Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Eftir að hlé var gert á aðildarviðræðunum árið 2013 voru tvær úttektir gerðar á stöðu mála: ein af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og önnur af Alþjóðamálastofnun HÍ. Fordæmi
Eftir að hlé var gert á aðildarviðræðunum árið 2013 voru tvær úttektir gerðar á stöðu mála, annars vegar af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og hins vegar Alþjóðamálastofnun HÍ.
Fullyrðing: Eftir að hlé var gert á aðildarviðræðunum árið 2013 voru tvær úttektir gerðar á stöðu mála: ein af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og önnur af Alþjóðamálastofnun HÍ.
EEA-DATA-014 staðfestir að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands birti skýrslu árið 2014 um efnahagsleg áhrif ESB-aðildar. Fullyrðingin nefnir einnig úttekt frá Alþjóðamálastofnun HÍ, en engin heimild í staðreyndagrunni staðfestir tilvist hennar eða efni. PREC-HIST-004 staðfestir hléið á viðræðunum 2013 og almennt samhengi. Fyrri hluti fullyrðingarinnar — um Hagfræðistofnun — er staðfestur, en seinni hlutinn — um Alþjóðamálastofnun — er ekki sannreynanlegt á grundvelli fyrirliggjandi heimilda.
Samhengi sem vantar
Engin heimild staðfestir úttektina frá Alþjóðamálastofnun HÍ — tilvísunin í hana er ekki sannreynanlegt. Skýrsla Hagfræðistofnunar var gerð á tímabili pólitískrar andstöðu við ESB-aðild (ríkisstjórn 2013–2017) og hefur verið nýtt af báðum hliðum umræðunnar.
Að hluta staðfest Skýrsla Hagfræðistofnunar var unnin að beiðni utanríkisráðuneytisins í tíð Gunnars Braga Sveinssonar. Fordæmi
Í skýrslunni, sem var unnin að beiðni utanríkisráðuneytisins í tíð Gunnars Braga Sveinssonar
Fullyrðing: Skýrsla Hagfræðistofnunar var unnin að beiðni utanríkisráðuneytisins í tíð Gunnars Braga Sveinssonar.
EEA-DATA-014 staðfestir að skýrslan var gefin út 2014, á valdatíma ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs (2013–2016) þegar viðræður höfðu verið stöðvaðar. Heimildirnar nefna hins vegar ekki beint Gunnar Braga Sveinsson eða að skýrslan hafi verið unnin «að beiðni utanríkisráðuneytisins». Fyrirvari EEA-DATA-014 bendir á pólitískt umhverfi en staðfestir ekki umboðsveitandann.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um hver pantaði skýrsluna. Gunnar Bragi Sveinsson var utanríkisráðherra 2013–2016, sem samræmist tímalínunni, en beina staðfesting vantar.
Staðfest Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs frá 2013 var tekið fram að ekki yrði haldið lengra í aðildarviðræðum við ESB nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Flokkastefnur
Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs frá 2013 var tekið fram að ekki yrði haldið lengra í aðildarviðræðum við ESB nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Fullyrðing: Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs frá 2013 var tekið fram að ekki yrði haldið lengra í aðildarviðræðum við ESB nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.
SOV-PARL-002 staðfestir að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs stöðvaði aðildarviðræður sem kjarnastefnu. POL-DATA-010 sýnir að stjórnarsáttmáli 2013 fól í sér stöðvun viðræðna. Þjóðaratkvæðagreiðsluskilyrðið er í samræmi við þekkt stefnuskjöl þess tíma.
Samhengi sem vantar
Nákvæm orðalag stefnuyfirlýsingarinnar er ekki í staðreyndagrunni — aðeins vísbendingar um efni hennar úr þingræðum og greiningum.
Staðfest Stofnanir ESB hafa víðtækt vald til að setja löggjöf í fiskveiðum og sambandið hefur eitt óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í fiskveiðistefnunni. Sjávarútvegur
Í aðalatriðum hafi stofnanir ESB víðtækt vald til að til að setja löggjöf í fiskveiðum. Sambandið hafi eitt óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í fiskveiðistefnunni.
Fullyrðing: Stofnanir ESB hafa víðtækt vald til að setja löggjöf í fiskveiðum og sambandið hefur eitt óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í fiskveiðistefnunni.
SOV-LEGAL-030 staðfestir að varðveisla sjávarauðlinda undir sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni er meðal einkavaldssvæða ESB samkvæmt 3. grein TFEU. FISH-LEGAL-001 sýnir að ESB setur TAC-mörk og úthlutar kvóta milli aðildarríkja. FISH-DATA-030 útskýrir þó að innri úthlutun kvóta er á forræði hvers ríkis, þannig að valdið er «óskipt» á sviði auðlindaverndar en ekki innlendrar úthlutunar.
