"Þú gengur ekki svo auðveldlega út úr ESB"
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, sagði í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024 að það sé «rosalega mikil vegferð» að fara í ferlið við að ganga í ESB og að þjóðin þurfi mikla samstöðu um það. Flokkastefnur
Ég veit bara að það er rosalega mikil vegferð að fara í það ferli og það er líka vegferð sem þarf að vera mikil samstaða um hjá þjóðinni.
Fullyrðing: Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, sagði í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024 að það sé «rosalega mikil vegferð» að fara í ferlið við að ganga í ESB og að þjóðin þurfi mikla samstöðu um það.
Heimildir staðfesta að Kristrún Frostadóttir hafi ítrekad lagt áherslu á nauðsyn breiðrar samstöðu og sterks umboðs fyrir ESB-aðildarferli. Samkvæmt PARTY-DATA-019 sagðist hún þurfa «ofboðslega sterkt umboð» og að einföld meirihlutaafgreiðsla dygði ekki. PARTY-DATA-016 lýsir afstöðubreytingu hennar frá kosningum 2024, þar sem ESB-aðild var ekki á dagskrá, yfir í þjóðaratkvæðagreiðslu — en kjarnaboðskapurinn um samstöðu og vandaða vegferð er samhljóða.
Samhengi sem vantar
Tilvítnunin er úr hlaðvarpi frá ágúst 2024, þ.é. fyrir alþingiskosningar. Á þeim tíma var afstaða Kristrúnar sú að ESB-aðild yrði ekki á dagskrá á næsta kjörtímabili (PARTY-DATA-016). Samhengið breyttist verulega eftir kosningarnar þgar ríkisstjórnin tilkynnti um þjóðaratkvæðagreiðslu.
Staðfest Kristrún Frostadóttir sagði í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024 að «þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu», og vísaði til dæmis Bretlands. Fordæmi
Eins og dæmin hafa sýnt, þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu
Fullyrðing: Kristrún Frostadóttir sagði í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024 að «þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu», og vísaði til dæmis Bretlands.
Heimildir styðja ríkulega þá fullyðingu að útganga úr ESB sé flókið ferli. SOV-DATA-028 lýsir útgöngu án samnings sem «næstum ómögulegu verki» og bendir á að Brexit-ferlið hafi tekið 4,5 ár frá þjóðaratkvæðagreiðslu til loka aðlögunartímabils. PREC-DATA-003 staðfestir að Bretland þurftri þrisvar að framlengja 50. greinarferlið vegna innlends pólítísks öngþveitis. Reynsla Bretlands er vel skjalfest og styður fullyðinguna um að útgangan hafi ekki verið einföld.
Samhengi sem vantar
Greinin á Vísindavefnum (SOV-DATA-028) bendir á að lýsingin «næstum ómögulegt» eigi við um útgöngu án samninga, ekki útgöngu sem slíka. Brexit sýndi að útganga er framkvæmanleg, þótt hún sé flókin. Hluti erfiðleikanna í Bretlandi stafaði af innlendum pólítískum deilum (Norður-Írlandsákvæðið, þrjár framlengingar) frekar en af flækjum sem yrðu endilega samskonar fyrir hvert ríki.
Staðfest Þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi um ESB-útgöngu fór fram árið 2016. Fordæmi
útgöngu Bretlands úr sambandinu í kjölfar þjóðaratkvæðisins þar í landi 2016
Fullyrðing: Þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi um ESB-útgöngu fór fram árið 2016.
Þetta er einföld staðreynd sem margar heimildir staðfesta. PREC-DATA-017, PREC-DATA-003 og SOV-DATA-028 vísa öll til Brexit-þjóðaratkvæðagreiðslunnar 23. júní 2016. Enginn vafi leikur á þssari dagsetningu.
