnaðir en fimmtán ekki klárað þrátt fyrir þriggja ára viðræður.