50. gr. Lissabon-samningsins kveður á um formlegt úrsögnarferli ESB-ríkja með tveggja ára samningaviðræðum, og Brexit — sem lauk árið 2020 — er fyrsta dæmið um fulla úrsögn aðildarríkis. Fráhvarf án samningalegra fyrirkomulags er þó lýst sem «nær ómögulegu verkefni» vegna dýptar lagalegrar og efnahagslegrar samþættingar.
Enska frumtextinn
The Lisbon Treaty's Article 50 explicitly provides for EU member state withdrawal through a two-year negotiation process from notification. Brexit (2016 referendum, completed 2020) was the first full member state withdrawal. Greenland departed in 1985, but as part of Denmark rather than as an independent member. Complete unilateral withdrawal without negotiated future arrangements is described as 'nearly an impossible undertaking' given the depth of legal and economic integration.
Heimild
Vísindavefurinn — Þórhildur Hagalín, European Studies scholar (2011, updated 2026)
Vísindavefurinn er fræðilegur svarsíðuvefur Háskóla Íslands þar sem sérfræðingar svara spurningum almennings um víðmörg fræðasvið.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Lýsingin „nánast ómögulegt“ vísar til einhliða úrsagnar án samninga, en ekki til úrsagnarinnar sjálfrar (sem Brexit sýndi fram á að væri framkvæmanleg). Greinin var upphaflega skrifuð árið 2011 og uppfærð árið 2026 þar sem tekið var mið af reynslunni af Brexit. Úrsagnarferli Bretlands tók 4,5 ár frá þjóðaratkvæðagreiðslu til loka, lengri tíma en tveggja ára tímarammi sáttmálans gerði ráð fyrir.
Notuð í greiningum (6)
Dagur reifar ömurlegar afleiðingar Brexit DV
- Staðfest Styður Í júní 2026 verða 10 ár síðan Bretar greiddu atkvæði með útgöngu úr Evrópusambandinu
Ísland og ESB – sérstaða og aðildarviðræður Vísir
- Að hluta staðfest Styður Lissabon-samningurinn var samþykktur af ESB-ríkjunum árið 2009.
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir
- Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn er uppsegjanlegur með 12 mánaða fyrirvara af báðum aðilum — bæði Íslandi og ESB.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Styður Ekki sé auðvelt að yfirgefa Evrópusambandið þegar í það er komið.
Þorgerður Katrín: Grænland er ástæða ESB-umsóknar Íslands Nútíminn
- Staðfest Styður Brexit-atkvæðagreiðslan í Bretlandi fór fram fyrir um tíu árum.
"Þú gengur ekki svo auðveldlega út úr ESB" Morgunblaðið
- Staðfest Styður Kristrún Frostadóttir sagði í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024 að «þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu», og vísaði til dæmis Bretlands.
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi um ESB-útgöngu fór fram árið 2016.
- Að hluta staðfest Styður Gunnar Pálsson, fyrrverandi sendiherra Íslands í Brussel, setti saman drög að skýrslu um Ísland og ESB árið 2018 þar sem hann ályktar að það yrði ekki «áhlaupaverk» fyrir fámenna þjóð að endurheimta fullveldi sem framselt yrði með ESB-aðild.