Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Með ESB-aðild féllu fiskimiðin undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB og ákvarðanir um kvóta og stjórnun fiskistofna yrðu hluti af sameiginlegri ákvörðunartöku innan ESB. Sjávarútvegur
Með ESB-aðild féllu fiskimiðin undir sameiginlega fiskveiðistefnu sambandsins og ákvarðanir um kvóta og stjórnun fiskistofna yrðu hluti af sameiginlegri ákvörðunartöku innan ESB.
Fullyrðing: Með ESB-aðild féllu fiskimiðin undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB og ákvarðanir um kvóta og stjórnun fiskistofna yrðu hluti af sameiginlegri ákvörðunartöku innan ESB.
Heimildir staðfesta kjarna fullyrðingarinnar. Samkvæmt FISH-LEGAL-001 setur sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB (reglugerð 1380/2013) heildaraflamark og skiptir kvótum milli aðildarríkja á grundvelli hlutfallslegs stöðugleika. EEA-LEGAL-008 undirstrikar að sjávarútvegsstefnan er sérstaklega undanskilin EES-samningnum, sem þýðir að ESB-aðild myndi færa Ísland inn í þetta kerfi. FISH-LEGAL-002 staðfestir jafnframt að efnahagslögsaga Íslands félli undir sjávarútvegsstefnuna við aðild og ákvarðanir um aðgang og kvóta myndu varða öll aðildarríki.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin nefnir ekki að Ísland myndi taka þátt í ákvörðunarferlinu — ekki aðeins sæta ákvörðunum. Aðildarríki sitja í ráðherraráðinu þegar heildaraflamark er ákveðið. Þá er innra kvótakerfi (skipting hlutdeildar innan ríkis) áfram á forræði aðildarríkisins samkvæmt 16. gr. reglugerðar 1380/2013, eins og FISH-DATA-032 bendir á. Kvótahlutdeild Íslands þyrfti að semja sérstaklega í aðildarviðræðum og er forsaga eðli málsins samkvæmt lykilviðauka.
Staðfest Ísland myndi missa sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu með aðild að ESB. Viðskipti
Ísland myndi missa sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu með aðild að ESB.
Fullyrðing: Ísland myndi missa sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu með aðild að ESB.
SOV-LEGAL-032 staðfestir beint að viðskiptastefna er á einkaforræði ESB samkvæmt 207. og 28. gr. sáttmálans um starfshætti ESB. Ísland gæti ekki gert tvíhliða fríverslunarsamninga og sameiginlegur ytri tollur kæmi í stað íslenskrar tollskrár. TRADE-DATA-040 útskýrir muninn á EES (þar sem Ísland setur eigin tolla) og tollabandalagi ESB. Fullyrðingin er rétt í grunninn — ESB-aðild útilokar sjálfstæða viðskipta- og tollastefnu.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur því að Ísland fengi þess í stað aðgang að viðskiptasamningum ESB við yfir 70 ríki og samningsstyrk 450 milljóna manna markaðar, eins og TRADE-DATA-040 bendir á. Auk þess getur Ísland nú þegar ekki samið sjálfstætt um reglur innri markaðarins í gegnum EES-samninginn — sjálfstæði viðskiptastefnunnar er því aðeins hlutlægt í núverandi kerfi.
Staðfest Með ESB-aðild færi Ísland inn í sameiginlegt tollabandalag og viðskiptastefnu sambandsins. Viðskipti
Landið færi inn í sameiginlegt tollabandalag og viðskiptastefnu sambandsins.
Fullyrðing: Með ESB-aðild færi Ísland inn í sameiginlegt tollabandalag og viðskiptastefnu sambandsins.
TRADE-DATA-002 staðfestir að ESB-aðild myndi útvíkka aðgang Íslands í fulla tollabandalagsaðild, þar sem sameiginlegur ytri tollur kæmi í stað íslensku tollskrárinnar. SOV-LEGAL-032 útskýrir að viðskiptastefna er á einkaforræði ESB (207. gr. TFEU) og tollabandalagið samkvæmt 28. gr. TFEU. EEA-LEGAL-022 staðfestir jafnframt að tollabandalagið er utan EES-samningsins, svo þetta myndi fela í sér grundvallarbreytingu frá núverandi fyrirkomulagi.
Víðtæk samstaða Spá Ísland gæti ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki ef það gengi í ESB; slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir hönd Íslands. Viðskipti
Ísland gæti ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki. Slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir okkar hönd.
Fullyrðing: Ísland gæti ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki ef það gengi í ESB; slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir hönd Íslands.