Að hluta staðfest Gunnar Pálsson, fyrrverandi sendiherra Íslands í Brussel, setti saman drög að skýrslu um Ísland og ESB árið 2018 þar sem hann ályktar að það yrði ekki «áhlaupaverk» fyrir fámenna þjóð að endurheimta fullveldi sem framselt yrði með ESB-aðild. Fullveldi
Meðal þess sem fram kom í drögum að skýrslu um Ísland og Evrópusambandið sem Gunnar Pálsson, fyrrverandi sendiherra Íslands í Brussel, setti saman árið 2018 var að draga mætti þá ályktun af viðræðum brezkra stjórnvalda við sambandið um útgöngu Bretlands að «ekki yrði áhlaupaverk fyrir fámenna þjóð að endurheimta það fullveldi sem framselt yrði með aðild að sambandinu, skyldi henni snúast hugur síðar meir.»
Fullyrðing: Gunnar Pálsson, fyrrverandi sendiherra Íslands í Brussel, setti saman drög að skýrslu um Ísland og ESB árið 2018 þar sem hann ályktar að það yrði ekki «áhlaupaverk» fyrir fámenna þjóð að endurheimta fullveldi sem framselt yrði með ESB-aðild.
Enginn beinn stuðningur er í staðreyndagrunni við ummæli Gunnars Pálssonar eða skýrsluna frá 2018 — engin heimild nefnir hann eða skjalið. Efnislega styðja heimildir hins vegar þá röksemd sem fullyðingin lýsir. SOV-DATA-028 lýsir útgöngu án samninga sem «næstum ómögulegu verki» og PREC-DATA-003 bendir á 4,5 ára Brexit-ferli sem sýnir hversu flókið ferlið getur verið. SOV-DATA-002 undirstrikar að íslenska stjórnarskián hefur enga ákvæði um yfirfærslu fullveldis, sem flækir málið enn frekar. Röksemdafærslan er studd en heimildin sjálf er ekki staðfest.
Samhengi sem vantar
Skýrslurög Gunnars Pálssonar frá 2018 eru ekki í staðreyndagrunni. Til staðfestingar á tilvitnuninni þyrfti aðgang að skjalinu sjálfu. Efnislega er röksemdafærslan um erfiðleika smáríkis við að yfirgefa ESB studd af Brexit-reynslunni, en aðstæður Íslands eru ólíkar — Ísland hefur aldrei verið ESB-aðili og aðild myndi fela í sér annað upphafsstig en útganga Bretlands gerði.
Staðfest Bretland er eitt stærsta hagkerfi heimsins og eitt af helztu herveldunum. Fordæmi
Bretar eru þannig til að mynda eitt stærsta hagkerfi heimsins og að sama skapi eitt af helztu herveldunum.
Fullyrðing: Bretland er eitt stærsta hagkerfi heimsins og eitt af helztu herveldunum.
Þetta er almenn staðreynd sem heimildir staðfesta óbeint. PREC-DATA-025 ber saman VLF Íslands og annarra umsóknarríkja og sýnir í samhengi stærð ESB-ríkja. PREC-DATA-017 og PREC-DATA-008 fjalla um efnahagslegan þunga Bretlands eftir Brexit og viðskiptatölur sem bera vott um stórt hagkerfi. Bretland er sjötta stærsta hagkerfi heims (VLF) og er eitt fimm ríkja sem eru fastafulltrúar í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna auk þess að vera kjarnorkuveldi og NATO-aðili.
Víðtæk samstaða Tilgáta Bretland hafði ekki gefið upp breska pundið þgar það gekk út úr ESB, sem hjálpaði við útgönguferlið. Gjaldmiðill
sú staðreynd að þeir höfðu ekki gefið upp brezka pundið. Miklu erfiðara hefði verið fyrir Bretland að segja skilið við sambandið ef landið hefði verið komið með evruna og þurft að setja á laggirnar nýjan sjálfstæðan gjaldmiðil.
