Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Grunnsáttmálar ESB eru tveir: sáttmálinn um ESB og sáttmálinn um starfshætti ESB. EES/ESB-löggjöf
Grunnsáttmálar ESB eru tveir. Annars vegar sáttmálinn um ESB og hins vegar sáttmálinn um starfshætti ESB og teljast þeir til frumréttar sambandsins
Fullyrðing: Grunnsáttmálar ESB eru tveir: sáttmálinn um ESB og sáttmálinn um starfshætti ESB.
Fullyrðingin er rétt hvað varðar tvo meginsáttmálana — sáttmálann um ESB (TEU) og sáttmálann um starfshætti ESB (TFEU). SOV-LEGAL-030 vísar beint í TFEU og greinir valdheimildir samkvæmt 2.–6. gr. Fleiri heimildir vísa í báða sáttmálana (t.d. EEA-LEGAL-022 og SOV-LEGAL-031). Þó ber að nefna að stofnsáttmáli Evrópska kjarnorkusambandsins (Euratom) gildir enn sem sjálfstæður lagagrundvöllur, auk þess sem stofnskrá réttinda ESB hefur jafngildi við sáttmálana frá Lissabon-samningnum. Fullyrðingin er þannig ónákvæm ef hún er túlkuð sem tæmandi upptalning.
Samhengi sem vantar
Euratom-sáttmálinn er enn í gildi sem sérstakur lagagrundvöllur ESB. Stofnskrá um grundvallarréttindi ESB öðlaðist lagagildi jafnhliða sáttmálunum með Lissabon-samningnum 2009. Þegar talað er um «grundvallarrétt ESB» þarf einnig að telja dómafordæmi Evrópudómstólsins.
Staðfest Mannréttindaskrá ESB telst til frumréttar Evrópusambandsins. EES/ESB-löggjöf
Meðal frumréttar í þessum skilningi er einnig Mannréttindaskrá ESB.
Fullyrðing: Mannréttindaskrá ESB telst til frumréttar Evrópusambandsins.
Mannréttindaskrá ESB (Charter of Fundamental Rights) hlaut sama lagagildi og sáttmálarnir með Lissabon-sáttmálanum 2009 og telst þar af leiðandi til frumréttar. EEA-LEGAL-012 nefnir bókun Póllands og Bretlands um skrána, sem staðfestir stöðu hennar sem bindandi frumréttar. SOV-LEGAL-029 fjallar um yfirráð ESB-réttar og bein áhrif, þar sem frumréttur er undirstaðan.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunninum fjallar beint um lagalega stöðu mannréttindaskrárinnar sem frumréttar. Matið byggir á óbeinum vísbendingum úr heimildum um Lissabon-sáttmálann.
Staðfest Aðildarsamningar einstakra ríkja eru hluti af frumrétti Evrópusambandsins. EES/ESB-löggjöf
Aðildarsamningar einstakra ríkja eru einnig hluti af frumrétti sambandsins.
Fullyrðing: Aðildarsamningar einstakra ríkja eru hluti af frumrétti Evrópusambandsins.
Aðildarsamningar (accession treaties) eru hluti af frumrétti ESB samkvæmt viðurkenndum ESB-réttarheimildum. SOV-DATA-032 bendir á að tungumál nýrra aðildarríkja bætist sjálfkrafa við samkvæmt sáttmálunum við aðild, sem staðfestir lagalegt vægi aðildarsamninganna. EEA-DATA-026 vísar í ákvæði Lissabon-sáttmálans, og EEA-LEGAL-012 fjallar um aðild Króatíu og bókanir í sáttmálum, sem styðja fullyrðinguna.
Samhengi sem vantar
Heimildir fjalla ekki beint um flokkun frumréttar ESB en staðfesta óbeint að aðildarsamningar hafa sáttmálagildi.
Staðfest Ekkert ríki getur gengið í ESB nema öll aðildarríki sem fyrir eru samþykki aðildarsamninginn. EES/ESB-löggjöf
ekkert ríki getur gengið í ESB nema öll aðildarríkin sem fyrir eru í sambandinu samþykki aðildarsamninginn.
Fullyrðing: Ekkert ríki getur gengið í ESB nema öll aðildarríki sem fyrir eru samþykki aðildarsamninginn.
PREC-DATA-004 staðfestir að aðild krefst fullgildingar samkvæmt 49. gr. TEU. AGRI-LEGAL-004 bendir á að öll aðildarríki þurfa að samþykkja aðildarsamning, og SOV-DATA-029 fjallar um stjórnskipulegt ferli fullgildingar. Einróma samþykki í ráðherraráðinu og fullgilding allra aðildarríkja eru grundvallarskilyrði aðildar.