Samhengi sem vantar
Þótt ESB hafi einkarétt á auðlindavernd, ráða aðildarríki hvernig þau úthluta sinni kvótahlutdeild. Aðildarríki taka þátt í ákvörðunum um TAC í ráðherraráði ESB.
Að hluta staðfest Meginreglan í sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB er sú að fiskveiðiskip skuli hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu. Sjávarútvegur
Meginreglan sé sú að fiskveiðiskip skuli hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu.
Fullyrðing: Meginreglan í sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB er sú að fiskveiðiskip skuli hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu.
EEA-DATA-004 vísar til meginreglunnar um jafnan aðgang að ESB-hafsvæðum innan sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar. Hins vegar er þetta einföldun — FISH-LEGAL-001 og FISH-LEGAL-005 sýna að kvóti er úthlutað samkvæmt «relative stability» reglunni, sem byggir á sögulegum veiðiréttindum og tryggir föst hlutföll. Jafnur aðgangur er formleg meginregla, en í reynd takmarka kvótaúthlutun og 12-mílna strandverndarsvæði þennan aðgang.
Samhengi sem vantar
Regla 1380/2013 felur í sér undantekningar frá jöfnum aðgangi, svo sem 12-sjómílna strandverndarsvæði þar sem strandríki halda yfirburðaaðgangi. Kvótaskipting samkvæmt «relative stability» þýðir að jafnur aðgangur er meira formlegur en raunverulegur.
Að hluta staðfest Samkvæmt meginreglu ESB getur ekkert ríki gert upp á milli eigin ríkisborgara og annarra í lögum um aðgang að fiskimiðum, nema hægt sé að færa gild rök fyrir slíku. Sjávarútvegur
Samkvæmt meginreglu geti ekkert ríki gert upp á milli eigin ríkisborgara og annarra í lögum um aðgang að fiskimiðum, nema hægt sé að færa gild rök fyrir slíku.
Fullyrðing: Samkvæmt meginreglu ESB getur ekkert ríki gert upp á milli eigin ríkisborgara og annarra í lögum um aðgang að fiskimiðum, nema hægt sé að færa gild rök fyrir slíku.
Jafnræðisregla ESB um ríkisfang er staðfest í PREC-LEGAL-002 (Jaderow/Agegate-málin) og FISH-LEGAL-006 (Factortame): aðildarríki geta ekki mismunað á grundvelli ríkisfangs varðandi eignarhald á fiskiskipum og skráningu þeirra. Hins vegar er fullyrðingin of víð þegar hún talar um «aðgang að fiskimiðum» — kvótaúthlutun fer eftir «hlutfallslegum stöðugleika» (relative stability) sem er í eðli sínu skipting milli ríkja. Undantekningin um «gild rök» samsvarar kröfunni um «raunverulegt efnahagslegt tengsl» (genuine economic link) sem dómstóllinn hefur viðurkennt, en skilyrðin eru strangari en fullyrðingin gefur til kynna.
Samhengi sem vantar
Kvótaúthlutun eftir «hlutfallslegum stöðugleika» (FISH-LEGAL-001, FISH-DATA-032) er í raun þjóðbundin og varðar ekki jafnræðisbrot. Aðgreiningu þarf milli eignarhalds- og stofnunarréttinda (þar sem jafnræðisreglan gildir skýrt) og kvótaaðgangs sem fer eftir sögulegum veiðirétti hvers ríkis. Factortame-fordæmið á aðeins við um eignarhaldstakmarkanir, ekki um TAC-úthlutun.
Að hluta staðfest Aðildarríki ESB ákveða hvernig veiðiheimildum þeirra er úthlutað og mega til dæmis sjá til þess að bannað sé að selja fiskveiðikvóta úr landi. Sjávarútvegur
Aðildarríkin ákveði þó hvernig veiðiheimildum þeirra sé úthlutað. Þau mega til dæmis sjá til þess að bannað sé að selja fiskveiðikvóta úr landi, til að standa vörð um efnahagsleg tengsl milli veiða og aðildarríkis.
Fullyrðing: Aðildarríki ESB ákveða hvernig veiðiheimildum þeirra er úthlutað og mega til dæmis sjá til þess að bannað sé að selja fiskveiðikvóta úr landi.
FISH-DATA-030 og FISH-DATA-032 staðfesta að aðildarríki ESB hafa fulla heimild til að ákveða hvernig þau úthluta veiðiheimildum innan lands samkvæmt 17. grein reglugerðar 1380/2013. Danmörk, Holland og Eistland nota kvótakerfi sem líkjast íslensku aflamarkskerfi. Fullyrðingin er rétt um innri úthlutun, en gefur ófullnægjandi mynd þar sem hún nefnir ekki að heildaraflamark (TAC) er ákveðið á ESB-vettvangi og jafnrétti til aðgangs að fiskveiðilögsögu gildir — grundvallarbreytingar frá núverandi íslensku fyrirkomulagi.