Fullyrðing: Bretland hafði ekki gefið upp breska pundið þgar það gekk út úr ESB, sem hjálpaði við útgönguferlið.
PREC-DATA-004 staðfestir að Bretland hafði undanþágu frá evrunni og hélt breska pundinu allan ESB-tímann. Fullyðingin um að gjaldmiðilssjálfstæðið hafi auðveldað útgönguna er vel rökstudd — ef Bretland hefði þurft að koma á fót nýjum gjaldmiðli ofan á alla aðra flóknun Brexit-ferlisins hefði verkefnið verið umtalsvert erfiðara. SOV-LEGAL-005 undirstrikar hve gjaldmiðilsskipti eru flókin, og CURR-DATA-011 bendir á að nýju aðildarríkin þurfa formlega að gangast undir evruáætlun — en Bretland þurftri aldrei að takast á við það.
Samhengi sem vantar
Þetta er gagnökleg fullyðing (counterfactual) — ekkert ríki hefur yfirgefið evrusvæðið, svo engin bein reynsla liggur fyrir. Rökfærslan er þó trúverðug: gjaldmiðilsstofnun er gríðarlegt verkefni, eins og reynsla Íslands af gjaldeyrishöftum 2008–2017 sýnir óbeint. Hámarksöryggi vegna gagnöklegrar stöðu.
Að hluta staðfest Upptöku evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í ESB. EES/ESB-löggjöf
Upptöku evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í sambandið.
Fullyrðing: Upptöku evrunnar er í dag skylda fyrir ríki sem ganga í ESB.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að frá Lissabon-samningnum (2009) geta ný aðildarríki ekki samið um varanlegar undanþágur — og Króatía (2013) fékk engar slíkar. CURR-DATA-011 bendir á að evruupptöku sé formlega skylda. Hins vegar er framkvæmdin sveigjanlegri en fullyðingin gefur til kynna: Svíþjóð hafnaði evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003 og heldur enn sinni krónu án formlegra refsiaðgerða. Búlgaría gekk í ESB 2007 en tók ekki upp evruna fyrr en 2026 — 19 ára bil. Skyldan er formlega til staðar en tímarammi og framfylgd eru sveigjanleg í reynd.
Samhengi sem vantar
Fullyðingin er tæknilega rétt en vantar mikilvægan blæbrigðamun. CURR-DATA-011 bendir á að Svíþjóð hafi hafnað evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslu og haldi sænskri krónu án refsiaðgerða. Búlgaría þurftri 19 ár. Danmörk hefur formlega undanþágu sem Ísland fengi líklega ekki (SOV-LEGAL-006), en í reynd er tímaáætlun evruupptöku sveigjanleg.
Að hluta staðfest Bresk stjórnvöld gerðu allt ESB-regluverk að hluta af breska lagasafninu með einni lagasetningu eftir Brexit, en stærstur hluti regluverksins gildir í ESB-ríkjum án þess að innleiða þurfi það sérstaklega. EES/ESB-löggjöf
fóru brezk stjórnvöld þá leið með einni lagasetningu að gera allt regluverk Evrópusambandsins að hluta af brezka lagasafninu en stærstur hluti regluverksins gildir í ríkjum sambandsins án þess að innleiða þurfi það sérstaklega.
Fullyrðing: Bresk stjórnvöld gerðu allt ESB-regluverk að hluta af breska lagasafninu með einni lagasetningu eftir Brexit, en stærstur hluti regluverksins gildir í ESB-ríkjum án þess að innleiða þurfi það sérstaklega.