Að hluta staðfest Grundvallarreglur ESB-réttar eru áréttaðar í 4. og 5. gr. sáttmálans um ESB. EES/ESB-löggjöf
Þessar grundvallarreglur ESB réttar eru áréttaðar í 4. og 5. gr. sáttmálans um ESB.
Fullyrðing: Grundvallarreglur ESB-réttar eru áréttaðar í 4. og 5. gr. sáttmálans um ESB.
SOV-LEGAL-030 vísar í 2.–6. gr. TFEU um valdsvið ESB og nefnir meginregluna um vald samkvæmt veitingu (principle of conferral) sem kemur fram í 5. gr. TEU. SOV-LEGAL-013 fjallar um yfirráð ESB-réttar. Heimildir staðfesta að grundvallarreglur koma fram í sáttmálum ESB, en engin heimild vísar sérstaklega í 4. gr. TEU (um virðingu fyrir sjálfstjórn aðildarríkja) eða staðfestir nákvæmlega að «grundvallarreglur ESB-réttar» séu áréttaðar einmitt í 4. og 5. gr.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beinar tilvísanir í 4. gr. TEU (meginregla um lýðræðislega jafnrétti aðildarríkja og virðingu fyrir sjálfstjórn) eða 5. gr. TEU (vald samkvæmt veitingu, meðalhófsregla, regla um nálægð). Fullyrðingin vísar í rétt lagaákvæði samkvæmt almennum ESB-réttarheimildum en staðreyndagrunnurinn nær ekki til þess að staðfesta hana að fullu.
Að hluta staðfest Samkvæmt 49. gr. sáttmálans um ESB ber ríki sem sækist eftir aðild að senda umsókn til ráðherraráðsins og tilkynna Evrópuþinginu og þjóðþingum allra aðildarríkja. EES/ESB-löggjöf
Samkvæmt 49. gr., sem fyrr er vísað til, ber ríki að senda umsókn sína til ráðherraráðsins og tilkynna Evrópuþinginu og þjóðþingum allra aðildarríkja um umsóknina.
Fullyrðing: Samkvæmt 49. gr. sáttmálans um ESB ber ríki sem sækist eftir aðild að senda umsókn til ráðherraráðsins og tilkynna Evrópuþinginu og þjóðþingum allra aðildarríkja.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-013 lýsa aðildarferlinu samkvæmt 49. gr. TEU og staðfesta að umsókn er send til ráðherraráðsins. SOV-LEGAL-019 og SOV-LEGAL-015 nefna tilkynningar til þjóðþinga í tengslum við nálægðarregluna. Fullyrðingin um tilkynningu til þjóðþinga allra aðildarríkja er í samræmi við orðalag 49. gr., en engin heimild endurgreinir ákvæðið orðrétt þannig að hægt sé að staðfesta alla þætti þess.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunninum endurgreinir 49. gr. TEU orðrétt. Staðfesting á skyldu til að tilkynna þjóðþingum er óbein — hún leiðir af nálægðarreglunni frekar en beinum texta heimildarinnar. Fullyrðingin sjálf er rétt samkvæmt almennri þekkingu á 49. gr. en heimildastuðningurinn er ekki bráðsterkur.
Að hluta staðfest Ráðherraráðið tekur einróma ákvörðun um aðildarumsóknir, að höfðu samráði við framkvæmdastjórnina og að fengnu samþykki Evrópuþingsins með stuðningi meirihluta allra þingmanna. EES/ESB-löggjöf
Umsóknarríkið skal senda umsókn sína til ráðsins, en það skal taka einróma ákvörðun, að höfðu samráði við framkvæmdastjórnina og að fengnu samþykki Evrópuþingsins með stuðningi meirihluta allra þingmanna.
Fullyrðing: Ráðherraráðið tekur einróma ákvörðun um aðildarumsóknir, að höfðu samráði við framkvæmdastjórnina og að fengnu samþykki Evrópuþingsins með stuðningi meirihluta allra þingmanna.
EEA-LEGAL-010 staðfestir einróma ákvarðanatöku í tengslum við ESB-ferli, og SOV-LEGAL-003 nefnir meirihlutakröfu Evrópuþingsins. Aðildarferlið samkvæmt EEA-LEGAL-013 og EEA-LEGAL-017 lýsir ferli þar sem ráðherraráðið og Evrópuþingið hafa beina aðkomu. Fullyrðingin er í samræmi við raunverulegt orðalag 49. gr. TEU, en engin heimild endurgreinir ákvæðið nákvæmlega með öllum skilyrðunum saman.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beint ákvæði 49. gr. TEU. Matið styðst við heimildir sem lýsa einstökum þáttum ferlisins (einróma ákvörðun, samþykki þingsins) en engin ein heimild tekur saman allt ferlið eins og fullyrðingin gerir.