Heimildir staðfesta fullyrðinguna skýrt. TRADE-DATA-040 lýsir því að ESB-aðildarríki beiti sameiginlegum ytri tollum og framkvæmdastjórnin semji um viðskiptasamninga fyrir hönd allra 27 ríkjanna — ólíkt EES-ríkjum sem halda sjálfstæðri tollastefnu. EEA-LEGAL-022 og EEA-LEGAL-008 staðfesta að tollasambandið, sameiginleg viðskiptastefna og sjálfstæðir fríverslunarsamningar séu utan EES-samningsins og myndu falla undir ESB-valdsvið við aðild. TRADE-COMP-006 sýnir að ESB-samningar eins og CETA og EPA-samningurinn við Japan ná ekki til EES/EFTA-ríkja.
Samhengi sem vantar
TRADE-DATA-040 bendir á mikilvægan gagnahliðar: ESB býður 450 milljón neytendamarkað í samningum — langt umfram samningsstöðu Íslands eins og þess. Sjálfstæð tollastefna veitir sveigjanleika en minni samningsstöðu. Einnig ber að nefna að EES veitir nú þegar tollfrjálsan aðgang að innri markaðnum fyrir flestar iðnaðarvörur.
Að hluta staðfest Íslenskur landbúnaður yrði á bjargbrúninni við ESB-aðild. Landbúnaður
Okkar frábæri landbúnaður yrði þá á bjargbrúninni.
Fullyrðing: Íslenskur landbúnaður yrði á bjargbrúninni við ESB-aðild.
Íslenskur landbúnaður stæði frammi fyrir alvarlegum áskorunum við ESB-aðild. AGRI-DATA-009 vísar í mat Viðskiptaráðs frá 2012 sem spáði 30–50% tekjufalli bænda, og POL-DATA-015 nefnir mat Bændasamtaka um að 40–60% búa gætu orðið órekstrarfær á 10 árum. AGRI-DATA-022 bendir á að CAP-greiðslur (áætlaðar 80–120 milljónir evra) yrðu mun lægri en núverandi stuðningur. Þó er orðalagið «á bjargbrúninni» of víðtækt — aðlögunartímabil og sérúrræði (t.d. 142. gr. viðbótarstuðningur eins og Finnland og Svíþjóð sömdu um) gætu dregið úr áhrifunum verulega, og AGRI-DATA-009 bendir á að bæði ESB-jákvæðar og ESB-neikvæðar greiningar hafa hvata til að draga upp öfgakenndar myndir.
Samhengi sem vantar
Rannsóknir sem vitnað er í eru flestar frá 2011–2012 og endurspegla eldri útgáfu sameiginlegrar landbúnaðarstefnu. Raunveruleg áhrif ráðast af samningum í aðildarviðræðum — aðlögunartímabilum, sérúrræðum og innlendum styrkjum. Landbúnaðurinn er um 1% af landsframleiðslu en hefur víðtækari þýðingu fyrir sveitarfélög, matvælaöryggi og landvörslu.
Að hluta staðfest Aðildarviðræður við ESB leiða ekki til opins samráðs um möguleg kjör heldur stefna einungis að einni niðurstöðu — aðild. Fullveldi
Aðildarviðræður eru ekki hlutlægt samtal til að sjá «hvað sé í pakkanum» heldur leið að einni niðurstöðu – aðild að Evrópusambandinu.
Fullyrðing: Aðildarviðræður við ESB leiða ekki til opins samráðs um möguleg kjör heldur stefna einungis að einni niðurstöðu — aðild.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta meginatriðið: aðildarviðræður snúast um skilyrði og tímasetningu þess að umsóknarríki taki upp regluverkið — ekki hvort reglurnar eigi að gilda. Framkvæmdastjórnin segir sjálf að umsækjandi «samþykki regluverkið eins og það er». Hins vegar vantar á fullyrðinguna verulegan blæbrigðamun. Aðlögunartímabil geta verið umfangsmikil og pólitískt þýðingarmikil — EFTA-ríki fengu allt að 7 ára frest frá frjálsri för vinnuafls, og Pólland 12 ára undanþágu frá lóðakaupum, eins og EEA-LEGAL-021 bendir á. Aðildarviðræður eru sannarlega miðaðar að aðild, en umsóknarland getur hætt við hvenær sem er — eins og Ísland gerði 2013–2015.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur tvennu. Í fyrsta lagi getur umsóknarland hætt viðræðum hvenær sem er, eins og Ísland gerði. Í öðru lagi er aðlögunartímabilum og tæknilegu samningssvæði sinnt í viðræðunum — þótt kjarninn (regluverkið sjálft) sé óumsemjanlegur. SOV-LEGAL-006 nefnir jafnframt fordæmi um undanþágur (Danmörk, Írland), þótt ESB hafi takmarkað slíkar undanþágur eftir 2004.
Að hluta staðfest Sjálfstæðisflokkurinn er gegn ESB-aðild Íslands. Flokkastefnur
Sjálfstæðisflokkurinn er skýr. Ísland á ekki að sækjast eftir aðild að ESB.
Fullyrðing: Sjálfstæðisflokkurinn er gegn ESB-aðild Íslands.
