EEA-LEGAL-014
Lagalegur texti
Há
Aðlögunartímabil og undanþágur eru ólík tæki í aðildarviðræðum ESB. Aðlögunartímabil eru tímabundin frávik (yfirleitt 3–12 ár) sem veita nýju aðildarríki svigrúm til innleiðingar en undanþágur eru varanlegar og ótímabundnar. Síðan Króatía gekk í ESB árið 2013 hafa einungis aðlögunartímabil staðið nýjum ríkjum til boða.
Enska frumtextinn
In EU accession negotiations, transition periods and opt-outs are fundamentally different instruments. Transition periods are time-limited derogations (typically 3–12 years) allowing a new member state to phase in compliance with specific acquis provisions. Examples include: Poland and most 2004 accession states received 7–12 year transition periods on foreign purchase of agricultural land; Croatia received a 7-year transition period on the same issue (until 2020, extended to 2023); most 2004 accession states had 2–7 year transitions on free movement of workers. Opt-outs, by contrast, are permanent exemptions from treaty obligations. The key distinction is that transition periods have a fixed end date and require full compliance thereafter, while opt-outs are open-ended. Since Croatia's accession in 2013, only transition periods — not opt-outs — have been available to new members.
Heimild
Croatia Accession Treaty (2012); 2003 Accession Treaty (Poland, Czech Republic et al.)
Aðildarsamningar ESB eru þjóðréttarsamningar sem kveða á um skilmála nýrra aðildarríkja, þ.m.t. aðlögunartímabil og sérstakar ráðstafanir.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Hinn raunverulegi munur á löngu aðlögunartímabili og undanþágu getur verið óljós. Sum aðlögunartímabil hafa verið framlengd (t.d. takmarkanir á landakaupum í Króatíu). ESB hefur stundum sýnt sveigjanleika varðandi tímaáætlanir fyrir innleiðingu þegar ný aðildarríki standa frammi fyrir raunverulegum erfiðleikum. Hins vegar er lagaleg skylda til að uppfylla skilyrðin að fullu til staðar.
Notuð í greiningum (23)
Ákall til ESB-sinna: Hvar eru undanþágurnar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Spánverjar og Portúgalir fengu tímabundnar undanþágur í aðlögunarferlinu en þurftu að lokum að fylgja sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Þegar aðildarsamningur hefur verið undirritaður verður viðkomandi ríki «inngönguríki» (Acceding State) og gert er ráð fyrir að það verði fullur aðili að sambandinu að tilteknum tíma liðnum.
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir, tímabundnar eða varanlegar, geta falist í skilmálum ESB-aðildar, eins og sagan hefur sýnt.
Draumurinn um ESB-samning er uppgjöf Vísir
- Staðfest Styður Varanlegar undanþágur frá kjarna ESB-réttarins, svo sem sameiginlegri sjávarútvegsstefnu, eru ekki í boði við aðildarviðræður
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir eru mögulegar í tæknilegum atriðum við ESB-aðild, til dæmis varðandi brennistein í áburði vegna íslensks eldfjallajarðvegs
Er leiðangurinn þess virði? Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Aðildarviðræður við ESB munu taka mörg ár.
ESB-aðild: Eldstormur geisar DV
- Að hluta staðfest Styður Engar varanlegar undanþágur eru í boði við ESB-aðild.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður RÚV greindi frá því síðastliðinn föstudag að engar varanlegar undanþágur séu í boði við ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
- Heimildir vantar Styður ESB vilji einnig setja tímaramma á ákveðin hlunnindi fyrir ný aðildarríki.
Gagnrýna að aðlögunarferli sé kallað samningaviðræður Morgunblaðið
- Staðfest Styður Til þess að varanleg undanþága sé lögleg í ESB þarf samþykki allra aðildarlanda fyrir breytingu á frumrétti sambandsins.
Gerðir samningar sviknir af ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Á sviðum sem falla undir einkavaldsvið ESB eru varanlegar undanþágur aðeins tryggðar með breytingu á sáttmálum.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarviðræðum við ESB er hægt að fá tímabundna aðlögun og sérstaka aðlögun (sérlausnir) í minni háttar málum.
Hvað gerðist með „sérlausn“ Írlands? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Formlegar undanþágur sem breyta valdsviði ESB samkvæmt sáttmálum eru aðeins varanlegar ef þær eru festar í frumrétti ESB.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ekkert umsóknarríki hefur fengið varanlegar undanþágur frá regluverki ESB, til dæmis með tilliti til landbúnaðar og sjávarútvegs.