Að hluta staðfest Kaupmannahafnarviðmiðin fyrir ESB-aðild eru fjórar meginkröfur: (1) stöðugt lýðræðislegt stjórnkerfi, (2) nægileg vernd mannréttinda, (3) virkt markaðshagkerfi og (4) geta til að taka upp og framfylgja regluverki ESB. EES/ESB-löggjöf
Þessi skilyrði eru í meginatriðum af fernum toga, þ.e. (i) hvort ríki búi við stöðugt lýðræðislegt stjórnkerfi, (ii) hvort mannréttindi séu nægjanlega virt, (iii) hvort ríki búi við virkt markaðshagkerfi og (iv) hvort það hefur getu til að taka upp og framfylgja regluverki ESB (acquis communautaire).
Fullyrðing: Kaupmannahafnarviðmiðin fyrir ESB-aðild eru fjórar meginkröfur: (1) stöðugt lýðræðislegt stjórnkerfi, (2) nægileg vernd mannréttinda, (3) virkt markaðshagkerfi og (4) geta til að taka upp og framfylgja regluverki ESB.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-019 fjalla um aðildarferlið og nefna «Fundamentals»-þemaflokkinn sem nær yfir réttarríkið, dómskerfið og efnahagsleg viðmið. PREC-DATA-004 vísar í Kaupmannahafnarviðmiðin og kröfu um að uppfylla þau. Heimildir staðfesta kjarna fullyrðingarinnar, en upptalningin er einföldun — Kaupmannahafnarviðmiðin nefna einnig samkeppnishæft markaðshagkerfi sem þolir samkeppnisþrýsting innan ESB, og hæfni til að axla skyldur aðildar, þar á meðal markmið um pólitískt, efnahagslegt og peningalegt samband.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin einfaldar Kaupmannahafnarviðmiðin lítillega. Hin hefðbundnu viðmið eru þrjú: pólitískt viðmið (stöðugt lýðræði, réttarríki, mannréttindi, minnihlutavernd), efnahagslegt viðmið (virkt markaðshagkerfi sem þolir samkeppni) og geta til að taka upp regluverk. Fjórða skilyrðið (geta ESB til að taka á móti nýjum aðildarríkjum) er oft talið hluti viðmiðanna en beinist að ESB sjálfu, ekki umsóknarríkinu.
Að hluta staðfest Ráðherraráðið tekur samhljóða ákvörðun allra aðildarríkjanna um hvort veita skuli ríki stöðu umsóknarríkis. EES/ESB-löggjöf
Ef skilyrði þessi eru talin uppfyllt tekur ráðherraráðið ákvörðun um hvort veita skuli ríki stöðu «umsóknarríkis»... Það gerir ráðið með samhljóða ákvörðun allra aðildarríkjanna.
Fullyrðing: Ráðherraráðið tekur samhljóða ákvörðun allra aðildarríkjanna um hvort veita skuli ríki stöðu umsóknarríkis.
EEA-LEGAL-010 staðfestir einróma ákvarðanatöku í ESB-stofnunum og EEA-LEGAL-013 lýsir aðildarferlinu. SOV-DATA-036 nefnir að 13 ríki lögðust gegn sáttmálabreytingum, sem sýnir einróma kröfuna í framkvæmd. Fullyrðingin um að ráðherraráðið veiti stöðu umsóknarríkis (candidate status) með einróma ákvörðun er í samræmi við almennar reglur um aðildarferlið, en engin heimild í grunninum endurgreinir þennan tiltekna þátt beint.
Samhengi sem vantar
Heimildir lýsa aðildarferlinu almennt en engin þeirra staðfestir sérstaklega einróma ákvarðanatökureglu ráðherraráðsins um veitingu stöðu umsóknarríkis. Athuga ber að stöðuveiting sem umsóknarríki (candidate status) er sérstakt skref í ferlinu sem er aðgreint frá upphaflegri umsókn og síðar einróma ákvörðun um aðild.
Staðfest Ísland sótti um ESB-aðild árið 2009 á grundvelli þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórn var falið að sækja um. Fordæmi
Þegar Ísland sótti um 2009 var það gert á grundvelli þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórn (utanríkisráðherra) var falið það verkefni að sækja um.
Fullyrðing: Ísland sótti um ESB-aðild árið 2009 á grundvelli þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórn var falið að sækja um.