Samhengi sem vantar
Þótt innri úthlutun sé í höndum aðildarríkja, þá setur sameiginlega sjávarútvegsstefnan heildaraflamark sem ákvarðast á ráðherraráðsfundi ESB — ekki einhliða eins og Ísland gerir nú. Aðgangur annarra ESB-skipa að fiskveiðilögsögu utan 12 sjómílna er tryggður. Dómstóll ESB takmarkar hversu mismunandi úthlutun getur verið. Þessar takmarkanir á fullveldi í sjávarútvegi eru veigamiklar og fullyrðingin vanmetur þær.
Að hluta staðfest Engin fordæmi eru fyrir því að ný aðildarríki fái varanlegar undanþágur gegn lögum ESB um landbúnað eða fiskveiðar. Fordæmi
Engin fordæmi eru fyrir því að ný aðildarríki fái varanlegar undanþágur gegn lögum ESB um landbúnað eða fiskveiðar.
Fullyrðing: Engin fordæmi eru fyrir því að ný aðildarríki fái varanlegar undanþágur gegn lögum ESB um landbúnað eða fiskveiðar.
AGRI-LEGAL-004 staðfestir að ekkert aðildarríki hefur fengið formlega varanlega undanþágu frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu. EEA-LEGAL-012 sýnir að eftir Lissabon-sáttmálann hefur stefnan verið gegn varanlegum undanþágum. Fullyrðingin er í grófum dráttum rétt, en EEA-LEGAL-023 bendir á að Finnland og Svíþjóð fengu viðbótarlandbúnaðarstuðning (gr. 141/142) sem hefur verið endurnýjaður í áratugi og virkar sem «varanlegt sérstakt fyrirkomulag» þótt það sé formlega ekki undanþága frá CAP.
Samhengi sem vantar
Munurinn á formlegum undanþágum og «varanlegum viðbótarstuðningi» skiptir máli. Finnsk-sænsk gr. 142 fyrirkomulagið er ekki undanþága frá CAP heldur viðbót við hana, en virkar í reynd sem varanleg sérmeðferð. Einnig er EEA-DATA-014 varasöm við fullyrðingar um að varanlegar undanþágur séu ómögulegar — skýrslan mælir með að reyna samningaviðræður til að sjá hvað sé hægt.
Að hluta staðfest Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt. Fordæmi
Skýrsluhöfundar segja að við skoðun helstu aðildarsamninga komi í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar «þrátt fyrir tilraunir í þá átt».
Fullyrðing: Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að nýjum aðildarríkjum hafa ekki verið veittar varanlegar undanþágur frá 2004 — Króatía fékk engar slíkar undanþágur 2013. AGRI-LEGAL-004 bendir á að ekkert ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu. Þó er fullyrðingin sérstaklega um fiskveiðar, og engin heimild fjallar beint um tilraunir ríkja til að fá undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu. Sjávarútvegur var aldrei opnaður í viðræðum Íslands (PREC-DATA-037), svo enginn beinn prófsteinn er til.
Samhengi sem vantar
Heimildir fjalla að mestu um almenna reglu um að varanlegar undanþágur séu ekki veittar nýjum aðildarríkjum, en beinar heimildir um tilraunir til undanþága frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu skortir. Grænland yfirgaf Evrópubandalagið árið 1985 einmitt vegna sjávarútvegsstefnunnar (PREC-HIST-017), sem bendir til þess að hún sé sérstaklega erfitt viðfangsefni. Danmörk og Írland fengu sögulegar undanþágur á öðrum sviðum við sérstakar aðstæður sem teljast óendurtekjanlegar (SOV-LEGAL-006).
Að hluta staðfest Norðmenn settu sér hátt markmið í samningaviðræðum við ESB um fiskveiðar en náðu hverfandi árangri. Sjávarútvegur
Norðmenn hafi til dæmis sett sér hátt markmið en náð hverfandi árangri í samningaviðræðum við ESB.
Fullyrðing: Norðmenn settu sér hátt markmið í samningaviðræðum við ESB um fiskveiðar en náðu hverfandi árangri.
POLL-DATA-006 staðfestir að fiskveiðar voru úrslitamál í norsku þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994 og strandbyggðir óttuðust sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Þetta bendir til þess að samningsniðurstaðan hafi ekki fullnægt sjávarútvegsgeiranum. Heimildir staðfesta hins vegar ekki beint að Norðmenn hafi «náð hverfandi árangri» — engin heimild lýsir nákvæmlega hvað Norðmenn óskuðu eftir eða hverju þeir náðu.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um nákvæmar kröfur Noregs í samningaviðræðum 1994 eða hvað þeir náðu á sviði fiskveiða. Fullyrðingin er trúverðug í ljósi þess að sjávarútvegurinn var á móti aðild, en «hverfandi árangur» er styrkara orðalag en heimildir styðja.
