Valdið færi annars til Brussel

Hins vegar hafa umsóknarríki að Evrópusambandinu aldrei fengið slíkar undanþágur. Einungis hér áður ríki sem voru þegar í sambandinu og við sérstakar aðstæður.

Fullyrðing: Umsóknarríki að Evrópusambandinu hafa aldrei fengið varanlegar undanþágur (opt-outs) frá yfirstjórn sambandsins.

Heimildir staðfesta að frá Lissabon-sáttmálanum (2009) hafi formlega stefna ESB verið sú að ný aðildarríki fái ekki varanlegar undanþágur (EEA-LEGAL-012). Króatía (2013) fékk engar slíkar undanþágur. Hins vegar sýnir EEA-LEGAL-023 að aðildarríki hafa á tímum aðildarviðræðna náð varanlegum eða hálfvaranlegum undanþágum í aðildarsáttmálum sínum — Finnland fékk varanlegan stuðning við heimskautalandbúnað (greinar 141/142) og Malta fékk yfirlýsingu um hlutleysi. Þessi dæmi eru frá fyrir 2009 en eru engu að síður fordæmi frá umsóknarríkjum. Fullyrðingin er of víð ef hún á við allt tímabilið, en rétt ef hún miðast eingöngu við tímabilið eftir Lissabon-sáttmálann.

Svonefndar sérlausnir, eins og hérlendir Evrópusambandssinnar vilja tala um en Evrópusambandið kallar sérstakar aðlaganir, fela aðeins í sér afmarkaðar breytingar í undantekningartilfellum á stjórnsýslu innan regluverks sambandsins samkvæmt gögnum þess og breyta engu um það að yfirstjórnin yfir viðkomandi málaflokki, valdið yfir honum, fer til Brussel.

Fullyrðing: Sérlausnir (sérstakar aðlaganir) sem Evrópusambandið býður upp á fela einungis í sér afmarkaðar breytingar á stjórnsýslu en breyta ekki því að yfirstjórnin yfir viðkomandi málaflokki fer til Brussel.

Rétt er að sérstakar aðlaganir (technical adaptations) og aðlögunarskeið eru afmarkaðar í eðli sínu og breyta ekki grundvallarvaldstilfærslu á viðkomandi málaflokkum til ESB (EEA-LEGAL-017, EEA-LEGAL-021). Heimildir staðfesta að aðildarviðræður snúast um hvenær og hvernig — ekki hvort — regluverk ESB verði tekið upp. Hins vegar einfaldar fullyrðingin myndina of mikið. SOV-LEGAL-030 sýnir að valdssvið ESB skiptist í þrennt: einkarétt, sameiginlegt og stuðningssvið. Á sviðum sameiginlegrar valdatilhlutunar halda aðildarríki töluverðu valdi. Auk þess sýnir SOV-LEGAL-031 að samstarfskerfi ESB (enhanced cooperation) veiti svigrúm til að taka ekki þátt í ákveðnum verkefnum.

Hins vegar er aðeins kveðið á um hámark í þeim efnum en ekkert lágmark. Fyrir vikið er í höndum Evrópusambandsins að ákveða hversu mikið ríkin megi styðja landbúnaðinn og sá styrkur getur því farið niður í núll með breyttri stefnu eða löggjöf þess.

Fullyrðing: Í sérstöku aðlögunarskilmálum Finnlands og Svíþjóðar um heimskautalandbúnað er einungis kveðið á um hámark styrks en ekkert lágmark, þannig að Evrópusambandið getur ákveðið að styrkurinn fari niður í núll.

AGRI-LEGAL-002 staðfestir að 142. gr. aðildarsamningsins setur hámark á innlendan stuðning (574,5 milljónir evra á ári) en nefnir ekki lágmark. Rétt er því að í formlegum skilningi er aðeins hámark tilgreint. Hins vegar er mikilvægt að taka fram að þetta er heimild sem Finnland og Svíþjóð nýta sér sjálf — stuðningurinn kemur úr innlendum ríkissjóðum, ekki úr sjóðum ESB. ESB getur takmarkað hámarkið en ríkin ákveða sjálf hversu mikinn stuðning þau veita innan þess ramma. Fullyrðingin er villandi að því leyti að hún gefur í skyn að ESB geti «fellt niður» stuðninginn, en í raun er það viðkomandi ríki sem greiðir hann.

Vert er að hafa í huga að vægi ríkja innan Evrópusambandsins tekur allajafna fyrst og fremst mið af íbúafjölda þeirra. Ekki sízt í ráðherraráði sambandsins þar sem vægi Íslands yrði fyrir vikið um 0,08%

Fullyrðing: Vægi Íslands í ráðherraráði Evrópusambandsins yrði um 0,08% ef til aðildar kæmi.