PREC-HIST-005 og EEA-DATA-009 staðfesta að Ísland sótti um ESB-aðild 16. júlí 2009. POLITICAL-DATA-011 greinir frá þingsályktunartillögunni og hvernig Alþingi fól ríkisstjórn (utanríkisráðherra) að sækja um aðild. PARTY-DATA-011 lýsir auk þess pólitísku ferli umsóknarinnar. Allar heimildir eru samhljóða um ár, aðferð og lagagrundvöll.
Staðfest Ísland fékk stöðu umsóknarríkis (Candidate State) hjá ESB. Fordæmi
Sem sagt Ísland fékk stöðu «umsóknarríkis» (Candidate State).
Fullyrðing: Ísland fékk stöðu umsóknarríkis (Candidate State) hjá ESB.
EEA-DATA-009 staðfestir að aðildarviðræður hófust í júlí 2010, sem forutsetur stöðu umsóknarríkis. EEA-LEGAL-020 nefnir álit framkvæmdastjórnarinnar frá 2010 á umsókn Íslands, sem er formleg staðfesting á stöðu umsóknarríkis. PREC-DATA-025 nefnir Ísland sem umsóknarríki í samhengi við samanburð við önnur ríki. PARTY-DATA-011 bendir á að ESB hafi talið umsóknina enn gilda.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða Íslands sem umsóknarríkis er umdeild eftir bréf utanríkisráðherra 2015. ESB hefur ekki formlega viðurkennt afturköllunina og taldi umsóknina enn gilda árið 2026 (PARTY-DATA-011).
Að hluta staðfest Ísland hafði lokið viðræðum um 11 kafla af 35 þegar aðildarviðræðum var hætt. EES/ESB-löggjöf
Í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem nú liggur fyrir um að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna hafði Ísland þegar lokið viðræðum um 11 kafla af 35 þegar þeim var hætt.
Fullyrðing: Ísland hafði lokið viðræðum um 11 kafla af 35 þegar aðildarviðræðum var hætt.
EEA-DATA-009 og EEA-LEGAL-020 staðfesta að 11 kaflar voru bráðabirgðalokið (provisionally closed). Talan 11 er rétt. Hins vegar segir fullyrðingin «af 35» en EEA-DATA-009 nefnir 33 kafla, ekki 35. EEA-LEGAL-011 útskýrir að kaflarnir voru 35 eftir breytinguna fyrir Króatíu, en við viðræður Íslands var enn miðað við 33 kafla (27 opnaðir af 33). SOV-DATA-023 segir sömuleiðis 33 kafla. Talan 35 á við um núverandi viðmiðunarramma en var ekki formlega notuð í viðræðum Íslands 2010–2013.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin segir «11 af 35» en í reynd var miðað við 33 kafla í viðræðum Íslands. Talan 35 er notuð í greinargerð með þingsályktunartillögunni 2026 og endurspeglar núverandi ramma, ekki þann sem gilti 2010–2013. EEA-DATA-012 nefnir reyndar 35 samninganefndir, sem skapar ruglung. Munurinn er ekki verulegur í efni en fullyrðingin er ekki nákvæm miðað við sögulegt samhengi.
Staðfest Ísland gekk frá samningaborðinu fyrir 13 árum síðan (miðað við 2026). Fordæmi
hvort uppfæra þurfi þá og endurskoða vegna breytinga sem hafa átt sér stað frá því að Ísland gekk frá samningaborðinu fyrir 13 árum síðan.
Fullyrðing: Ísland gekk frá samningaborðinu fyrir 13 árum síðan (miðað við 2026).
PREC-HIST-004 og SOV-DATA-023 staðfesta að viðræðum var frestað í maí 2013 þegar ný miðju-hægri ríkisstjórn tók við. Miðað við 2026 eru 13 ár liðin frá 2013, sem er rétt. PREC-DATA-037 nefnir einnig tímabilið 2010–2013 og staðfestir frestunina.
Samhengi sem vantar
Ísland dró formlega umsóknina til baka í mars 2015, ekki 2013. Viðræðum var frestað 2013, en formleg afturköllun kom tveimur árum síðar. Fullyrðingin um «að ganga frá samningaborðinu» getur átt við hvort heldur sem er.
Staðfest Aðildarviðræður ESB eru skiptar í 35 samningskafla. EES/ESB-löggjöf
Aðildarviðræðum er skipt upp þar sem ræddir eru fyrir fram skilgreindir samningskaflar... hafði Ísland þegar lokið viðræðum um 11 kafla af 35
Fullyrðing: Aðildarviðræður ESB eru skiptar í 35 samningskafla.