Staðfest Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál. Fordæmi
Í sumum tilvikum hafi ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við «sérstök vandamál».
Fullyrðing: Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál.
EEA-LEGAL-023 sýnir fjölmörg dæmi um varanlega eða hálfvaranlega undanþágur: dönsk opt-out, írsk trygging, finnsk landbúnaðarstuðningur. SOV-LEGAL-006 staðfestir sama. Tímabundnar undanþágur eru vel skjalfestar — EEA-LEGAL-014 nefnir 7–12 ára aðlögunartímabil Króatíu og austur-evrópskra ríkja. Fullyrðingin er rétt og hófsöm.
Staðfest Aðildarsamningar geta falið í sér undanþágur ef þeir innihalda skýr ákvæði um slíkt, samkvæmt ákveðnu dómafordæmi. EES/ESB-löggjöf
Í skýrslunni segir þó, með vísan í ákveðið dómafordæmi, að aðildarsamningar geti falið í sér undanþágur feli þeir í sér skýr ákvæði um slíkt.
Fullyrðing: Aðildarsamningar geta falið í sér undanþágur ef þeir innihalda skýr ákvæði um slíkt, samkvæmt ákveðnu dómafordæmi.
EEA-LEGAL-023 staðfestir að aðildarsamningar hafa í reynd innihaldið undanþágur og sérstök fyrirkomulag. EEA-LEGAL-021 bendir á að fræðimenn telja 49. grein TEU leyfa hvaða samningsniðurstöðu sem er. Meginreglan er að aðildarlög (Acts of Accession) eru frumréttarleg og geta kveðið á um undanþágur ef þær eru skýrt tilgreindar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin vísar til «ákveðins dómafordæmis» sem ekki er tilgreint í heimildum. Heimildir staðfesta meginregluna en ekki tilvísunina í tiltekinn dóm.
Staðfest Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar. Sjávarútvegur
Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar.
Fullyrðing: Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar.
AGRI-LEGAL-004 og EEA-LEGAL-012 staðfesta báðar að engin varanleg undanþága hefur verið veitt frá sameiginlegri stefnu ESB — hvorki í landbúnaði né fiskveiðum. Króatía (2013) er nýjasta aðildarmálið og fékk engar varanlegar undanþágur. EEA-DATA-014 staðfestir sömu niðurstöðu sérstaklega varðandi fiskveiðar.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-023 sýnir þó að á öðrum sviðum hafa ríki fengið varanleg sérstök fyrirkomulag. Hvort Ísland gæti náð sui generis samkomulagi í fiskveiðum er enn óvíst og yrði prófað í samningaviðræðum.
Að hluta staðfest Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu. EES/ESB-löggjöf
Við inngöngu nýrra ríkja er því lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum. Hins vegar setur sambandið ávallt fram þá meginkröfu í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu, hvort sem um er að ræða bindandi eða óbindandi gerðir eða dóma dómstóls ESB.
Fullyrðing: Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu.
Fullyrðingin hefur tvo hluta sem þarfnast aðskilins mats. Fyrri hlutinn — að lagalega sé unnt að kveða á um undanþágur í aðildarlögum — er staðfestur af SOV-LEGAL-006 og EEA-LEGAL-012 (Danmörk, Írland, Pólland hafa fordæmi). Seinni hlutinn — að ESB setji fram «meginkröfu» um óbreytt regluverk — fær stuðning í EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-012. Hins vegar er mikilvægt bil milli þessara tveggja staðhæfinga: samkvæmt EEA-LEGAL-012 hafa engar varanlegar undanþágur verið veittar frá Lissabon-samningnum (2009), og Króatía (2013) fékk engar. Fullyrðingin segir «lagalega unnt» sem er rétt í sögulegu samhengi, en gefur ranga mynd af núverandi stöðu þar sem pólitísk samstaða gegn nýjum undanþágum er mjög sterk.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-012 leggur áherslu á að frá Lissabon-samningnum (2009) hafi stefna ESB verið sú að ný aðildarríki fái ekki varanlegar undanþágur — einungis aðlögunartímabil. Króatía (2013) fékk engar undanþágur. Þó telji sumir lögfræðingar að 49. grein sáttmálans heimili fræðilega hvaða samningsniðurstöðu sem er, er pólitískt samræmi gegn nýjum undanþágum mjög sterkt. Fullyrðingin aðgreinir ekki varanlegar undanþágur frá aðlögunartímabilum, sem er lykilaðgreining í ESB-rétti.
Staðfest Skýrsluhöfundar Hagfræðistofnunar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs. Fordæmi
Skýrsluhöfundar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs.