POL-DATA-002 og POL-DATA-020 staðfesta að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti ESB-aðild og hafi gagnrýnt þjóðaratkvæðagreiðsluna. Fullyrðingin segir þó að flokkurinn sé á móti «ESB-aðildarviðræðum» — en POL-DATA-020 tekur fram að flokkurinn hafi ekki hvatt til sniðgöngu á atkvæðagreiðslunni og hefur ekki beinlínis reynt að koma í veg fyrir viðræður ef þjóðin kýs svo. POL-DATA-006 og POLITICAL-DATA-006 benda á innri sviptingar — 20–25% kjósenda flokksins styðja ESB-aðild. Flokkurinn er á móti aðild, en afstaðan til viðræðnanna sjálfra er blæbrigðaríkari en fullyrðingin gefur til kynna.
Samhengi sem vantar
Greinarmunur er á því að vera á móti ESB-aðild og á móti aðildarviðræðum. Flokkurinn hefur ekki hvatt til sniðgöngu atkvæðagreiðslunnar og innri fylkingar hafa mismunandi afstöðu — viðskiptavængurinn er pragmatískari. Fyrrverandi utanríkisráðherra flokksins lagði sex sinnum fram tillögu um afturköllun umsóknar, en núverandi forysta hefur tekið hógværari afstöðu.
Að hluta staðfest Guðrún Hafsteinsdóttir heldur því fram að fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslan sé í raun aðeins yfirvarp. Fullveldi
Ríkisstjórnin segist treysta þjóðinni en vill ekki gefa henni tíma og raunverulegt færi til umræðu fyrir fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu sem er í raun aðeins yfirvarp.
Fullyrðing: Guðrún Hafsteinsdóttir heldur því fram að fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslan sé í raun aðeins yfirvarp.
SOV-PARL-003 staðfestir að Guðrún Hafsteinsdóttir gagnrýndi þjóðaratkvæðagreiðsluna harðlega og hélt því fram að hún væri pólitísk ákvörðun um að setja Ísland aftur á braut ESB-aðildar. Hún sagði ríkisstjórnina krefjast umboðs án þess að upplýsa þjóðina um samningamarkmið. Þetta er nálægt fullyrðingunni um «yfirvarp» en ekki nákvæmlega sami orðavalur — Guðrún lýsti þjóðaratkvæðagreiðslunni sem pólitískri vegferð, ekki beint sem «yfirvarp». Orðið «yfirvarp» er túlkun á ummælum hennar, ekki beint tilvitnun.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin notar orðið «yfirvarp» sem er túlkun á afstöðu Guðrúnar en ekki orðrétt tilvitnun — SOV-PARL-003 lýsir gagnrýni hennar á skort á upplýsingum og pólitískt eðli þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Guðrún talar fyrir Sjálfstæðisflokkinn sem hefur sögulega verið ESB-efins (SOV-PARL-003 fyrirvarar). SOV-DATA-002 staðfestir að þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi, ekki bindandi, sem rennir stoðum undir gagnrýni um takmarkað gildi hennar.
Að hluta staðfest Fullveldi tryggir Íslandi forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum og gerir kleift að móta eigin efnahagsstefnu. Fullveldi
Það tryggir okkur forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum, og gerir okkur kleift að móta eigin efnahagsstefnu.
Fullyrðing: Fullveldi tryggir Íslandi forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum og gerir kleift að móta eigin efnahagsstefnu.
Fullyrðingin er rétt í megindráttum en einfaldar flókið samspil. ENERGY-LEGAL-003 staðfestir að íslensk lög tryggja þjóðareign á auðlindum og 194. gr. TFEU viðurkennir forræði aðildarríkja yfir orkuauðlindum. Jafnframt staðfestir SOV-LEGAL-030 að sjávarútvegsstefna og tollabandalag eru á einkaforræði ESB — þannig að forræði yfir fiskimiðum og viðskiptastefnu myndi breytast við aðild. Þó ber að hafa í huga, eins og SOV-DATA-027 bendir á, að fullveldi felst meðal annars í getu til að gera alþjóðlega samninga — og Ísland hefur þegar framselt ákvörðunarvald í gegnum EES, NATO og fleiri stofnanir. Fullyrðingin dregur of skarpa línu milli fullveldis og alþjóðlegra skuldbindinga.
Samhengi sem vantar
Ísland hefur þegar framselt umtalsvert ákvörðunarvald í gegnum EES-samninginn án atkvæðisréttar í ESB. SOV-DATA-027 útskýrir að ríki geta framselt vald án þess að glata fullveldi sínu — framsalið sjálft er fullveldisathöfn. Orðræðan um fullveldi sem óskorað forræði vantar þennan vísindalega grundvöll. Þá er efnahagsstefna Íslands nú þegar takmörkuð af alþjóðlegum skuldbindingum — til dæmis reglum innri markaðarins um ríkisaðstoð og samkeppni.