Ísland veitir landbúnaðinum meðal hæstu framleiðendaverndar í OECD: stuðningsmat (PSE) nam 55–60% af brúttótekjum bænda 2022–2023, borið saman við um 18–20% að meðaltali í ESB, og beitt tollahlutfall á landbúnaðarvörur er 40–60% — oft yfir 100% á mjólkurvörur og kjöt. ESB-aðild myndi þurfa að leysa upp þessa tollvernd og koma á laggirnar stuðningskerfi samkvæmt sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB, sem er meginumhyggja Bændasamtaka Íslands.
Enska frumtextinn
Iceland maintains some of the highest agricultural tariffs among OECD countries. The OECD's Producer Support Estimate (PSE) for Iceland was approximately 55–60% of gross farm receipts in 2022–2023, making it one of the highest in the OECD (compared to the EU average of approximately 18–20%). Applied tariff rates on agricultural products average 40–60%, with individual tariffs exceeding 100% on dairy products, meat, and some vegetables. Iceland's agricultural sector received an estimated ISK 20–25 billion annually (approximately EUR 130–160 million) through a combination of direct payments to farmers and border protection. Agriculture accounts for approximately 1% of Iceland's GDP but employs about 2.5–3% of the workforce, with approximately 2,300 farms primarily focused on sheep, dairy, and cattle. EU membership would require dismantling these tariff barriers (as part of the customs union) and replacing Iceland's national support framework with CAP — the fundamental restructuring that has been the primary concern of Bændasamtök Íslands (Icelandic Farmers' Association).
Heimild
OECD — Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2023; Hagstofa Íslands; Bændasamtök Íslands
OECD gefur árlega út skýrslur um landbúnaðarstefnu aðildarríkja; Bændasamtök Íslands koma að gagnasöfnun um fjölda bænda og stuðningsgreiðslur.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
PSE-stuðullinn er samsettur mælikvarði sem tekur til bæði beinna fjárveitinga af fjárlögum og markaðsverðstuðnings (áhrifa af vörutollum og innflutningskvótum). Hár PSE-stuðull á Íslandi endurspeglar að hluta til hið mikla bil milli íslensks verðs og heimsmarkaðsverðs, sem aftur er að hluta til afleiðing af háum framleiðslukostnaði við aðstæður á heimskautssvæðum. Aðild að ESB myndi fela í sér að tollvernd yrði skipt út fyrir beinar greiðslur sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB (CAP), sem gæti að hluta vegið upp á móti áhrifunum – en um heildaráhrifin á tekjur bænda er deilt.
Notuð í greiningum (15)
Áskoranir bænda hluti af alþjóðlegu samhengi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Áskoranir íslensks landbúnaðar eru hluti af stærra, alþjóðlegu samhengi og eru ekki séríslenskar.
Bjartsýnn þrátt fyrir áskoranir Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Framleiðendaverð í íslenskum landbúnaði er víða hærra en í ESB-löndum.
- Að hluta staðfest Styður Tollvernd er meginþáttur í búvörusamningum og mun verða það áfram.
- Að hluta staðfest Styður Ef til ESB-viðræðna kemur er nauðsynlegt að stjórnvöld vinni náið með bændum og haldi þeim ekki utan við þá vinnu.
ESB aðild hefði veruleg neikvæð áhrif á hagsmuni íslenskra bænda RÚV
- Staðfest Styður Samkeppnisstaða íslenskra bænda er skökk gagnvart stóru matvælaframleiðslulöndunum innan ESB.
Flott embætti í boði fyrir ESB ríki Vísir
- Að hluta staðfest Styður Sjávarútvegur og landbúnaður séu meðal mikilvægustu hagsmuna Íslands.
Góður samhljómur fyrir búvörusamningana Bændablaðið
- Staðfest Styður Sauðfjárrækt er víða undirstaða byggðar í dreifbýli.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Með ESB-aðild mun tollvernd á landbúnaðarvörum falla niður.
- Óstutt Andmælir Sauðfjárrækt er ekki háð tollvernd og vinnur á frjálsum markaði.
- Að hluta staðfest Styður Svína- og alifuglarækt fær enga ríkisstyrki í dag en nýtur óbeins stuðnings í formi tollverndar.
Hversu mikið af regluverki Evrópusambandsins hefur verið tekið upp í íslenskan rétt? Vísir
- Staðfest Styður Ísland fellur ekki undir sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB og ákveður sjálft tollvernd og stuðningskerfi.
Ísland í Evrópusambandinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Landbúnaður á Íslandi hefur verið í höndum einokunar.
Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik Morgunblaðið
- Staðfest Styður Meðal varnarlína Íslands í landbúnaðarmálum voru kröfur um að tollvernd yrði haldið áfram.
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf að byggja upp bæði nýja landbúnaðarstefnu og nýtt stofnana- og eftirlitskerfi með landbúnaðinum til að uppfylla kröfur ESB.
- Staðfest Styður Ísland vildi fá sérreglur eða aðlögunartíma og viðhalda tollvernd og stuðningskerfum í landbúnaði.
Samfylking í aftursætinu og Inga Sæland í skottinu Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenskur landbúnaður yrði á bjargbrúninni við ESB-aðild.
Setja ætti niður samningsmarkmið Bændablaðið
- Staðfest Styður Við ESB-aðild þyrfti Ísland að taka upp sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB.
- Að hluta staðfest Styður Sameiginleg landbúnaðarstefna ESB hefur að minnsta kosti hingað til tekið takmarkað tillit til harðbýlis, smæðar og sérstöðu á borð við íslenskan landbúnað.
- Staðfest Styður Við ESB-aðild, að óbreyttu, myndi Ísland þurfa að afnema tolla á landbúnaðarafurðum.
- Staðfest Styður Tollvernd er ein af meginundirstöðum íslensks landbúnaðar.
Stjórnvöld verði að vinna með Bændasamtökunum verði aðildarviðræður samþykktar ruv
- Að hluta staðfest Styður Búvörusamningar kosta ríkissjóð um 20 milljarða króna á ári.
- Staðfest Styður Bændasamtök Íslands telja mikilvægt að tollverndin í landbúnaði verði skoðuð í samhengi við mögulegar aðildarviðræður.
Styrkja þarf samkeppnishæfni íslensks landbúnaðar Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Innflutningur á landbúnaðarvörum eykst stöðugt á Íslandi
- Að hluta staðfest Styður Almenn sátt ríkir meðal sauðfjárbænda um núverandi stuðningskerfi
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Íslenskur landbúnaður yrði á bjargbrúninni við ESB-aðild.
Viðræður sjálfstæð uppspretta óvissu Morgunblaðið
- Staðfest Styður Brottfall tolla við ESB-aðild myndi hafa veruleg áhrif á íslenskan landbúnað
- Staðfest Styður Verulega auknar greiðslur þyrftu til ef landbúnaðurinn á ekki að verða fyrir verulegum búsifjum af ESB-aðild