AGRI-LEGAL-004
Lagalegur texti
Há
Ekkert ESB-ríki hefur nokkurn tíma fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu. Öll aðildarríki taka fullan þátt í báðum stoðum stefnunnar. Aðlögunartímabil (yfirleitt 7–10 ár) hefur verið samið um en öll ný ríki verða að innleiða reglurnar að fullu innan umsamins tímaramma.
Enska frumtextinn
No EU member state has ever received a permanent exemption (opt-out) from the Common Agricultural Policy. All member states participate fully in both CAP pillars. While transition periods are routinely negotiated during accession — typically 7–10 years for full phasing-in of direct payments, and shorter periods for specific market regulations — all new member states are required to fully adopt and implement CAP rules within the agreed timeframe. Finland and Sweden (1995 accession) received authorisations for supplementary national support for Arctic/northern farming under the accession treaty, but these are additions to the standard CAP framework, not exemptions from it. The principle of no permanent opt-outs for new member states was reinforced by the 2020 revised enlargement methodology. Commissioner for Enlargement Stefan Füle (2010–2014) consistently stated that the acquis must be adopted in full by all new members.
Heimild
EU accession treaties (1995, 2003, 2005, 2011); European Commission enlargement policy
Aðildarsáttmálar Evrópusambandsins og stækkunarstefna framkvæmdastjórnarinnar kveða á um skilyrði og meginreglur sem gilda um ný aðildarríki.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Þótt engar formlegar varanlegar undanþágur frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni (CAP) séu fyrir hendi eru raunveruleg frávik við lýði. Viðbótaraðstoðaráætlanir Finna og Svía eru dæmi um sérmeðferð sem hefur verið viðhaldið í áratugi. Ísland gæti hugsanlega samið um svipaða viðbótaraðstoð vegna sérstakra aðstæðna í landbúnaði. Raunveruleg áhrif á íslenskan landbúnað myndu að miklu leyti ráðast af aðlögunarskilmálum og hvers kyns sérfyrirkomulagi sem semja mætti um.
Notuð í greiningum (44)
Að kíkja í pakkann sem er nú þegar opinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ný ríki sem sækja um aðild að ESB í dag verða að taka upp allt regluverk ESB (acquis communautaire) — engar varanlegar undanþágur eru í boði
- Að hluta staðfest Andmælir Samkvæmt Heather Grabbe eru engar undanþágur í boði fyrir ný aðildarríki ESB — einungis er hægt að semja um aðlögunartímabil
- Staðfest Styður Varanleg og full undanþága frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni (CFP) er eitthvað sem ESB getur aldrei samþykkt án þess að kerfið hrynji
Ákall til ESB-sinna: Hvar eru undanþágurnar? Vísir
- Staðfest Styður Štefan Füle, fyrrum stækkunarstjóri ESB, lagði mikla áherslu á að aðlögunarferlið sé það sem er samið um þegar Ísland sótti síðast um aðild.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Staðfest Styður Ekkert ríki getur gengið í ESB nema öll aðildarríki sem fyrir eru samþykki aðildarsamninginn.
Draumurinn um ESB-samning er uppgjöf Vísir
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir eru mögulegar í tæknilegum atriðum við ESB-aðild, til dæmis varðandi brennistein í áburði vegna íslensks eldfjallajarðvegs
- Að hluta staðfest Styður Undanþágur í landbúnaðarmálum við ESB-aðild fylgja kvaðir um að ekki megi auka framleiðslu eða selja vörur óhindrað á innri markaðinum
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir Við ESB-aðildarviðræður er ekkert um að semja annað en hvenær Ísland taki upp reglur ESB og fullnægi kröfum þeirra — engar undanþágur nema tímabundnar.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
- Að hluta staðfest Styður Finnland er með sérlausn í aðildarsamningi sínum vegna landbúnaðar á köldu svæði.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Mörg ESB-ríki hafa fengið sérlausnir og undanþágur um málefni sem þeim skipta máli.
- Að hluta staðfest Styður Grundvallaratriðin í ESB krefjast þess að öll aðildarríki fylgi sömu reglum.
Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum RÚV
- Að hluta staðfest Andmælir Þegar Svíþjóð og Finnland gengu í Evrópusambandið var búin til sérstök landbúnaðarstefna um stöðu þeirra landa.
