Finnland og Svíþjóð tryggðu sér varanlegan rétt til viðbótar ríkisstuðningi við norðlægan landbúnað samkvæmt 142. grein aðildarsáttmálans frá 1994. Finnskur stuðningur nemur um 290 milljónum evra árlega (um 90% af heildarríkisstuðningi við landbúnað) og nær til greiðslna á dýr, á lítra mjólkur og á hektara. Þetta er nærtækasta fordæmið fyrir hugsanlega íslenska samninga.
Enska frumtextinn
Finland and Sweden secured permanent national agricultural aid provisions under Article 142 of the 1994 Act of Accession. This allows them to grant long-term national aid to maintain agricultural activity in northern regions with harsh climatic conditions, low population density (<10 persons/km²), and limited agricultural area (<10% of total land). Finland's Article 142 aid totals approximately €290 million per year (roughly 90% of its total national agricultural aid), covering per-animal payments for cattle, sheep, and horses, per-litre payments for milk, hectare-based crop payments, and greenhouse horticulture support. The current authorisation (2022–2027) caps total aid at €574.5 million per year, with a maximum of €221 million for cow's milk. Sweden has a parallel scheme. Austria received separate transitional and structural aid provisions. These are the closest precedents to what Iceland might negotiate.
Heimild
Act of Accession of Austria, Finland and Sweden (1994), Article 142; Finnish Ministry of Agriculture and Forestry; Commission Decision (EU) 2022/2460
Aðildarsáttmálar Evrópusambandsins og finnskt landbúnaðarráðuneyti veita lagagrunn og gögn um sérstakar heimildir norðlægra ríkja til ríkisstuðnings.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Stuðningur samkvæmt 142. grein er ekki „varanleg undanþága frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni“ — hann er viðbót við greiðslur úr henni en kemur ekki í þeirra stað. Finnland og Svíþjóð innleiða sameiginlegu landbúnaðarstefnuna að fullu; innlendi stuðningurinn er viðbótarstuðningur. Stuðningurinn má ekki leiða til aukinnar framleiðslu eða vera hærri en stuðningsgreiðslur voru fyrir aðild. Hvort Ísland gæti samið um svipuð ákvæði fer eftir aðildarskilmálum þess og engir tveir aðildarsamningar eru eins.
Notuð í greiningum (19)
390.000 hektarar af landbúnaðarlandi breytast í skóg og votlendi Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í gegnum sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB er veittur fjárhagslegur stuðningur til að hjálpa bændum að breyta landnotkun, fjárfesta í nýrri tækni og draga úr umhverfisáhrifum framleiðslunnar.
- Að hluta staðfest Styður Í Finnlandi hefur stuðningur úr sameiginlegu landbúnaðarstefnunni verið nýttur til að greiða bændum fyrir að breyta landnotkun á kolefnisríkum jarðvegi og endurheimta votlendi.
Draumurinn um ESB-samning er uppgjöf Vísir
- Að hluta staðfest Styður Undanþágur í landbúnaðarmálum við ESB-aðild eru endurskoðaðar á fimm ára fresti
- Að hluta staðfest Styður Undanþágur í landbúnaðarmálum við ESB-aðild fylgja kvaðir um að ekki megi auka framleiðslu eða selja vörur óhindrað á innri markaðinum
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
- Að hluta staðfest Styður Finnland er með sérlausn í aðildarsamningi sínum vegna landbúnaðar á köldu svæði.
Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum RÚV
- Að hluta staðfest Styður Þegar Svíþjóð og Finnland gengu í Evrópusambandið var búin til sérstök landbúnaðarstefna um stöðu þeirra landa.
ESB-aðild: Eldstormur geisar DV
- Að hluta staðfest Styður Svíþjóð og Finnland fengu varanlegar sérlausnir um heimskauptalandbúnað við aðild sína að ESB.
- Staðfest Styður ESB kemur ekki og býður umsóknarríkjum sérlausnir af eigin frumkvæði — umsóknarríkið verður sjálft að skilgreina sína grundvallarhagsmuni og setja fram kröfur.
Heiða Kristín Helgadóttir: Einkennilegt ef stóru samtökin vilja ekki fá botn í viðræður og niðurstöðu DV
- Staðfest Styður Finnskir og sænskir bændur hafa reynslu af ESB-aðild sem íslenskir bændur gætu lært af, þar með taldar lausnir sem myndu eiga við um Ísland.