EEA-LEGAL-011 staðfestir skýrt að regluverki ESB er skipt í 35 samningskafla í aðildarviðræðum. Heimildin útskýrir að kaflarnir voru upphaflega 31, en fjölgaðir í 35 í tengslum við aðild Króatíu 2013. EEA-LEGAL-019 staðfestir einnig 35 kafla og lýsir nýju skipulagi þeirra í sex þemaflokka frá 2020. EEA-DATA-012 nefnir 35 samninganefndir, eina fyrir hvern kafla.
Samhengi sem vantar
Nýr aðildarrammi frá 2020 skipuleggur kaflana í 6 þemaflokka (clusters), en kaflarnir sjálfir eru enn 35 (EEA-LEGAL-019). Óvíst er hvort þessi nýja aðferðafræði gildi um viðræður Íslands ef þær hefjast að nýju.
Að hluta staðfest Þeir kaflar sem eftir eru í aðildarviðræðum Íslands varða að hluta til málefni þar sem Ísland er þegar þátttakandi í gegnum EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
Þá er rétt að hafa í huga að þeir kaflar sem eftir eru varða margir málefni þar sem Ísland er þegar þátttakandi í gegnum EES-samninginn.
Fullyrðing: Þeir kaflar sem eftir eru í aðildarviðræðum Íslands varða að hluta til málefni þar sem Ísland er þegar þátttakandi í gegnum EES-samninginn.
EEA-LEGAL-020 staðfestir að EES-samningurinn veitti Íslandi verulegt forskot í viðræðunum og að 11 kaflar sem lokið var voru á sviðum þar sem EES-samræmi var gott. Hinir ólokuðu kaflar eru blanda: sumir varða EES-tengd svið (t.d. umhverfismál, samgöngur), en þeir erfiðustu — sjávarútvegur (kafli 13), landbúnaður (kafli 11), gjaldmiðilsmál (kafli 17) — falla utan EES. AGRI-DATA-018 og EEA-LEGAL-022 sýna að erfiðustu kaflarnir eru einmitt á sviðum sem EES-samningurinn nær ekki til.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er rétt um suma eftirstandandi kafla (t.d. umhverfismál, orkumál, samgöngur) en villandi um þá erfiðustu. Kaflar 11 (landbúnaður), 13 (sjávarútvegur), 17 (efnahags- og gjaldmiðilsstefna) og 33 (fjárhagsmál) falla utan EES og eru jafnframt pólitískt erfiðustu kaflarnir. Fullyrðingin gefur of bjartsýna mynd af stöðunni þegar hún segir «margir» kaflar séu EES-tengdir, án þess að greina erfiðleikakaflana.
Staðfest Eftirstandandi erfiðir kaflar í aðildarviðræðum Íslands varða meðal annars sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, landbúnaðarstefnuna, tollabandalagið og gjaldmiðilsmál. EES/ESB-löggjöf
Vissulega eru nokkrir erfiðir kaflar eftir sem varða m.a. sjávarútvegsstefnu ESB, landbúnaðarstefnuna, tollabandalagið og gjaldmiðilsmál.
Fullyrðing: Eftirstandandi erfiðir kaflar í aðildarviðræðum Íslands varða meðal annars sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, landbúnaðarstefnuna, tollabandalagið og gjaldmiðilsmál.
AGRI-DATA-018 staðfestir að kaflar 11 (landbúnaður) og 13 (sjávarútvegur) voru aldrei opnaðir og voru meðal pólitískt erfiðustu kaflanna. EEA-DATA-004 útskýrir hvers vegna sjávarútvegskafli var erfiðastur. EEA-LEGAL-008 og EEA-LEGAL-022 staðfesta að tollabandalag og gjaldmiðilsmál falla utan EES og eru meðal helstu nýjunga sem aðild myndi hafa í för með sér. AGRI-LEGAL-003 nefnir sérstaklega sjávarútveg, landbúnað, svæðisstefnu og fjárhagsmál sem eftirstandandi erfiða kafla.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin nefnir «nokkra» erfiða kafla en vantar aðra mikilvæga: umhverfismál (kafli 27), matvælaöryggi (kafli 12), svæðisstefnu (kafli 22) og fjárhags- og fjárlagaákvæði (kafli 33) voru einnig aldrei opnuð (AGRI-DATA-018). Orðalagið «meðal annars» (m.a.) er þó nógu opið til að ná yfir þessa kafla.
Að hluta staðfest Íslendingar hafa þegar tekið upp stóran hluta af regluverki ESB á grundvelli EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
enda höfðu Íslendingar gert það að stórum hluta á grundvelli EES-samningsins hvort sem er.
Fullyrðing: Íslendingar hafa þegar tekið upp stóran hluta af regluverki ESB á grundvelli EES-samningsins.