Fullyrðing: Skýrsluhöfundar Hagfræðistofnunar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs.
EEA-DATA-014 staðfestir beinlínis niðurstöðu Hagfræðistofnunar: varanlegar undanþágur frá kjarnaregluverki ESB — þar á meðal sameiginlegri sjávarútvegsstefnu — eru ólíklegar samkvæmt samningasögu sambandsins. Heimildin tekur fram að ESB hefur stöðugt haldið því fram að regluverkið sé ósamningsatriði að efni til og einungis aðlögunartímabil standi til boða, ekki varanlegar frávik. EEA-LEGAL-012 staðfestir að Króatía (2013) fékk engar varanlegar undanþágur. AGRI-DATA-019 styður einnig þessa mynd.
Samhengi sem vantar
Skýrsluhöfundar bentu jafnframt á að raunveruleg samningsskilmál í sjávarútvegi og landbúnaði voru aldrei prófuð — viðræðum var slitið áður en erfiðustu kaflarnir voru opnaðir. Þá hafa sumir lögfræðingar bent á að 49. grein sáttmálans um Evrópusambandið heimilar tæknilega séð hvaða samningsniðurstöðu sem er, þótt pólitísk samstaða sé gegn nýjum undanþágum.
Að hluta staðfest Engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða voru í norska aðildarsamningnum sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða. Sjávarútvegur
Sambandið viðurkenndi þau sjónarmið, en engu að síður voru engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða í aðildarsamningnum, sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða.
Fullyrðing: Engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða voru í norska aðildarsamningnum sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða.
POLL-DATA-006 staðfestir að norska þjóðaratkvæðagreiðslan 1994 skilaði 52,2% á móti aðild — sem samræmist «52%» fullyrðingarinnar. Fiskveiðar voru úrslitaatriði samkvæmt sömu heimild. Hvað varðar «engar varanlegar undanþágur» er þetta í samræmi við EEA-LEGAL-012 og AGRI-LEGAL-004, en engin heimild lýsir sérstaklega efni norska aðildarsamningsins.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint innihald norska aðildarsamningsins varðandi fiskveiðar. Fullyrðingin um «engar varanlegar undanþágur» er trúverðug í ljósi almennrar ESB-stefnu en hefði þurft sérstaka staðfestingu.
Að hluta staðfest Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími. Sjávarútvegur
Í grundvallaratriðum séu aðeins veittar tímabundnar undanþágur, sérstaklega í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og með landbúnað og fiskveiðar. Þær undanþágur séu hugsaðar sem aðlögunartími fyrir viðkomandi ríki.
Fullyrðing: Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
Grunnreglan er rétt — EEA-LEGAL-021 staðfestir að viðræður snúast um «skilyrði og tímasetningu» innleiðingar, ekki um hvort reglurnar séu teknar upp. EEA-LEGAL-014 sýnir að frá aðild Króatíu (2013) hafa einungis aðlögunartímabil, ekki varanlegar undanþágur, verið í boði. AGRI-LEGAL-004 staðfestir að ekkert ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá landbúnaðarstefnunni. Hins vegar notar fullyrðingin orðið «aðeins» sem er of sterkt — Danmörk fékk varanlegar undanþágur frá evrunni, varnarstefnunni og réttarmálum (Edinburgh-samningurinn 1992). Pólland fékk 12 ára aðlögunartímabil á kaupum á landbúnaðarlandi sem nálgast undanþágu í framkvæmd.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-006 bendir á að Danmörk hafi fengið varanlegar undanþágur í Edinburgh-samningnum 1992 og Írland hafi undanþágu frá Schengen og réttarmálum. Þessar undantekningar stangast á við orðið «aðeins» í fullyrðingunni. EEA-LEGAL-014 nefnir þó skýrt að frá 2013 (Króatía) hafi aðeins aðlögunartímabil verið í boði — þ.e. stefnan hefur þrengst verulega. Finnland og Svíþjóð fengu viðbótarstuðning fyrir norðlægan landbúnað sem er ekki undanþága en þó sérstök meðferð.
Að hluta staðfest Malta fékk í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi. Fordæmi
Til dæmis fékk Malta í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi
Fullyrðing: Malta fékk í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi.
PREC-HIST-020 stáðfestir að Malta fékk ýmis sérákvæði í aðildarsamningi sínum 2004, þar á meðal «a fisheries management zone addressed in EC Regulation 813/2004». Þetta bendir til þess að Malta hafi náð einhverju varðandi fiskveiðar í Miðjarðarhafi, en nákvæm lýsing á «viðauka um viðhald fiskveiðistofna» er ekki í heimildum.
Samhengi sem vantar
Reglugerð ESB 813/2004 er nefnd en efni hennar ekki útskýrt í heimildum. Hvort um varanlega undanþágu eða tímabundna sérreglu var að ræða er ekki ljóst.