Seinni hluti fullyðingarinnar — að stærstur hluti ESB-regluverks gildi beint í aðildarríkjum — er vel studdur. EEA-DATA-001 sýnir að um 146.700 reglugeriðr hafa verið samþykkar, og reglugeriðr ESB gilda beint án innleiðingar (ólíkt tilskipunum). EEA-DATA-024 og EEA-DATA-023 útskýra muninn á beinni gildingu og innleiðingu. Fyrri hlutinn — um bresku lagasetninguna (European Union (Withdrawal) Act 2018, sem flutti ESB-regluverk inn í breskan rétt) — er ekki beint staðfestur í heimildum en er vel þekkt staðreynd.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta að reglugeriðr ESB gilda beint en tilskipanir þurfa innleiðingu — fullyðingin er nokkuð ónákvæm þgar hún segir «allt regluverk» á sama tíma og «stærstur hluti gildir án innleiðingar». EEA-DATA-001 sýnir að reglugeriðr (146.700) eru mun fleiri en tilskipanir (4.600), svo «stærstur hluti» er réttmæt lýsing á heildinni. Lagasetningin sjálf (European Union (Withdrawal) Act 2018) er ekki í staðreyndagrunni.
Að hluta staðfest Bresk stjórnvöld hafa eftir Brexit ekki skorið niður ESB-regluverk nema að mjög litlu leyti þrátt fyrir fyrirætilanir. Fordæmi
Síðan var ætlunin að skera það niður hressilega þgar út væri komið. Það hefur hins vegar ekki verið gert nema að mjög litlu leyti.
Fullyrðing: Bresk stjórnvöld hafa eftir Brexit ekki skorið niður ESB-regluverk nema að mjög litlu leyti þrátt fyrir fyrirætilanir.
Heimildir veita óbeinan stuðning við þessa fullyðingu en engin þeirra fjallar sérstaklega um árangur breskra stjórnvalda við niðurskurð á ESB-regluverki (Retained EU Law). PREC-DATA-008 bendir á að Bretland hafi nýtt sér Brexit til reglulegrar frávísunar á afmörkuðum sviðum (fjármálaþjónusta, landbúnaðarlíftækni) en undirstrikar jafnframt viðvarandi viðskiptahindranir. Þetta bendir til þess að reglufrávik hafi verið takmörkuð frekar en umfangsmikil.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni fjallar beint um Retained EU Law (Revocation and Reform) Act 2023 eða árangur þess. Upphaflega ætlaði ríkisstjórn Boris Johnson að fella úr gildi allt yfirfært ESB-regluverk fyrir árslok 2023, en sú áætlun var skert verulega og aðeins hluti laga var fjarlægður eða endurskoðaður. Til nánari staðfestingar þyrfti beinar heimildir um framgang þssarar lagasetningar.
Þarfnast samhengis Bretlandi hefur gengið betur efnahagslega en bæði Frakklandi og Þýzkalandi, tveimur stærstu hagkerfum ESB, eftir Brexit. Fordæmi
Þannig hefur Bretum gengið mun betur en bæði Frakklandi og Þýzkalandi, tveimur öfluguðtu hagkerfum sambandsins.
Fullyrðing: Bretlandi hefur gengið betur efnahagslega en bæði Frakklandi og Þýzkalandi, tveimur stærstu hagkerfum ESB, eftir Brexit.
Fullyðingin er villandi í samhengi umræðunnar. PREC-DATA-017 bendir á að hagvöxtur Bretlands hafi verið undir meðaltali ESB eftir Brexit, og NBER-rannsókn (PREC-DATA-041) mat efnahagstjón Brexit á 6–8% af VLF. Þótt Bretlandi hafi hugsanlega gengið betur en Frakklandi og Þýskalandi á einstökum tímabilum (vegna aðstæðna eins og orkuverðskrísu sem bitnaði sérstaklega á Þýskalandi), er samanburirn villandi: PREC-DATA-008 undirstrikar að Brexit dró úr langtíma VLF um 4% (OBR-mat). Saman bera við tvö ríki sem stóðu frammi fyrir sérstökum efnahagsáskorunum gefur ranga mynd af áhrifum Brexit.