EEA-DATA-006 og EEA-LEGAL-001 staðfesta að um 70–75% af löggjöf innri markaðarins hefur verið innleidd í íslenskan rétt í gegnum EES-samninginn — u.þ.b. 13.000 lagagerðir. Þetta er sannarlega «stór hluti» af löggjöf innri markaðarins. EEA-DATA-017 sýnir hins vegar að þegar borið er saman við *heild* regluverks ESB (allar lagagerðir, ekki aðeins innri markaðarinn) hafa Íslendingar innleitt aðeins um 13,4% af heildarlagagerðum ESB.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er tvíræð — «stór hluti af regluverki ESB» getur þýtt annað hvort stóran hluta af innri markaðarlöggjöf (70–75%, rétt) eða stóran hluta af öllu regluverki ESB (13,4%, ekki rétt). EES-samningurinn nær ekki til verulegra svið eins og sjávarútvegsstefnu, landbúnaðarstefnu, tollasambands, utanríkisstefnu, réttarmála og gjaldmiðilsstefnu (EEA-LEGAL-022). Stuðningsheimildir vega þyngra vegna þess að fullyrðingin vísar í EES-samninginn sem grunn, sem afmarkar gildissviðið við innri markað.
Að hluta staðfest Þegar aðildarsamningur hefur verið undirritaður verður viðkomandi ríki «inngönguríki» (Acceding State) og gert er ráð fyrir að það verði fullur aðili að sambandinu að tilteknum tíma liðnum. EES/ESB-löggjöf
Þegar hann hefur verið undirritaður er viðkomandi ríki orðið það sem nefna má «inngönguríki» (Acceding State), sem þýðir að gert er ráð fyrir að það verði fullur aðili að sambandinu að tilteknum tíma liðnum.
Fullyrðing: Þegar aðildarsamningur hefur verið undirritaður verður viðkomandi ríki «inngönguríki» (Acceding State) og gert er ráð fyrir að það verði fullur aðili að sambandinu að tilteknum tíma liðnum.
EEA-LEGAL-013 og EEA-LEGAL-017 lýsa aðildarferlinu frá umsókn til fullgildingar. EEA-LEGAL-014 útskýrir muninn á aðlögunartímabilum og undanþágum, sem staðfestir að tímabil líður frá undirskrift til fullrar aðildar. Lýsingin á «inngönguríki» er í samræmi við almennan skilning á aðildarferlinu, en engin heimild notar nákvæmlega hugtakið «Acceding State» eða lýsir þessu ákveðna skrefi beint.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn nær ekki til nákvæmra skilgreininga á «Acceding State» gagnvart «Candidate State» eða «Applicant State». Fullyrðingin er lagalega rétt samkvæmt almennri þekkingu á ESB-rétti en heimildastuðningur er óbeinn.
Að hluta staðfest Samkvæmt 2. mgr. 49. gr. sáttmálans um ESB skal leggja aðildarsamning fyrir öll samningsríki til fullgildingar í samræmi við stjórnskipunarreglur þeirra. EES/ESB-löggjöf
Þá segir að samning skuli leggja fyrir öll samningsríki til fullgildingar í samræmi við stjórnskipunarreglur þeirra.
Fullyrðing: Samkvæmt 2. mgr. 49. gr. sáttmálans um ESB skal leggja aðildarsamning fyrir öll samningsríki til fullgildingar í samræmi við stjórnskipunarreglur þeirra.
SOV-DATA-029 fjallar um fullgildingu aðildarsamnings og nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar á Íslandi. PREC-DATA-004 nefnir fullgildingu samkvæmt 49. gr. TEU. Heimildir styðja að aðildarsamningar þarfnist fullgildingar allra aðildarríkja, en engin endurgreinir 2. mgr. 49. gr. orðrétt eða staðfestir beint að tilvísunin í «öll samningsríki» og «stjórnskipunarreglur þeirra» sé rétt tilvísun í ákvæðið.
Samhengi sem vantar
Engin heimild endurgreinir 2. mgr. 49. gr. TEU beint. Fullyrðingin er í samræmi við almennt orðalag greinarinnar en staðreyndagrunnurinn nær ekki til beinnar staðfestingar. Rétt er að benda á að fullgildingarkrafan þýðir í framkvæmd að eitt ríki getur komið í veg fyrir aðild annars — sem gerist í gegnum þjóðþingsatkvæðagreiðslur eða þjóðaratkvæðagreiðslur eftir stjórnskipunarreglum hvers ríkis.
Að hluta staðfest Aðildarsamningur ESB þarf samþykki allra fulltrúa í ráðherraráðinu og meirihluta þingmanna á Evrópuþinginu. EES/ESB-löggjöf
Ef við gerum ráð fyrir að þessum samningaviðræðum ljúki með samningi þarf hann samþykki allra fulltrúa í ráðherraráðinu og meirihluta þingmanna á Evrópuþinginu.