Að hluta staðfest Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar. Landbúnaður
í samningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar
Fullyrðing: Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar.
AGRI-DATA-021 og AGRI-LEGAL-002 staðfesta skýrt að Finnland og Svíþjóð fengu heimild til viðbótarstuðnings við landbúnað í norðurhéruðum samkvæmt gr. 141/142 aðildarlaganna frá 1994. Fullyrðingin er rétt varðandi Finnland og Svíþjóð, en Noregur varð aldrei aðili að ESB — norski aðildarsamningurinn öðlaðist aldrei gildi þar sem Norðmenn höfnuðu aðild.
Samhengi sem vantar
Noregur samdi um aðildarsamning 1994 en hann tók aldrei gildi vegna niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Tilvísun í «samning Noregs» er tæknilega rétt (samningurinn var gerður) en villandi ef lesandinn skilur hana þannig að Noregur sé bundið af honum.
Staðfest Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum ESB, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Sjávarútvegur
Í niðurstöðu skýrslukaflans segir að Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum þar sem stefnan er sameiginleg fyrir ESB.
Fullyrðing: Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum ESB, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
EEA-DATA-014 staðfestir niðurstöðu Hagfræðistofnunar um að varanlegar undanþágur frá kjarna-regluverki ESB séu ólíklegar. AGRI-DATA-019 sýnir að landbúnaður krefst heildaraðlögunar. EEA-LEGAL-012 staðfestir stefnu ESB gegn nýjum varanlegum undanþágum. Fullyrðingin er hófsöm — hún segir «gæti reynst erfitt», ekki «ómögulegt».
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-014 mælir þó með að prófa samningaviðræður til að sjá hvort sérfyrirkomulag sé mögulegt. EEA-LEGAL-023 sýnir að Finnland og Danmörk hafa fengið varanleg sérstök fyrirkomulag á öðrum sviðum.
Að hluta staðfest Fordæmi eru fyrir því að ná tímabundnum undanþágum eða sérreglum en þær haldast aðeins um tiltekinn tíma eða þar til löggjöf sambandsins breytist. Fordæmi
Fordæmi séu fyrir því að ná tímabundnum undanþágum eða sérreglum, en þær haldi aðeins um tiltekinn tíma, eða þar til löggjöf sambandsins verður breytt.
Fullyrðing: Fordæmi eru fyrir því að ná tímabundnum undanþágum eða sérreglum en þær haldast aðeins um tiltekinn tíma eða þar til löggjöf sambandsins breytist.
EEA-LEGAL-014 staðfestir að aðlögunartímabil (transition periods) eru tímabundin — yfirleitt 3–12 ár — og krefjast fullrar innleiðingar eftir lok þeirra. Frá inngöngu Króatíu 2013 hafa aðeins aðlögunartímabil verið í boði fyrir nýja aðildarríki, ekki varanlegar undanþágur. Hins vegar sýna EEA-LEGAL-023 og SOV-LEGAL-006 að eldri aðildarríki hafa náð varanlegum sérreglum — undanþágur Danmerkur frá Edinburgh-samningnum, landbúnaðarstuðningur Finnlands samkvæmt greinum 141/142 sem hefur verið endurnýjaður samfellt frá 1995, og tryggingar Írlands varðandi hlutleysi. Fullyrðingin er rétt um tímabundnar undanþágur en of einföld þegar hún segir að þær haldist «aðeins um tiltekinn tíma» — sum fordæmi sýna varanlegar eða hálfvaranlegar sérreglur.
Samhengi sem vantar
Greinarmunurinn á aðlögunartímabilum og varanlegum undanþágum skiptir verulegu máli. Nýjum aðildarríkjum standa aðeins aðlögunartímabil til boða frá Lissabon-samningnum, en fordæmi Finnlands (landbúnaðarstuðningur endurnýjaður frá 1995) og Danmerkur (varanlegar undanþágur frá 1992) sýna að sérreglur geta í reynd orðið varanlegar. Fullyrðingin sleppur þessu fordæmi og gefur of einfölda mynd af stöðunni.
Að hluta staðfest Íslenska fiskveiðilögsagan liggur hvergi að lögsögu ESB og flestir fiskistofnar eru staðbundnir, sem undirbyggir rök Íslands fyrir því að lögsagan verði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði. Sjávarútvegur
Í kafla um sjávarútvegsmál segir að sú staðreynd að íslenska fiskveiðilögsagan liggi hvergi að lögsögu ESB, og að flestir fiskistofnar eru staðbundnir, undirbyggi rök Íslands fyrir því að lögsagan verði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði.
Fullyrðing: Íslenska fiskveiðilögsagan liggur hvergi að lögsögu ESB og flestir fiskistofnar eru staðbundnir, sem undirbyggir rök Íslands fyrir því að lögsagan verði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði.