ESB-aðild: Eldstormur geisar DV
- Að hluta staðfest Andmælir Engar varanlegar undanþágur eru í boði við ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Andmælir Svíþjóð og Finnland fengu varanlegar sérlausnir um heimskauptalandbúnað við aðild sína að ESB.
- Að hluta staðfest Andmælir Sérhvert ríki sem gengið hefur í ESB hefur fengið sérlausn um sína grundvallarhagsmuni.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir RÚV greindi frá því síðastliðinn föstudag að engar varanlegar undanþágur séu í boði við ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
- Að hluta staðfest Styður Stefan Füle, þáverandi stækkunarstjóri ESB, hafi sagt á blaðamannafundi með Össuri Skarphéðinssyni að engar varanlegar undanþágur séu frá regluverki ESB.
Fengu hvorugt varanlegar undanþágur Vísir
- Að hluta staðfest Styður Bæði Malta og Noregur fengu neitun á beiðni um varanlegar undanþágur frá yfirstjórn Evrópusambandsins á sjávarútvegsmálum.
- Að hluta staðfest Styður Malta fékk einungis sértaka aðlögun en ekki varanlega undanþágu, og breyttu þær aðlögunarráðstafanir engu um það að valdið fór til sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Þrátt fyrir framangreindar rökstuðningar Norðmanna fengu þeir engar varanlegar undanþágur.
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn innan Evrópusambandsins hafa margoft lýst því yfir að varanlegar undanþágur frá yfirstjórn sambandsins séu ekki á boðstólum.
Hætta á kvótahoppi Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Ekkert aðildarríki ESB hefur hingað til fengið varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála.
Heiða Kristín Helgadóttir: Einkennilegt ef stóru samtökin vilja ekki fá botn í viðræður og niðurstöðu DV
- Staðfest Styður Finnskir og sænskir bændur hafa reynslu af ESB-aðild sem íslenskir bændur gætu lært af, þar með taldar lausnir sem myndu eiga við um Ísland.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB veitir engar varanlegar undanþágur í sjávarútvegs- eða landbúnaðarmálum lengur.
Hræðslubandalagið óttast góðan samning DV
- Að hluta staðfest Andmælir Svíar fengu undanþágur um landbúnað við aðild að ESB.
- Að hluta staðfest Andmælir Finnar fengu undanþágur við aðild að ESB.
Hvað gerðist með „sérlausn“ Írlands? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Takmörkun á aðgangi annarra aðildarríkja að 6 og 12 sjómílna beltinu fól ekki í sér undanþágu frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni.
- Að hluta staðfest Styður Írland samdi um aðlögun varðandi fiskveiðistefnuna við aðild 1973 en fékk ekki varanlega lagalega undanþágu frá henni.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ekkert umsóknarríki hefur fengið varanlegar undanþágur frá regluverki ESB, til dæmis með tilliti til landbúnaðar og sjávarútvegs.
- Að hluta staðfest Styður Hægt er að semja um aðlögunartíma við ESB-aðild en ekki varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Staðfest Styður Til að fá varanlega undanþágu frá grunnreglum ESB þyrfti hvert og eitt hinna 27 aðildarríkja að samþykkja hana.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Litlar líkur eru á að hægt sé að fá undanþágur frá afnámi tollverndar og opinberrar verðlagningar á mjólk við ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Finnland og Svíþjóð hafa heimild til að styrkja sérstaklega svæði norðan 62. breiddargráðu með fjárframlögum úr eigin sjóðum.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-landbúnaðarkerfið hefur á síðustu árum þróast sífellt meir í átt til fyrirkomulags með sameiginlegum markmiðum en töluverðu frelsi aðildarríkjanna til að móta fyrirkomulag stuðnings.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-kerfið er móttækilegt gagnvart rökum sem snúa að fæðuöryggi og byggðaþróun.
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans.
Ísland og ESB – óskhyggja og staðreyndir Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Samningsrammi ESB útilokaði undanþágur frá laga- og regluverki sambandsins nema þær væru tímabundnar og fáar.