SOV-DATA-017 staðfestir að Ísland myndi standa fyrir u.þ.b. 0,08% af heildaríbúafjölda ESB og þar með sama hlutfall af íbúafjöldaviðmiðinu í auknum meirihlutaatkvæðum. Talan er rétt fyrir íbúafjöldaþáttinn. Hins vegar gefur fullyrðingin til kynna að þetta sé heildarvægi Íslands, en SOV-DATA-017 og SOV-LEGAL-002 benda á að í ríkjaviðmiðinu (55% aðildarríkja) hafi Ísland jafnt vægi og stærstu ríkin — þar er hlutdeild Íslands ~3,6% (1/28) sem er 45-falt meira en 0,08%.

þar sem vægi Íslands yrði fyrir vikið um 0,08% eða á við 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi.

Fullyrðing: 0,08% hlutdeild Íslands í ráðherraráði ESB jafngildir um 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi.

SOV-DATA-017 staðfestir að Ísland með um 380.000 íbúa myndi vega um 0,08% af íbúafjölda ESB, sem er rétt hluti fullyrðingarinnar. Samanburðurinn við «5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi» er hinsvegar óvenjulegur og ekki staðfestur í heimildum — enginn viðmiðunarreikningur af þessu tagi birtist í gögnunum. Þá vantar í fullyrðinguna mikilvægt samhengi: í ráðherraráðinu telur hvert ríki eitt atkvæði þegar meta þarf 55% meirihluta ríkja, sem gefur Íslandi jafnt vægi og Þýskalandi á þeirri kvarða.

Nýverið komu fjölmennustu ríki Evrópusambandsins í veg fyrir það í ráðinu að staðið væri við samning sem Írland hafi gert við sambandið í sjávarútvegsmálum.

Fullyrðing: Fjölmennustu ríki Evrópusambandsins komu nýverið í veg fyrir að staðið væri við samning sem Írland hafði gert við sambandið í sjávarútvegsmálum.

FISH-PREC-002 staðfestir kjarnann: í desember 2025 stöðvuðu fjögur aðildarríki — Frakkland, Þýskaland, Pólland og Holland — beitingu Haag-forgangsreglnanna á sjávarútvegsráðinu, í fyrsta skipti í nærri 50 ár. Þetta leiddi til 57.000 tonna kvótaskerðingar fyrir Írland. Fullyrðingin segir hins vegar «fjölmennustu ríki» — Pólland er fjölmennt en Holland er það ekki sérstaklega (18 milljónir), og «samningur sem Írland hafði gert» er einföldun á Haag-forgangsreglunum sem eru margþjóðlegur verndarréttur, ekki tvíhliða samningur Írlands við ESB. Þar að auki bendir FISH-PREC-002 á að kvótaskerðingarnar voru að hluta til drifnar áfram af vísindaáliti ICES um ofveidda stofna.

Hið sama hefur komið fram í máli Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra.

Fullyrðing: Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hefur einnig sagt að markmið sé að Ísland haldi fullum yfirráðum yfir sjávarútvegsmálum ef til inngöngu í Evrópusambandið kæmi.

PARTY-PARL-001 staðfestir að forsætisráðherra Kristrún Frostadóttir sagði á Alþingi að aðildarferli þyrfti að virða «grundvallarprinsipp» um lífshætti Íslands sem eyríkis, sérstaklega varðandi orku og sjávarútveg, og talaði um «skýr rauð flögg». Þetta bendir í áttina sem fullyrðingin segir, en orðalag Kristrúnar er almennara en «full yfirráð» — hún talaði um «grundvallarprinsipp sem þarf að virða» og neitaði að tilgreina nákvæm viðræðuskilyrði á Alþingi.

einungis bátar af ákveðinni stærð megi veiða í 25 mílna lögsögu þess vegna verndarsjónarmiða en fiskistofnar þar eru flestir ofveiddir.

Fullyrðing: Fiskistofnar í 25 mílna lögsögu Maltu eru flestir ofveiddir.

FISH-COMP-003 staðfestir að um 73% fiskistofna í Miðjarðarhafinu og Svartahafinu voru ofveiddir árið 2022, sem er svæðið sem Malta tilheyrir. Þetta styður þá almennu niðurstöðu að fiskistofnar á svæðinu séu flestir ofveiddir. Heimild um Maltu sérstaklega er hins vegar ekki til í staðreyndagrunninum. Fullyrðingin á sérstaklega við um 25 mílna lögsögu Maltu en heimildirnar tala um Miðjarðarhafið í heild.