Samhengi sem vantar
Hagvöxtur Þýskalands var sérstaklega veikur vegna orkuverðkrísu í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu og uppbyggingarerfiðleika í bílaiðnaðinum. Frakkland hefur glímt við langvarandi skipulagslega veikleika. Samanburinn velur tvö ríki sem stóðu frammi fyrir sérstökum vandamælum og dregur athyglina frá víðtækari mynd: samkvæmt PREC-DATA-017 hefur hagvöxtur Bretlands verið undir meðaltali ESB í heild. OBR, CER og NBER meta öll neikvæð efnahlagsáhrif Brexit.
Að hluta staðfest Margar skoðanakannanir í Bretlandi hafa sýnt fleiri sem eru hlynntir því að ganga aftur í ESB en andvíga því, en sama var uppi á teningnum skömmu fyrir þjóðaratkvæðið 2016. Kannanir
Varðandi skoðanakannanir í Bretlandi hafa margar þeirra vissulega sýnt fleiri hlynnta því að ganga aftur í Evrópusambandið en andvíga því. En það gerðu þær reyndar líka þar til tiltölulega skömmu fyrir þjóðaratkvæðið 2016.
Fullyrðing: Margar skoðanakannanir í Bretlandi hafa sýnt fleiri sem eru hlynntir því að ganga aftur í ESB en andvíga því, en sama var uppi á teningnum skömmu fyrir þjóðaratkvæðið 2016.
Fyrri hluti fullyðingarinnar er vel studdur: PREC-DATA-004 bendir á að um 55% Breta telji Brexit hafa verið ranga ákvörðun. Þetta samræmist þirri mynd að fleiri séu hlynntir enduraðild en andvígir henni. Seinni hlutinn — að kannanir fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 2016 hafi sýnt meirihluta Remain — er ekki staðfestur beint í heimildum. Heimildir um íslenskt kannanaástand (POLL-DATA-010, POLL-DATA-022) sýna þó almennt að spurningaorðalag hefur mikil áhrif á niðurstöður og að kannanir geta verið villandi um lokaúrslit.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni fjallar sérstaklega um breskar skoðanakannanir fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 2016. PREC-DATA-004 staðfestir að 55% Breta telji nú Brexit rangt, en sá fjöldi endurspeglar ekki endilega stuðning við enduraðild — kannanir sem spyrja beint um enduraðild sýna oft minni stuðning en þær sem spyrja hvort Brexit hafi verið rétt. POLL-DATA-010 bendir á almenn orðalagsáhrif í ESB-tengdum könnunum.
Að hluta staðfest Þgar Bretar hafa verið spurðir hvort þeir vildu ganga aftur í ESB ef það þýddi upptöku evrunnar og aðild að Schengen-svæðinu, hafa fleiri sagt að þeir vildu standa utan sambandsins. Kannanir
þgar Bretar hafa til dæmis verið spurðir hvort þeir vildu ganga aftur í sambandið ef það þýddi upptöku evrunnar og aðild að Schengen-svæðinu, sem eru skilyrði fyrir því að ganga þar inn, hafa fleiri sagt að þeir vildu standa utan þess.
Fullyrðing: Þgar Bretar hafa verið spurðir hvort þeir vildu ganga aftur í ESB ef það þýddi upptöku evrunnar og aðild að Schengen-svæðinu, hafa fleiri sagt að þeir vildu standa utan sambandsins.
Heimildir styðja rökfræðilega undirstöðu fullyðingarinnar en ekki tölurnar sjálfar. PREC-DATA-004 staðfestir að enduraðild myndi krefjast evruupptöku og Schengen-aðildar og að enginn stór stjórnmálaflokkur í Bretlandi talar fyrir enduraðild. SOV-LEGAL-006 staðfestir að ný aðildarríki fá sjaldnast undanþágur. POLL-DATA-010 sýnir almenna reynslu af því að aukin skilyrði í spurningum draga úr stuðningi. Breskar kannanir með þssum skilyrðum eru þó ekki í staðreyndagrunni.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni inniheldur niðurstöður breskra kannana þar sem spurt er um enduraðild með evru og Schengen sem skilyrðum. Rökfræðilega er fullyðingin trúverðug — POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 sýna almennt að viðbótarskilyrði lækka stuðning — en tilteknar kannananiðurstöður eru ekki staðfestar.