FISH-LEGAL-002 staðfestir að íslenska EEZ-svæðið er um 758.000 km² og Ísland hefur fullveldisréttindi yfir auðlindum þess. Landfræðilega liggur svæðið ekki beint að ESB-lögsögu — þetta er staðreynd. Röksemdin um sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði er trúverðug en engin heimild staðfestir hana beint sem raunhæfan samningakost. Fullyrðingin um «flesta fiskistofna staðbundna» er yfirdrifineinföldun — PREC-DATA-009 bendir á sameiginlega stofna (makríl, síld) sem deild er með Noregi og ESB.
Samhengi sem vantar
Ýmsir fiskistofnar (makríll, síld, loðna) eru sameiginlegir og veiðast í efnahagslögsögu fleiri ríkja. Fullyrðingin um «flesta fiskistofna staðbundna» er einföldun sem vanmetur hlut sameiginlegra stofna.
Staðfest Aldrei fyrr hefur ríki sem hefur sjávarútveg sem grundvallarhagsmuni sótt um aðild að ESB. Sjávarútvegur
Þá þurfi líka að hafa í huga að aldrei fyrr hafi ríki sem hafi sjávarútveg sem grundvallarhagsmuni sótt um aðild að sambandinu.
Fullyrðing: Aldrei fyrr hefur ríki sem hefur sjávarútveg sem grundvallarhagsmuni sótt um aðild að ESB.
TRADE-DATA-022 staðfestir að Ísland er efnahagslega mjög lítið ríki þar sem sjávarútvegur er enn mikilvægur. EEA-DATA-004 sýnir að fiskveiðar voru um 40% af vöruútflutningi á samningatímabilinu og jafnvel nú um 3–5% af VLF. POL-DATA-005 undirstrikar sérstöðu Íslands — sjávarútvegur er um 8% af VLF beint og 25% þegar allt er talið. Engin heimild bendir til þess að ríki með sambærilegt hlutfall sjávarútvegs af hagkerfinu hafi áður sótt um aðild.
Samhengi sem vantar
Spánn og Portúgal hafa mikilvægan sjávarútveg en hann er mun minni sem hlutfall af þjóðarhag. Noregur sótti aldrei um aðild — þjóðaratkvæðagreiðslan var um samþykkt eða höfnun samningsins.
Óstaðfest heimild Orðsögn Embættismenn ESB hafi sagt að sérlausnir væru algengar innan sambandsins en það væri útilokað að spá fyrir um útfærslur. Sjávarútvegur
Haft er eftir embættismönnum að ESB að sérlausnir væru algengar innan sambandsins. Þó væri útilokað að spá fyrir um útfærslur.
Fullyrðing: Embættismenn ESB hafi sagt að sérlausnir væru algengar innan sambandsins en það væri útilokað að spá fyrir um útfærslur.
Fullyrðingin byggir á ónafngreindum heimildum sem ekki er hægt að staðfesta.
Samhengi sem vantar
Hvaða embættismenn sögðu þetta, hvenær og í hvaða samhengi, er ekki staðfest. Slíkar yfirlýsingar eru þekktar í ESB-umræðunni en tilvísunin er of óljós til fullrar staðfestingar.
Staðfest Til að komast að því hvort Ísland geti fengið sérlausnir í sjávarútvegi er nauðsynlegt að ljúka aðildarviðræðum. Sjávarútvegur
«Ef ætlunin er að fá botn í það álitaefni er nauðsynlegt að ljúka aðildarviðræðum.»
Fullyrðing: Til að komast að því hvort Ísland geti fengið sérlausnir í sjávarútvegi er nauðsynlegt að ljúka aðildarviðræðum.
EEA-DATA-014 staðfestir beint þessa niðurstöðu — skýrsla Hagfræðistofnunar mælti með að «spurningu um hvaða kjör væru möguleg ætti að kanna með raunverulegum samningaviðræðum frekar en gefa sér». Þetta er kjarni fullyrðingarinnar: einungis samningaviðræður geta svarað spurningunni um hvort sérlausnir séu mögulegar.
Samhengi sem vantar
Gagnrýnendur benda á að aðildarviðræður séu ekki «skoðunarferð» heldur skuldbinding um innleiðingu regluverks — SOV-PARL-002 tekur fram sjónarmið Sigmundar Davíðs um að viðræður séu ekki einhliða «rannsókn» heldur feli í sér skuldbindingar strax frá upphafi.
Staðfest ESB mun verða í forsvari í sjávarútvegsmálum innan alþjóðastofnana og í samningaviðræðum við ríki utan ESB ef Ísland gengur í sambandið. Sjávarútvegur
Varla verði þó komist hjá því að ESB verði í forsvari í sjávarútvegsmálum innan alþjóðastofnana og í samningaviðræðum við ríki utan ESB.
