Ekki farið í aðlögun án þjóðarvilja
Raddir í greininni
Niðurstöður
Nokkur stoð Spá Pawel Bartoszek telur að hin nýja sameinaða landbúnaðar- og matvælastofnun geti tekið við öllum þeim hlutverkum sem hugsanleg ESB-aðild myndi krefjast af Íslandi á sviði landbúnaðarmála. Landbúnaður
ég sé ekki betur en sú stofnun eigi að geta tekið við öllum þeim hlutverkum sem hugsanleg ESB-aðild myndi krefjast af okkur
Fullyrðing: Pawel Bartoszek telur að hin nýja sameinaða landbúnaðar- og matvælastofnun geti tekið við öllum þeim hlutverkum sem hugsanleg ESB-aðild myndi krefjast af Íslandi á sviði landbúnaðarmála.
AGRI-DATA-024 staðfestir að íslenskar stofnanir skorti við síðustu viðræður grundvallaratriði fyrir CAP — vottaða greiðslustofnun og IACS-kerfi til að dreifa beinum styrkjum. AGRI-DATA-019 áréttar að landbúnaðarstefna falli alfarið utan EES og krefjist «fullkominnar endurskipulagningar». Skoðun Bartoszeks er því bjartsýn í ljósi heimildanna, sem benda til þess að ný sameinuð stofnun þurfi enn að byggja upp tilteknar tæknilegar einingar áður en hún uppfyllir kröfur CAP.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar geta ekki staðfest hvort hin sameinaða stofnun sé hönnuð með CAP-kröfur í huga — vottaða greiðslustofnun, IACS, eftirlit með tollkvótum og markaðsstýringu. AGRI-DATA-024 minnir á að stofnanagrundvöllur Íslands kunni að hafa breyst frá 2013, en án nýs mats er ekki hægt að fullyrða að ein stofnun nái yfir öll hlutverk.
Víðtæk samstaða Spá Stærsti munurinn á íslenska stjórnkerfinu og kröfum ESB-aðildar verður á sviði landbúnaðarmála. Landbúnaður
Einn stærsti munurinn verður örugglega á sviði landbúnaðarmála
Fullyrðing: Stærsti munurinn á íslenska stjórnkerfinu og kröfum ESB-aðildar verður á sviði landbúnaðarmála.
AGRI-DATA-019 staðfestir beint að álit framkvæmdastjórnar ESB frá 2010 á umsókn Íslands greindi landbúnað sem þann málaflokk sem krefðist víðtækustu aðlögunar af öllum sviðum aðildarviðræðna. AGRI-DATA-024 styður þetta með því að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður og að Ísland skorti grunnstofnanir eins og vottaða greiðslustofnun og IACS-kerfi. AGRI-DATA-017 sýnir að íslenskar tollvarnir í landbúnaði eru meðal hinna hæstu innan OECD og myndu krefjast grundvallarbreytinga.
Samhengi sem vantar
AGRI-DATA-019 áréttar að sjávarútvegur og myntmál falli einnig utan EES og krefjist sambærilegra breytinga — landbúnaður er því ekki einstakur, og sjávarútvegur er stærri hluti af þjóðarbúinu (um 5% af VLF móti 1–1,5%). Stærðin getur ráðist af mælikvarða: fjölda lagabreytinga, efnahagslegu umfangi eða pólitísku næmi.
Staðfest Á vef ESB kemur fram að aðlögun að regluverki ESB eigi að gerast samhliða aðildarviðræðum, ekki eftir þær. EES/ESB-löggjöf
Evrópusambandið minnist ekki á neina áætlun, heldur segir að þetta eigi að gerast samhliða, eftir því sem fram kemur á vef ESB
Fullyrðing: Á vef ESB kemur fram að aðlögun að regluverki ESB eigi að gerast samhliða aðildarviðræðum, ekki eftir þær.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta beint að opinber gögn framkvæmdastjórnar ESB lýsa aðildarviðræðum sem ferli um «skilyrði og tímasetningu» innleiðingar á öllu regluverkinu, og að umsóknarríkið samþykki regluverkið eins og það liggur fyrir við aðild. Skimun, viðmið um opnun og lokun kafla, samningar um aðlögunartímabil og eftirlit með innleiðingu eru allt liðir í samhliða aðlögun, ekki frestun fram yfir samning. POLITICAL-DATA-016 styður þetta enn frekar með yfirlýsingum stækkunarstjórans Mörtu Kos.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar minna á að aðlögunartímabil geta verið veruleg (t.d. 12 ára undanþága Póllands á landakaupum) og raunveruleg flexibility er meiri en orðalagið «samhliða» gefur til kynna. Sumir fræðimenn benda á að 49. grein ESB-sáttmálans leyfi tæknilega hvaða samningsniðurstöðu sem er, þó svo að venjan sé samhliða aðlögun.
Að hluta staðfest Umsókn Íslands um ESB-aðild í síðustu viðræðum var ekki háð skilyrðum. Fullveldi
Þá var umsóknin okkar ekki háð skilyrðum.
Fullyrðing: Umsókn Íslands um ESB-aðild í síðustu viðræðum var ekki háð skilyrðum.
SOV-PARL-006 sýnir að nefndarálit utanríkismálanefndar frá 2009 setti fram tilteknar fyrirvarar og samningsmarkmið — meðal annars um yfirráð yfir fiskveiðiauðlind, ríkiseignar á orkuauðlindum og stuðning við íslenskan landbúnað. Þessir fyrirvarar voru pólitísk markmið en ekki formleg skilyrði sem ESB hafði samþykkt. Þannig var umsóknin sjálf ekki háð formlegum skilyrðum gagnvart ESB, en Alþingi hafði sett innlendar pólitískar áherslur.