- Að hluta staðfest Andmælir Allar undanþágur í samningsrammanum þyrftu að vera hluti af skýrt skilgreindri áætlun með áfangaskiptri upptöku regluverksins.
- Að hluta staðfest Styður Engin ríki hafa fengið varanlegar undanþágur frá sameiginlegri fiskveiðistefnu eða sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.
- Að hluta staðfest Andmælir Dæmi úr aðildarsamningum Finna, Svía og Austurríkis sýna að tímabundnar undanþágur renni út innan fárra ára.
- Að hluta staðfest Styður Štefan Füle, stækkunarstjóri ESB, sagði á blaðamannafundi í Brussel árið 2010 að engin varanleg undanþága frá regluverki ESB væri í boði.
- Að hluta staðfest Styður Varanlegar undanþágur á sviði sjávarútvegs eða landbúnaðar eru í reynd útilokaðar nema með breytingu á grunnsáttmálum ESB — sem krefðist samþykkis allra aðildarríkja.
Jón Gnarr: ESB ske es spé DV
- Að hluta staðfest Andmælir Það er talið óraunhæft að Ísland fái undanþágur eða sérmeðferð við ESB-aðild
Kristrún í ESB-viðræðum bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður ESB veitir ekki varanlegar undanþágur — umsóknarríki verður að fallast á innleiðingu á öllum lagabálki ESB (acquis communautaire).
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Í kjölfar stækkunarinnar 2004 festist í sessi ný meginregla í ESB-stækkunarferli: umsóknarríki taka regluverkið upp í heild sinni og varanlegar undanþágur eru ekki lengur hluti af aðlögunarferlinu.
- Að hluta staðfest Styður Í stað varanlegra undanþágna komu svonefnd aðlögunartímabil — tímabundin úrræði sem veita nýjum ríkjum nokkur ár til að innleiða reglur.
- Staðfest Styður Stækkunarferli ESB eftir 2004 snýst um aðlögun að regluverki, ekki um að semja um reglurnar sjálfar, og engar varanlegar undanþágur eru í boði.
Mun Evrópusambandið eyðileggja feril Kristrúnar? Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Stefan Fule, þáverandi stækkunarstjóri ESB, sagði á blaðamannafundinum 2010 að engar varanlegar undanþágur yrðu frá regluverki ESB.
Segir baráttuna um Ísland hefjast á flokksráðsþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Það hefur verið mjög fátítt að ríki fái undanþágur í aðildarviðræðum við ESB og ekkert umsóknarríki hefur fengið undanþágur.
- Að hluta staðfest Styður Eftir stækkun ESB 2004–2005, þegar lönd Mið- og Austur-Evrópu gengu inn, var gefið út að ESB veitti ekki lengur undanþágur.
- Að hluta staðfest Andmælir Aðlögunartímabil eru veitt í einstaka tilfellum en undanþágur eru engar í aðildarviðræðum ESB.
Sjávarútvegur í ESB krefst aðgerða vegna olíuverðhækkana Viðskiptablaðið (Fiskifréttir)
- Að hluta staðfest Styður Sum aðildarríki ESB hafa innleitt neyðaraðstoð en viðbrögðin eru enn ómarkviss og tímabundin og í sumum tilfellum háð samþykki framkvæmdastjórnar ESB.
Skýrt umboð skiptir máli Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Stækkunarstjóri ESB sagði í viðtölum að enginn einn samningur hefði verið eins og annar.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Undanþágur sem ESB hefur veitt tímabundið til aðildarríkja renna út.
Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis
- Að hluta staðfest Andmælir Enginn veit hver kostnaðurinn af ESB-aðild yrði eða hverjar afleiðingarnar yrðu til skemmri eða lengri tíma
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Í öllum aðildarsamningum sem gerðir hafa verið hefur verið samið um tímabundna aðlögunarfresti, en engin ríki hafa fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Embættismenn ESB hafa í íslenskum fjölmiðlum, meðal annars hjá RÚV, Morgunblaðinu og Stöð 2, staðfest að sameiginlega sjávarútvegsstefnan sé grunnstoð ESB, að grunnstoðir sambandsins séu ekki samningsatriði, að engin ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sjávarútvegsstefnunni, og að kröfur Íslands um slíka undanþágu séu ósamrýmanlegar regluverki sambandsins.