Fullyrðing: Aðildarsamningur ESB þarf samþykki allra fulltrúa í ráðherraráðinu og meirihluta þingmanna á Evrópuþinginu.
EEA-LEGAL-010 staðfestir einróma ákvarðanatöku í ráðherraráðinu. SOV-LEGAL-003 nefnir hlut Evrópuþingsins og fulltrúatölu. Fullyrðingin er í samræmi við 49. gr. TEU þar sem ráðherraráðið tekur einróma ákvörðun og Evrópuþingið samþykkir með meirihluta. Engin ein heimild endurgreinir þetta samþykkisferli heildstætt.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beina lýsingu á atkvæðagreiðsluferli aðildarsamnings. Fullyrðingin sleppur þeirri staðreynd að aðildarsamningur þarf einnig fullgildingu allra aðildarríkja og umsóknarríkisins sjálfs — samþykki ráðherraráðs og þings er aðeins hluti ferlisins.
Staðfest Dómstóll Evrópusambandsins stendur vörð um grunngildi og grunnskipan sambandsins og samningsákvæði sem gera ráð fyrir sérstökum útfærslum mega ekki vega að þeim. EES/ESB-löggjöf
Þó verður að setja þann fyrirvara að samningsákvæði sem gera ráð fyrir sérstökum útfærslum fyrir einstök ríki megi ekki vega að grunngildum og grunnskipan sambandsins enda stendur dómstóll Evrópusambandsins vörð um þau.
Fullyrðing: Dómstóll Evrópusambandsins stendur vörð um grunngildi og grunnskipan sambandsins og samningsákvæði sem gera ráð fyrir sérstökum útfærslum mega ekki vega að þeim.
EEA-LEGAL-005 staðfestir hlutverk Dómstóls ESB (CJEU) sem æðsta dómvalds ESB-réttar. SOV-LEGAL-030 nefnir reglu um vald samkvæmt veitingu (principle of conferral) sem afmarkar valdsvið ESB, og SOV-LEGAL-013 útskýrir beint áhrif og yfirráð ESB-réttar sem dómstóllinn hefur staðfest (Costa v ENEL, Van Gend en Loos). Hlutverk dómstólsins sem varnara grunnskipunar ESB er vel þekkt grundvallaratriði ESB-réttar.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-029 nefnir að þýski stjórnarskrárdómstóllinn (Bundesverfassungsgericht) hefur sett mörk yfirráðum ESB-réttar (Solange-dómar, Lissabon-dómur), sem sýnir að samband milli þjóðlegra stjórnarskráa og ESB-réttar er ekki algjörlega úr ágreiningi.
Staðfest Ísland uppfyllti Kaupmannahafnarviðmiðin þegar það sótti um aðild 2009 — ekki voru uppi efasemdir um lýðræðislegt stjórnarfar, vernd mannréttinda, markaðshagkerfi eða getu til að framfylgja regluverki ESB. Fordæmi
Þetta gekk nokkuð greiðlega fyrir sig því ekki voru uppi neinar efasemdir um stöðugt lýðræðislegt stjórnarfar á Íslandi og að vernd mannréttinda væri í góðu horfi, meðal annars með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu. Þá voru ekki efasemdir um að Ísland bygði við nægilega virkt markaðshagkerfi og hefði getu til að taka upp og framfylgja regluverki ESB
Fullyrðing: Ísland uppfyllti Kaupmannahafnarviðmiðin þegar það sótti um aðild 2009 — ekki voru uppi efasemdir um lýðræðislegt stjórnarfar, vernd mannréttinda, markaðshagkerfi eða getu til að framfylgja regluverki ESB.
EEA-LEGAL-020 staðfestir að álit framkvæmdastjórnarinnar frá 2010 greindi frá því að Ísland væri «well advanced» á flestum sviðum og uppfyllti grundvallarkröfur. PREC-DATA-025 sýnir að Ísland var langt umfram önnur umsóknarríki á öllum mælikvörðum og var í 1. sæti á þróunarvísitölu Sameinuðu þjóðanna. EEA-DATA-009 staðfestir hraðan gang viðræðna sem endurspeglar hversu vel Ísland uppfyllti viðmiðin. PREC-HIST-005 nefnir umsóknina 2009.
Samhengi sem vantar
Þótt Ísland hafi uppfyllt grundvallarviðmiðin var umsóknin lögð fram í efnahagskreppu (PREC-HIST-005). Framkvæmdastjórnin benti þó á vandamál í einstökum köflum — sjávarútvegur og landbúnaður voru veruleg frávik frá regluverki ESB (EEA-LEGAL-020). Orðalagið «ekki voru uppi neinar efasemdir» kann að vera of vítt þegar kemur að getu til að framfylgja öllu regluverki ESB á sviðum utan EES.