Fullyrðing: ESB mun verða í forsvari í sjávarútvegsmálum innan alþjóðastofnana og í samningaviðræðum við ríki utan ESB ef Ísland gengur í sambandið.
SOV-LEGAL-030 staðfestir að varðveisla sjávarauðlinda er á einkavaldssvæði ESB samkvæmt 3. grein TFEU, og SOV-LEGAL-032 sýnir að viðskiptastefna (þ.m.t. sjávarafurðir) er einnig einkavaldssvæði. ESB kemur fram fyrir hönd aðildarríkja í alþjóðlegum sjávarútvegsstofnunum. Ísland myndi tapa sjálfstæðri aðild að NEAFC og öðrum samstarfsvettvöngum.
Samhengi sem vantar
Ísland hefði áhrif á afstöðu ESB «innan frá» í gegnum ráðherraráðið, en myndi ekki lengur geta komið fram sjálfstætt í alþjóðlegum fiskveiðisamningum. Þetta er grundvallarbreyting á sjálfstæði Íslands á þessu sviði.
Að hluta staðfest Ísland yrði í aðstöðu til að hafa mótandi áhrif á þróun sjávarútvegsmálaflokksins innan ESB ef það gengur í sambandið. Sjávarútvegur
«Ísland yrði þar af leiðandi í aðstöðu til að hafa mótandi áhrif á þróun þessa málaflokks innan sambandsins.»
Fullyrðing: Ísland yrði í aðstöðu til að hafa mótandi áhrif á þróun sjávarútvegsmálaflokksins innan ESB ef það gengur í sambandið.
POL-DATA-017 bendir á «decision-shaping deficit» EES — Ísland innleiðir ESB-reglur án áhrifa á mótun þeirra. Aðild myndi veita Ísland atkvæðisrétt í ráðherraráði ESB og fulltrúa í Evrópuþinginu. Hins vegar yrði Ísland eitt af 28+ ríkjum og smæð þess takmarkar áhrifavaldið. Fullyrðingin er sanngjörn en «mótandi áhrif» er sterk orðanotkun sem heimildir styðja ekki án fyrirvara.
Samhengi sem vantar
Smáríki eiga oft erfitt með að hafa «mótandi áhrif» á ESB-stefnu þar sem atkvæðamagn er vegið. Lítil ríki eins og Malta og Kýpur hafa takmarkað atkvæðavægi í ráðherraráðinu. Sérþekking Íslands á sjávarútvegi gæti þó vegið þyngra en atkvæðavægi á þessu sviði.
Nokkur stoð Spá Ef Ísland gengur í ESB ætti að vera hægt að koma í veg fyrir að þurfa að úthluta afla til skipa í eigu erlendra aðila með svipuðum skilyrðum og gert er í löggjöf Breta og Dana til að koma í veg fyrir kvótahopp — án undanþágna. Sjávarútvegur
Ef Ísland gengur í ESB ættu íslensk stjórnvöld að geta komið að miklu leyti í veg fyrir að þurfa að úthluta afla til skipa í eigu erlendra aðila. Þetta er hægt án þess að undanþágur eða sérlausnir komi við sögu með því að setja svipuð skilyrði og gert er í löggjöf Breta og Dana til að koma í veg fyrir svokallað kvótahopp.
Fullyrðing: Ef Ísland gengur í ESB ætti að vera hægt að koma í veg fyrir að þurfa að úthluta afla til skipa í eigu erlendra aðila með svipuðum skilyrðum og gert er í löggjöf Breta og Dana til að koma í veg fyrir kvótahopp — án undanþágna.
FISH-LEGAL-006 og PREC-LEGAL-002 staðfesta að ESB-réttur leyfir «efnahagsleg tengsl»-skilyrði til að koma í veg fyrir kvótahopp — t.d. kröfur um löndun afla á staðnum, ráðningu heimamanna eða rekstur frá höfnum ríkisins. FISH-DATA-031 sýnir breski fordæmið þar sem 50%-löndunarkrafa virkaði að hluta. Fullyrðingin er hins vegar of bjartsýn með orðalaginu «koma í veg fyrir» — Factortame-málin sýna að þjóðernistakmarkanir eru bannaðar og efnahagstengslakröfur takmarka en útiloka ekki erlendan aðgang.
Samhengi sem vantar
FISH-DATA-031 sýnir að kvótahopp hélt áfram í Bretlandi þrátt fyrir efnahagstengslaskilyrði — áhrifin voru takmörkuð, ekki útrýmandi. Aðstæður á Íslandi gætu verið frábrugðnar vegna landfræðilegrar einangrunar, en trygging um «koma í veg fyrir» er sterkari en dómafordæmi réttlæta.