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ekkert aðildarríki Evrópusambandsins er með fulla undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnunni.
- Staðfest Styður Öll aðildarríki ESB taka formlega þátt í sameiginlegri sjávarútvegsstefnunni og lúta sameiginlegum reglum um heildarafla og stjórnun fiskveiða.
Þjóðaratkvæðagreiðslan er um aðild Íslands að Evrópusambandinu Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Hægt er að semja um aðlögunartíma við ESB-inngöngu en engar undanþágur eru í boði.
Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV
- Staðfest Styður Öll ný aðildarríki ESB hafa fengið sérákvæði sem taka tillit til sérstöðu þeirra.
Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst DV
- Að hluta staðfest Styður Öll umsóknarríki Evrópusambandsins síðustu áratuga hafa fengið samning sem hefur verið lagaður að sérstöðu hvers lands með sérákvæðum.
Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Verndun og viðgangur evrópsks landbúnaðar hefur verið eitt af höfuðmarkmiðum Evrópusamstarfsins nánast frá upphafi og engar líkur á að það breytist.
Tollabandalag ESB og hugmyndir um tímabundna tollvernd Blog.is (Heimssýn)
- Að hluta staðfest Styður Þeir sem stýrðu samningahópi stjórnvalda á Íslandi í aðildarviðræðunum 2009–2013 töldu áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur við aðild vera óraunhæfa.
Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“ Vísir
- Að hluta staðfest Styður Gunnar Þór Pétursson, forseti lagadeildar Háskólans í Reykjavík, setti fram þá hugmynd í umræðuþættinum Torginu að mögulega mætti semja um að búvörur yrðu ekki tollfrjálsar frá fyrsta degi við aðild Íslands að ESB.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Að hluta staðfest Styður Engin fordæmi eru fyrir því að ný aðildarríki fái varanlegar undanþágur gegn lögum ESB um landbúnað eða fiskveiðar.
- Að hluta staðfest Styður Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt.
- Staðfest Styður Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar.
- Að hluta staðfest Styður Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar.
Valdbærni ESB og sérlausnir Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Í aðildarviðræðum hafa ríki stundum samið um tímabundnar aðlögunarreglur eða sértækar framkvæmdalausnir, en þær breyta ekki grundvallarreglum kerfisins.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Að hluta staðfest Styður Umsóknarríki að Evrópusambandinu hafa aldrei fengið varanlegar undanþágur (opt-outs) frá yfirstjórn sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Nýju aðildarríki ESB fá ekki opt-out undanþágur.
- Að hluta staðfest Styður Finnland og Svíþjóð fengu sérstaka aðlögun sem heimilar þeim að styrkja landbúnað norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr vösum eigin skattgreiðenda til viðbótar við styrki sambandsins.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Að hluta staðfest Styður Umsóknarríki að Evrópusambandinu hafa aldrei fengið varanlegar undanþágur (opt-outs) frá yfirstjórn sambandsins.
- Staðfest Styður Varanlegur undanþágukerfið (opt-out) er ekki lengur í boði fyrir ný aðildarríki að Evrópusambandinu.
- Staðfest Styður Finnland og Svíþjóð fengu sérstaka aðlögun sem heimilar þeim að styrkja landbúnað norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr eigin ríkissjóði til viðbótar við styrki Evrópusambandsins.
Valdið yfir sjávarútvegsmálunum færi til Brussel Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn og sérfræðingar innan Evrópusambandsins hafa ítrekað komið fram með þá skoðun að ekki sé hægt að fá varanlegar undanþágur frá yfirstjórn sambandsins í sjávarútvegsmálum.
- Að hluta staðfest Styður Engar varanlegar undanþágur frá yfirstjórn Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum hafa verið veittar.
"Við köllum þetta ekki samningaviðræður" Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn Evrópusambandsins hafa skýrlega tekið fram að varanlegar undanþágur (opt-outs) séu ekki í boði.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Staðfest Styður Það er ekki valkostur að ganga inn í ESB án þess að vera aðili að sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni.
- Að hluta staðfest Andmælir Fjölmörg ESB-ríki hafa samið um sérlausnir, til dæmis frá gjaldmiðlasamstarfinu, sjávarútvegi og varnar- og öryggisstefnu sambandsins.