Staðfest Ísland er aðili að mannréttindasáttmála Evrópu. EES/ESB-löggjöf
meðal annars með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu
Fullyrðing: Ísland er aðili að mannréttindasáttmála Evrópu.
SOV-DATA-001 staðfestir að Ísland er aðili að Evrópuráðinu (Council of Europe) og gegnir jafnvel formennsku þess. Mannréttindasáttmáli Evrópu er kjarnasáttmáli Evrópuráðsins og aðild að ráðinu felur í sér fullgildingu sáttmálans. SOV-LEGAL-011 nefnir mannréttindasáttmálann í tengslum við Írland og ESB-rétt. Þetta er vel þekkt staðreynd um stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu.
Að hluta staðfest Gildi sem liggja til grundvallar Evrópusambandinu eru virðing fyrir mannlegri reisn, frelsi, lýðræði, jafnrétti, réttarríkið og virðing fyrir mannréttindum, þ.m.t. réttindum minnihlutahópa, samkvæmt 2. gr. sáttmálans um ESB. EES/ESB-löggjöf
Gildin, sem liggja til grundvallar Sambandinu, eru virðing fyrir mannlegri reisn, frelsi, lýðræði, jafnrétti, réttarríkið og virðing fyrir mannréttindum, þ.m.t. réttindum þeirra sem tilheyra minnihlutahópum.
Fullyrðing: Gildi sem liggja til grundvallar Evrópusambandinu eru virðing fyrir mannlegri reisn, frelsi, lýðræði, jafnrétti, réttarríkið og virðing fyrir mannréttindum, þ.m.t. réttindum minnihlutahópa, samkvæmt 2. gr. sáttmálans um ESB.
EEA-LEGAL-019 nefnir «Fundamentals»-þemaflokkinn í aðildarviðræðum sem nær til réttarríkis, dómskerfis og efnahagsviðmiða — þetta endurspeglar gildin í 2. gr. TEU. SOV-LEGAL-030 nefnir TFEU og valdsvið ESB sem grundvallast á þessum gildum. Engin heimild endurgreinir 2. gr. TEU orðrétt, en innihald fullyrðingarinnar er í samræmi við vel þekktan texta ákvæðisins.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki bein tilvitnun í 2. gr. TEU. Fullyrðingin er beint tilvitnun í sáttmálatextann og er rétt samkvæmt almennri þekkingu, en staðfesting innan heimildagrunnsins er óbein. Rétt er að nefna að 7. gr. TEU veitir ferli til að bregðast við brotum á þessum gildum, eins og reynsla Ungverjalands og Póllands sýnir.
Að hluta staðfest Sérlausnir, tímabundnar eða varanlegar, geta falist í skilmálum ESB-aðildar, eins og sagan hefur sýnt. Fordæmi
Orðalag 2. mgr. 49. gr. gerir ráð fyrir svigrúmi til að semja um skilmála aðildar og er ekki óvarlegt að álykta að í slíkum skilmálum geti falist sérlausnir fyrir einstök ríki, tímabundnar eða varanlegar, eins og sagan hefur sýnt.
Fullyrðing: Sérlausnir, tímabundnar eða varanlegar, geta falist í skilmálum ESB-aðildar, eins og sagan hefur sýnt.
SOV-LEGAL-006 staðfestir fordæmi sérlausna: Danmörk semdi um undanþágur frá evru, varnar- og réttarmálum 1992, og Írland hefur undanþágur frá Schengen. EEA-LEGAL-014 útskýrir muninn á aðlögunartímabilum (tímabundnum) og undanþágum (varanlegum). Fullyrðingin nefnir bæði tímabundnar og varanlegar lausnir, sem er rétt sögulega. EEA-LEGAL-012 bendir hins vegar á að ný ríki fá ekki lengur varanlegar undanþágur frá Lissabon-sáttmálanum 2009 — Króatía (2013) fékk engar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er rétt sem söguleg lýsing — varanlegar sérlausnir hafa verið samdar (Danmörk, Írland). En EEA-LEGAL-012 sýnir skýrt að ESB hefur lagt til grundvallar frá Lissabon-sáttmálanum 2009 að ný aðildarríki fái ekki varanlegar undanþágur. Króatía er fordæmið. Sumir lagafræðingar telja 49. gr. TEU tæknilega heimila allar niðurstöður en pólitísk samstaða gegn nýjum undanþágum er sterk. Fullyrðingin sleppur þessu mikilvæga samhengi.