Að hluta staðfest Aðild að Schengen-svæðinu er skilyrði fyrir ríki sem ganga í ESB. EES/ESB-löggjöf
aðild að Schengen-svæðinu, sem eru skilyrði fyrir því að ganga þar inn
Fullyrðing: Aðild að Schengen-svæðinu er skilyrði fyrir ríki sem ganga í ESB.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að ný aðildarríki geti ekki samið um varanlegar undanþágur og EEA-LEGAL-017 lýsir aðildarferlinu sem krefst samþykkis á öllu regluverkinu (acquis). PREC-DATA-004 nefnir sérstaklega að Bretland þyrfti við enduraðild að gangast undir Schengen. Fullyðingin er í meginatriðum rétt en vantar blæbrigði: SOV-LEGAL-006 sýnir að Írland hefur undanþágu frá Schengen, þótt sú undanþága hafi verið samið um við sérstakar aðstæður og teljist óendurtækanleg.
Samhengi sem vantar
Ísland er þegar aðili að Schengen-svæðinu sem tengdríki (EEA-LEGAL-004), svo þetta skilyrði myndi ekki hafa raunveruleg áhrif á Ísland. Írland hefur undanþágu frá Schengen (SOV-LEGAL-006), en þessi undanþága var samið um við sérstakar söguleg aðstæður vegna landamæra Norður-Írlands og telst óendurtækanleg. Króatía (2013) og Búlgaría/Rúmenía (2007) fengu ekki Schengen-undanþágu.
Að hluta staðfest Kannanir í Bretlandi hafa sýnt að Bretar vildu frekar kjósa stjórnmálaflokka sem hefðu þá stefnu að láta Brexit virka eins og stefnt hafi verið að, frekar en flokka sem vildu fara aftur í ESB. Kannanir
kannanir þar sem komið hefur fram að Bretar vildu frekar kjósa stjórnmálaflokka sem hefðu þá stefnu að láta útgönguna úr Evrópusambandinu virka eins og stefnt hafi verið að en flokka sem vildu fara aftur í sambandið
Fullyrðing: Kannanir í Bretlandi hafa sýnt að Bretar vildu frekar kjósa stjórnmálaflokka sem hefðu þá stefnu að láta Brexit virka eins og stefnt hafi verið að, frekar en flokka sem vildu fara aftur í ESB.
Heimildir styðja þá pólítísku raunveruleikamynd sem fullyðingin lýsir, þótt engar breskar kannanir séu beint í staðreyndagrunni. PREC-DATA-004 staðfestir að hvorugur stór breskur flokkur (Verkamannaflokkur eða Íhaldsflokkur) talar fyrir enduraðild við ESB, og «Brexit-endurstilling» Labour-ríkisstjórnarinnar miðar að nánara samstarfi innan TCA-rammans, ekki enduraðild. Þetta bendir til þess að kjósendur vilji frekar «láta Brexit virka» en snúa til baka.
Samhengi sem vantar
Engar breskar skoðanakannanir um flokkaval og ESB-afstöðu eru í staðreyndagrunni. PREC-DATA-004 nefnir að 55% Breta telji Brexit ranga ákvörðun, sem gæti virst stangast á við fullyðinguna — en viðhorf til Brexit og raunverulegt flokkaval eru tvennt ólíkt. Kjósendur geta talið Brexit rangan og samt viljað ekki enduraðild eins og hún liti út (með evru og Schengen).
