SOV-DATA-002
Lagalegur texti
Há
Stjórnarskrá Íslands inniheldur enga skýra heimild til yfirfærslu fullveldis til alþjóðastofnana. Fræðimenn telja ESB-aðild krefjast stjórnarskrárbreytingar samkvæmt 79. grein sem krefst samþykktar Alþingis, þingslita, kosninga og samþykktar nýs þings. Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 er ráðgefandi þar sem stjórnarskráin kveður ekki á um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur um stefnumál.
Enska frumtextinn
Iceland's constitution (Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands) contains no explicit provision on transfer of sovereignty to international organisations. Legal scholars have argued that EU accession would require a constitutional amendment under Article 79, which mandates that amendments be passed by the Alþingi, followed by dissolution, a general election, and passage again by the new Alþingi. The 2026 referendum is advisory (ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla), not binding, as the constitution does not provide for binding referendums on policy questions (Article 26 covers only presidential referral of legislation).
Heimild
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, Articles 26 and 79
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands er æðsta löggjöf landsins og aðgengileg á vef Alþingis ásamt öllum lagabreytingum frá 1944.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Lögfræðileg umræða stendur yfir um hvort ný stjórnarskrá (sem hefur verið til umræðu frá 2011) eigi að fela í sér skýrt ákvæði um afsal fullveldis. Þjóðaratkvæðagreiðslan er einungis ráðgefandi og því heldur Alþingi endanlegu ákvörðunarvaldi, óháð niðurstöðunni.
Notuð í greiningum (39)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Í ESB-aðild fælist valdaframsal sem stjórnarskrá Íslands heimilar ekki.
- Staðfest Styður Til þess að löggjöf Evrópusambandsins hefði beina virkni á Íslandi þyrfti að gera breytingar á stjórnarskránni.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Staðfest Styður Íslensk lög kveða ekki á um að þjóðaratkvæðagreiðsla sé nauðsynleg til að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið.
Aðild að ESB bakdyramegin DV
- Staðfest Styður Í 21. gr. íslensku stjórnarskrárinnar kemur fram að forseti lýðveldisins geri samninga við önnur ríki, en getur ekki gert samninga sem hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi, eða horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta íslensku stjórnarskránni og setja í hana ákvæði sem rúmar framsal valdheimilda ríkisins til sambandsins.
- Staðfest Styður Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar getur breyting á stjórnarskrá ekki tekið gildi fyrr en hún hefur verið samþykkt á tveimur þingum með kosningum til Alþingis á milli.
- Staðfest Styður ESB hefur engar reglur um hvernig ríki taka ákvörðun um að sækja um aðild — þetta fer alfarið eftir reglum og hefðum viðkomandi ríkis.
- Að hluta staðfest Styður Til að breyta íslensku stjórnarskránni þarf Alþingiskosningar á milli þingsetu sem samþykkja breytinguna, sem þýðir að ESB-aðild getur aldrei orðið möguleg án Alþingiskosninga.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Forsætisráðherra sagði að þjóðin muni eiga bæði fyrsta og síðasta orðið þegar kemur að ESB-aðildarviðræðum — bæði hvort farið verði í viðræður og hvort samningurinn verði samþykktur.
- Staðfest Styður Ísland á stjórnarskrá og þingræði sem þýðir að Alþingi þarf að samþykkja allar breytingar tengdar ESB-aðild.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands vegna valdaframsals sem hún heimilar ekki.
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Það er álitamál hvort löggjafinn geti eftir gildandi stjórnarskrá búið til «ofurlög» sem gangi framar öllum öðrum lögum á víðtæku sviði og sett þau almennu lög stalli ofar en öll önnur almenn lög, á milli almennra laga og stjórnarskrár.
- Að hluta staðfest Styður Veiting lögum sem stafa frá erlendu réttarkerfi forgangs í umtalsverðum mæli með lagareglum gæti falið í sér framsal löggjafarvalds sem væri andstætt fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
- Að hluta staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki stafur um skyldu Alþingis til að hafa áhrif á utanríkismál, nema um skyldu til að fá samþykki Alþingis fyrir aðild að tilteknum þjóðréttarsamningum.
Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu DV
- Að hluta staðfest Styður Til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið þarf að breyta stjórnarskránni.
- Staðfest Styður Breyting á stjórnarskrá Íslands krefst þess að tvö þing samþykki breytinguna með alþingiskosningum á milli, samkvæmt 79. grein stjórnarskrárinnar.
- Staðfest Styður Núverandi ríkisstjórn getur ekki gert Ísland að aðildarríki ESB án þess að fá nýtt umboð í þingkosningum.
- Að hluta staðfest Styður Það er víðtækt samkomulag um að ESB-aðild krefjist stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
Draumurinn um ESB-samning er uppgjöf Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB er ekki að sækja um aðild að Íslandi — Ísland sækir um aðild að ESB sem er klúbbur með fastmótaðar reglur
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn breytir ekki stjórnskipulegri stöðu ríkisins né felur í sér almennt framsal lagasetningar eða dómsvalds til yfirþjóðlegra stofnana.
Enn og aftur um bókun 35 og forgang EES-reglna DV
- Staðfest Styður Samkvæmt höfundi felur hin fyrirhugaða forgangsregla ekki í sér bindingu á hendur Alþingis til framtíðar, heldur bindur hún einungis handhafa framkvæmdarvalds, dómstóla og einstaklinga meðan hún er í gildi.
Erna og Jón útskýra lok, lok og læs -- lokunarskilyrði aðildarferlisins Heimssýn
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðsla eftir að búið er að innleiða laga- og regluverk Evrópusambandsins í íslensk lög er ekki raunverulegt val.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Staðfest Styður Ísland missir ekki fullveldi sitt með einni ákvörðun um ESB-aðild.
ESB og smitsjúkdómar í búfé Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðsla að loknum aðildarviðræðum er samkvæmt höfundi einungis formsatriði þar sem aðlögun er þegar lokið.
ESB-ummæli Þorgerðar í brennidepli á Alþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Hvorki hefur verið kosið um ESB-aðildarmálið á Alþingi né í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Gert ráð fyrir að aðildarviðræður klárist á kjörtímabilinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Samþykki Íslendingar ESB-aðild þarf að gera breytingar á stjórnarskrá.
- Staðfest Styður Tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
- Staðfest Styður Næsta þing eftir kosningar þyrfti að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á ný.
Hvað gerist ef kosið verður að halda áfram viðræðum? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Á meðan á aðildarviðræðum stendur er íslensk löggjöf og íslenskar stofnanir ekki enn háðar regluverki ESB — þær verða það hins vegar í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar ef hún beinist í átt að aðildarviðræðum.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Kjósendur fá ekki að greiða atkvæði um aðildarsamninginn fyrr en aðlögun Íslands að regluverki ESB er hafin.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarferli Íslands ræðst í höfuðborgum 27 ESB-ríkja, ekki í Reykjavík.
Hvers vegna er umsóknin til Evrópusambandsins frá 2009 falin? Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst 2026 snýst í raun um hvort Ísland gangi í Evrópusambandið, ekki eingöngu um framhald viðræðna.
Hversu mikið af regluverki Evrópusambandsins hefur verið tekið upp í íslenskan rétt? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við fullgildingu EES-samningsins var grundvallarsjónarmið meirihluta utanríkismálanefndar að ekki þyrfti að breyta stjórnarskrá Íslands vegna samningsins.
Kristrún sneri baki við Þorgerði Katrínu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Svokallað kjarnorkuákvæði í þingskölum vofir yfir ESB-málinu samkvæmt frétt Nútímans.
Kristrún: spyrjið Þorgerði Katrínu hvað nei þýðir Blog.is
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðið í sumarlok á að veita umboð til viðræðna við ESB, verði svarið já.