- Að hluta staðfest Styður Hægt er að semja um aðlögunartíma við ESB-aðild en ekki varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB.
Ísland í Evrópusambandinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Allar undanþágur, aðlögunartímabil og sérlausnir sem gilda um nýtt aðildarríki eru hluti af aðildarsáttmálanum og verða ekki breyttar nema með nýrri lagasetningu.
Ísland og ESB – óskhyggja og staðreyndir Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Dæmi úr aðildarsamningum Finna, Svía og Austurríkis sýna að tímabundnar undanþágur renni út innan fárra ára.
- Að hluta staðfest Styður Varanlegar undanþágur á sviði sjávarútvegs eða landbúnaðar eru í reynd útilokaðar nema með breytingu á grunnsáttmálum ESB — sem krefðist samþykkis allra aðildarríkja.
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Í stað varanlegra undanþágna komu svonefnd aðlögunartímabil — tímabundin úrræði sem veita nýjum ríkjum nokkur ár til að innleiða reglur.
- Staðfest Styður Fram að stækkuninni 2004 gátu einstök ríki stundum fengið varanlegar undanþágur frá tilteknum þáttum acquis communautaire.
Ótti Evrópuhreyfingarinnar Björn Bjarnason
- Að hluta staðfest Styður Orðið «umsóknarríki» á íslensku hefur mögulega valdið ákveðnum misskilningi í stjórnmálaumræðu á Íslandi um hvort fyrri umsókn var dregin til baka 2015 eða hvort Ísland frestaði viðræðum sem aðildarkandídat.
Segir baráttuna um Ísland hefjast á flokksráðsþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Aðlögunartímabil eru veitt í einstaka tilfellum en undanþágur eru engar í aðildarviðræðum ESB.
Sigurður Hólmar Jóhannesson skrifar: Um hvað er þjóðin eiginlega að kjósa? DV
- Staðfest Styður Það sem kallað er «samningaviðræður» í aðildarferlinu snýst fyrst og fremst um framkvæmdina: hversu hratt reglurnar eru innleiddar, hvaða aðlögunartímabil eru möguleg og hvort hægt sé að fá tímabundnar undanþágur.
- Að hluta staðfest Andmælir Í aðildarferlinu að Evrópusambandinu sitja ekki tveir jafnir aðilar við borð og semja um niðurstöðu — umsóknarríkið lagar sig að kerfi sambandsins.
Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV
- Staðfest Styður Öll ný aðildarríki ESB hafa fengið sérákvæði sem taka tillit til sérstöðu þeirra.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Að hluta staðfest Styður Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
- Að hluta staðfest Styður Fordæmi eru fyrir því að ná tímabundnum undanþágum eða sérreglum en þær haldast aðeins um tiltekinn tíma eða þar til löggjöf sambandsins breytist.
Valdbærni ESB og sérlausnir Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Í aðildarviðræðum hafa ríki stundum samið um tímabundnar aðlögunarreglur eða sértækar framkvæmdalausnir, en þær breyta ekki grundvallarreglum kerfisins.
- Staðfest Styður Tímabundnar sérlausnir í aðildarviðræðum fela yfirleitt í sér aðlögunartíma eða tæknilegar útfærslur, en ekki varanlegar undanþágur frá sviðum þar sem sambandið hefur einkavaldbærni.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nýju aðildarríki ESB fá ekki opt-out undanþágur.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Staðfest Styður Varanlegur undanþágukerfið (opt-out) er ekki lengur í boði fyrir ný aðildarríki að Evrópusambandinu.
- Staðfest Styður Andrés Pétursson, fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna (forveri Evrópuhreyfingarinnar), hefur sagt að opt-out-kerfið sé lokað og ný aðildarríki fái ekki slíkar undanþágur.
"Við köllum þetta ekki samningaviðræður" Stjórnmálin
- Staðfest Styður Marta Kos sagði við NRK að almennt verði ný ríki að samþykkja allar reglur Evrópusambandsins, en stundum sé mögulegt að fá aðlögunartímabil.
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn Evrópusambandsins hafa skýrlega tekið fram að varanlegar undanþágur (opt-outs) séu ekki í boði.
- Þarfnast samhengis Andmælir Varanlegar undanþágur (opt-outs) eru eina leiðin til þess að halda yfirráðum yfir tilteknum málaflokkum við ESB-aðild.