Nokkur stoð Spá Ef Ísland gengi í ESB og síðan vildi ganga út aftur myndi það vera í mun veikari stöðu en Bretland var, þar sem Ísland er fámenn þjóð og myndi þurfa að taka upp evruna. Fullveldi
Hins vegar voru Bretar þrátt fyrir erfiðleikana við að komast út úr Evrópusambandinu í miklu sterkari stöðu en við Íslendingar yrðum í þim efnum.
Fullyrðing: Ef Ísland gengi í ESB og síðan vildi ganga út aftur myndi það vera í mun veikari stöðu en Bretland var, þar sem Ísland er fámenn þjóð og myndi þurfa að taka upp evruna.
Röksemdafærslan er trúverðug á grundvelli heimilda en fullyðingin er of afdráttarlaus. SOV-LEGAL-005 undirstrikar að evruupptöku þýddi tilfærslu peningamálastefnu til Seðlabanka Evrópu, og CURR-DATA-011 bendir á að nýju ríkin þurfi formlega að taka upp evruna. Ísland myndi þurfa að koma á fót nýjum gjaldmiðli ef það gengi úr evrusvæðinu — stórt og óþekkt verkefni. Fámenni Íslands takmarkar samningsstöðu, eins og EEA-DATA-022 sýnir í samhengi EES. Á hinn bóginn sýnir PREC-DATA-025 að Ísland er ríkasta umsóknarríki sögunnar og SOV-LEGAL-032 undirstrikar samningsstyrk sjávarútvegsins.
Samhengi sem vantar
Þetta er spáfullyðing (prediction) sem háð er hámarksöryggi 0,8. Röksemdafærslan um veikari stöðu á sér stoð, en ber að hafa í huga að Ísland hefur sérstöðu sem stafar af sjávarauðlindum, orkuauðlindum og hárri efnahagslegri stöðu. Engin reynsla er af því að ríki yfirgefi evrusvæðið, svo samanburinn er fræðilegur. Bretland hafði einnig sérstöðu (stærð, hernaðarþungi, pundið) sem endurspeglast ekki sjálfkrafa í stöðu Íslands.
Að hluta staðfest ESB gerði sér beinlínis far um að gera Bretum útgönguna eins erfiða og mögulegt var. Fordæmi
Evrópusambandið sér beinlínis far um að gera Bretum útgönguna sem allra erfiðasta.
Fullyrðing: ESB gerði sér beinlínis far um að gera Bretum útgönguna eins erfiða og mögulegt var.
Heimildir gefa blandaða mynd. PREC-DATA-026 sýnir að öll helstu evrópsk öfgaflokk hafa hætt við ESB-útgöngukröfur í kjölfar Brexit, sem bendir til þess að Brexit-reynslan hafi haft fælandi áhrif — hvort sem það var markvisst eða ekki. SOV-DATA-028 lýsir útgöngu sem «næstum ómögulegu verki» vegna dýptar samþættingar. Hins vegar er fullyðingin um «beinlínis far» — þ.é. meðvitsaða refsistefnu — of sterk á grundvelli fyrirliggjandi heimilda. SOV-LEGAL-001 sýnir að 50. greinin tryggir útgöngurétt, og PREC-DATA-003 bendir á að erfiðleikar stöfuðu að verulegu leyti af innlendri pólítískri togstreitu í Bretlandi, ekki endilega af refsistefnu ESB.
Samhengi sem vantar
ESB viðhélt samstöðu í viðræðunum undir forystu Michel Barnier og setti skýra forgangsroð: réttindi borgara, fjárhagslegt uppgjör og Norður-Írlandsmálið. Hvort þetta var «refsing» eða eðlileg verndun hagsmuna er pólítískt mat. PREC-DATA-003 bendir á að erfiðleikar Brexit-ferlisins stöfuðu að stórum hluta af pólítísku öngþveiti í Bretlandi sjálfu (þrjár framlengingar, Norður-Írlandsákvæðið). Fullyðingin um meðvitaða refsistefnu er umdeild og rúmast ekki vel í heimildum.