Kristrún vísar þögn um ESB-málið á bug Vísir
- Staðfest Styður Þingsályktunartillagan um þjóðaratkvæðagreiðsluna er ráðgefandi atkvæðagreiðsla samkvæmt lögum.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu felur óhjákvæmilega í sér framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegs valds og krefst stjórnarskrárbreytingar
- Að hluta staðfest Styður Án stjórnarskrárbreytingar getur þjóðaratkvæðagreiðsla ekki ein og sér skapað lagalegt umboð til ESB-aðildar eða viðræðna um hana
Ólafur Ragnar svarar Carl Bildt: Stjórnarskrárlega ómögulegt Nútíminn
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þarf stjórnarskrárbreyting að samþykkjast tvisvar sinnum á Alþingi með þingkosningum á milli.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskránni þarf fyrst að samþykkja breytinguna á núverandi þingi, síðan að kjósa nýtt Alþingi, og loks að staðfesta breytinguna aftur.
Sameign þjóðarinnar — eða stærsta tilfærsla auðlinda í sögu Íslands? Vísir
- Staðfest Styður Þegar tekist var á um Icesave-málið var það ekki Alþingi sem lagði málið í dóm þjóðarinnar — það gerðist aðeins eftir að forseti Íslands neitaði að staðfesta lögin.
Segir 'af og frá' að viðræður séu hafnar Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Ekkert verður ákveðið um ESB-aðild nema með samþykki þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir
- Staðfest Styður Ísland tekur upp reglur ESB án þess að hafa bein atkvæðarétt þar sem ákvarðanirnar eru teknar.
Skýrt umboð skiptir máli Morgunblaðið
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðslan um ESB-aðild Íslands er ráðgefandi að eðli sínu.
- Að hluta staðfest Andmælir Ísland gengur ekki inn í Evrópusambandið eftir fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna — til þess þarf tvær þjóðaratkvæðagreiðslur.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf stjórnarskrárbreytingu til þess að geta gengið í Evrópusambandið og þarf tvö þing að samþykkja hana.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, hefur bent á að aðild Íslands að ESB myndi krefjast breytinga á stjórnarskrá Íslands.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þyrfti Alþingi að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, síðan þyrfti að fara fram þingkosning og nýtt Alþingi að staðfesta breytinguna aftur áður en hún gæti tekið gildi.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því yfir 14. mars 2026 á X að það væri «stjórnarskrárlega ómögulegt» að ljúka aðildarferli Íslands á kjörtímabilinu sem lýkur í nóvember 2028.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Íslands eins og hún er nú.
- Að hluta staðfest Styður Enginn vinnur nú að breytingum á stjórnarskránni sem heimilaðar gætu ESB-aðild.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki að finna sérstakt ákvæði sem heimilar að valdi ríkisins sé deilt með öðrum ríkjum eða alþjóðastofnunum.
- Að hluta staðfest Styður Almennt hefur verið gengið út frá því meðal lögspekinga og flestra stjórnmálamanna að óbreytt stjórnarskrá rúmi ekki aðild Íslands að ESB.
Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann' RÚV
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskrá þarf samþykki tveggja þinga.
- Að hluta staðfest Styður Eftir staðfestingu aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti Alþingi að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, síðan þyrfti að boða til alþingiskosninga og nýtt þing einnig að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenska stjórnarskráin heimilar ekki það magn valdframsals sem fylgir ESB-aðild, og þyrfti að breyta henni áður en Ísland gæti gerst aðili.
- Að hluta staðfest Andmælir Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að meiri hluti þjóðarinnar muni ráða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Breytingar á stjórnarskrá eru yfirleitt gerðar undir lok kjörtímabils.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta stjórnarskránni til að heimila fullveldisframsal.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Almennt samkomulag er um að breyta þurfi íslensku stjórnarskránni til að Ísland geti orðið fullgildur aðili að ESB.
- Staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting þarf að vera samþykkt á Alþingi, kjósa þarf til þings og nýtt þing þarf að samþykkja breytinguna.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting gæti verið samþykkt á Alþingi áður en reglulegar þingkosningar koma, ef viðræður ljúka á þessum kjörtímabili.
Umsögn um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin heimilar ekki framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana án skýrrar lagaheimildar og einungis eftir stjórnarskrárbreytingar.