Samhengi sem vantar
Aðgreining milli innanlandspólitískra «fyrirvara» (sem voru í þingsályktun 1/137 frá 16. júlí 2009) og formlegra samningsskilyrða er mikilvæg. Engin formleg opt-out hafa nokkurn tíma verið samþykkt fyrir Ísland; fyrirvararnir voru áherslur til samningamanna en ekki bindandi við ESB. EEA-LEGAL-021 áréttar að regluverkið sjálft er ekki samningsatriði, aðeins tímasetning og tæknileg aðlögun.
Að hluta staðfest Samningsmarkmið Íslands fela í sér atriði um fæðuöryggi í landbúnaði, yfirráð yfir fiskveiðiauðlindinni, áframhaldandi herleysi og innflutning lifandi dýra. Fullveldi
Við setjum mörg og ítarleg samningsmarkmið, bæði varðandi fæðuöryggi í landbúnaði, varðandi yfirráð okkar yfir fiskveiðiauðlindinni, áframhaldandi herleysi og innflutning lifandi dýra.
Fullyrðing: Samningsmarkmið Íslands fela í sér atriði um fæðuöryggi í landbúnaði, yfirráð yfir fiskveiðiauðlindinni, áframhaldandi herleysi og innflutning lifandi dýra.
SOV-PARL-001 staðfestir loforð Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur í flutningsræðu um að skrifa aldrei undir samning sem tryggi ekki «okkar markmið og okkar yfirráð» — sérstaklega varðandi sjávarútveg. EEA-DATA-013 lýsir tíu varnarlínum ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarkaflanum frá fyrri viðræðum, þar á meðal banni við innflutningi lifandi dýra og tollvernd. Fullyrðingin lýsir því markmiðum sem ráðherra hefur opinberlega sett fram, en formleg samningsmarkmið ríkisstjórnarinnar fyrir nýjar viðræður hafa ekki verið birt í heild — andstöðuflokkar hafa gagnrýnt einmitt það (SOV-PARL-003).
Samhengi sem vantar
Formleg, fullbúin samningsmarkmið hafa ekki verið birt opinberlega; yfirlýsingar ráðherra eru pólitísk loforð en ekki bindandi samningsumboð. AGRI-DATA-019 staðfestir að landbúnaður krefst «fullkominnar endurskipulagningar» við ESB-aðild og sjávarútvegur á engin fordæmi um sambærilega undanþágu innan ESB. Herleysi er ekki nefnt sérstaklega í heimildunum sem viðfangsefni viðræðna.
Nokkur stoð Spá Pawel Bartoszek telur að Ísland þurfi lengri tíma eftir seinni þjóðaratkvæðagreiðsluna til að gera stærri kerfisbreytingar, vegna þess að þær eru ekki unnar fyrir fram. Fullveldi
það hefur þau áhrif að við þurfum lengri tíma eftir síðari atkvæðagreiðsluna en ef við værum þjóð þar sem fullkominn einhugur ríkti um ESB-aðild og við gætum nokkurn veginn treyst á já í síðari atkvæðagreiðslunni
Fullyrðing: Pawel Bartoszek telur að Ísland þurfi lengri tíma eftir seinni þjóðaratkvæðagreiðsluna til að gera stærri kerfisbreytingar, vegna þess að þær eru ekki unnar fyrir fram.
Rökfærsla Bartoszeks er trúverðug í ljósi heimilda: EEA-LEGAL-014 staðfestir að aðlögunartímabil eru tímabundnar undanþágur sem geta varað 3–12 ár, og AGRI-DATA-024 sýnir að Ísland skorti tilteknar grunnstofnanir CAP við síðustu viðræður. AGRI-DATA-016 sýnir að ríkin sem gengu í ESB eftir 2004 fengu öll aðlögunartímabil. Hins vegar gefa heimildirnar ekki bein fordæmi um að ríki sem fresta innleiðingu fram að jákvæðri þjóðaratkvæðagreiðslu þurfi mun lengri aðlögunartíma — það er rökfræðileg ályktun frekar en empírískt staðfest.
Samhengi sem vantar
Heimildirnar greina ekki sérstaklega áhrif þess að fresta innleiðingu fram að annarri þjóðaratkvæðagreiðslu — ekkert beint fordæmi er í gögnunum. Spáin byggir á rökfræði um undirbúning og aðlögunartíma, ekki á samanburði við önnur aðildarríki. Hámarks öryggi fyrir spár er 0,8.
Að hluta staðfest Utanríkismálanefnd Alþingis aflaði sér gagna, m.a. fundargerða síðustu viðræðna, í tengslum við ESB-aðildarmálið. Fullveldi
Nefndin óskaði eftir mörgum gögnum í tengslum við málið, m.a. fundargerðum síðustu viðræðna.
Fullyrðing: Utanríkismálanefnd Alþingis aflaði sér gagna, m.a. fundargerða síðustu viðræðna, í tengslum við ESB-aðildarmálið.
SOV-PARL-007 staðfestir að utanríkismálanefnd hafi fjallað um frumvarp 516 og fengið 54 skriflegar umsagnir. SOV-PARL-006 lýsir fordæmi nefndarinnar frá 2009 þegar hún hélt 19 fundi og fékk 78 gesti við meðferð fyrri umsóknar. Heimildirnar staðfesta því almenna gagnaöflun nefndarinnar en nefna ekki sérstaklega fundargerðir síðustu viðræðna sem hluta af þeim gögnum.
Samhengi sem vantar
Hvort fundargerðir aðildarviðræðnanna 2010–2013 hafi verið hluti af gagnaöfluninni er ekki staðfest í heimildunum. Fullt yfirlit yfir gögn sem nefndin aflaði er ekki birt opinberlega — það er aðgengilegt í erindaskrá Alþingis fyrir mál 516.