Hræðslubandalagið óttast góðan samning DV
- Að hluta staðfest Styður Svíar fengu undanþágur um landbúnað við aðild að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Finnar fengu undanþágur við aðild að ESB.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Finnland og Svíþjóð hafa heimild til að styrkja sérstaklega svæði norðan 62. breiddargráðu með fjárframlögum úr eigin sjóðum.
- Að hluta staðfest Styður Í Finnlandi og Svíþjóð er kjarni landbúnaðarframleiðslunnar miklu sunnar en á norðurslóðum og norðurslóðastuðningurinn er fyrst og fremst byggðaaðgerð.
- Að hluta staðfest Styður ESB-landbúnaðarkerfið hefur á síðustu árum þróast sífellt meir í átt til fyrirkomulags með sameiginlegum markmiðum en töluverðu frelsi aðildarríkjanna til að móta fyrirkomulag stuðnings.
- Að hluta staðfest Styður Hægt er að líta til Svíþjóðar og Finnlands til að finna fordæmi um ríkisstuðning við svína- og alifuglarækt undir ESB-reglum.
- Að hluta staðfest Styður ESB-kerfið er móttækilegt gagnvart rökum sem snúa að fæðuöryggi og byggðaþróun.
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans.
Hver er reynsla Svía af 30 ára ESB aðild? Heimssýn
- Að hluta staðfest Andmælir Samkeppnislög ESB leyfa ekki ríkisstyrki til iðnaðar, sem leiddi til þess að stuðningur við atvinnugreinar í strjálbýlum svæðum Svíþjóðar hvarf.
Landbúnaðarstefna ESB henti íslenskum landbúnaði illa Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Engar varanlegar almennar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB hafa verið veittar.
- Óstutt Andmælir Undanþágur frá landbúnaðarstefnu ESB hafa einungis verið veittar tímabundið, aldrei varanlega.
- Að hluta staðfest Andmælir Ekki er hægt að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.
Það má semja um aðildarskilmála að ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Finnar og Svíar sömdu um sérlausnir fyrir landbúnað sinn, sem síðan var kallaður «norðurslóðalandbúnaður».
Thomas Möller: Búa tvær þjóðir í landinu okkar? DV
- Staðfest Styður Stuðningur ESB við bændur á norðurslóðum er verulegur.
Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV
- Að hluta staðfest Styður Íslenskur landbúnaður mun líklega fá ríflega styrki frá ESB eftir inngöngu, líkt og landbúnaður á norðurhjara fékk í Svíþjóð og Finnlandi.
Tollabandalag ESB og hugmyndir um tímabundna tollvernd Blog.is (Heimssýn)
- Staðfest Styður Í aðildarferli Finnlands var óskað eftir sértækum ráðstöfunum vegna landbúnaðar.
Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“ Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þegar Finnland átti í aðildarviðræðum við ESB var í upphafi sóst eftir að tollar á landbúnaðarvörur myndu ekki falla niður frá fyrsta degi.
- Staðfest Styður Finnland fékk heimildir til sérstakra stuðningsúrræða innan ramma sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar í tengslum við aðildarviðræður.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Að hluta staðfest Styður Finnland og Svíþjóð fengu sérstaka aðlögun sem heimilar þeim að styrkja landbúnað norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr vösum eigin skattgreiðenda til viðbótar við styrki sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Sérstaka aðlögunin um heimskautalandbúnað Finnlands og Svíþjóðar kveður aðeins á um hámark á stuðningi en ekkert lágmark, þannig að ESB getur ákveðið að styrkurinn fari niður í núll.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Staðfest Styður Finnland og Svíþjóð fengu sérstaka aðlögun sem heimilar þeim að styrkja landbúnað norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar úr eigin ríkissjóði til viðbótar við styrki Evrópusambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Í sérstöku aðlögunarskilmálum Finnlands og Svíþjóðar um heimskautalandbúnað er einungis kveðið á um hámark styrks en ekkert lágmark, þannig að Evrópusambandið getur ákveðið að styrkurinn fari niður í núll.
Viðræður sjálfstæð uppspretta óvissu Morgunblaðið
- Staðfest Styður Verulega auknar greiðslur þyrftu til ef landbúnaðurinn á ekki að verða fyrir verulegum búsifjum af ESB-aðild