Orðalag spurninga hefur mikil áhrif á mældan ESB-stuðning á Íslandi. Spurningin „ætti Ísland að sækja um aðild?“ gefur 3–5 prósentustigum hærri stuðning en „ætti Ísland að ganga í ESB?“ og 5–8 stigum hærri en „Eruð þér hlynnt ESB-aðild?“ Mismunandi könnunaraðilar hafa mælt allt að 10 prósentustiga mun á sama degi vegna ólíks orðalags.
Enska frumtextinn
The wording of EU-related poll questions significantly affects measured support. When asked 'Should Iceland apply for EU membership?', support is typically 3–5 percentage points higher than when asked 'Should Iceland join the EU?', and 5–8 points higher than when asked 'Are you in favour of EU membership?'. The application question implies a process with future decision points, while the membership question implies finality. The binding referendum question — 'Viljið þér að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu?' ('Do you want Iceland to become a member of the European Union?') — uses the direct membership framing, which historically produces lower support levels. Pollsters using different wordings have produced divergent results on the same day by up to 10 percentage points.
Heimild
Félagsvísindastofnun — Methodology notes on EU polling; comparison of Gallup, MMR, and Maskína polls
Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands er rannsóknarstofnun sem stundar vísindalegar kannanir og greiningar á samfélagslegum viðhorfum og stjórnmálum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Áhrif orðalags spurninga eru vel þekkt í skoðanakönnunum um þjóðaratkvæðagreiðslur á alþjóðavísu. Hin opinbera spurning í þjóðaratkvæðagreiðslunni var ákveðin með lögum og er ekki hægt að breyta henni. Túlka skal niðurstöður skoðanakannana sem gerðar eru fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og nota annað orðalag með varúð þegar reynt er að spá fyrir um raunverulega niðurstöðu kosninganna.
Notuð í greiningum (19)
Að kljúfa þjóðina með tilfinningaþrunginni spurningu Vísir
- Staðfest Styður EES-aðildin var einnig tilfinningarríkt mál á Íslandi.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan er til þess að spyrja þjóðina hvort hún vilji setja ESB-aðildarmálið á dagskrá, ekki hvort hún vilji ganga í ESB.
Egill: Pólitískur ómöguleiki að koma Íslandi inn í ESB Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Egill Helgason telur að andstaða við ESB meðal þjóðarinnar hafi ætíð verið auðveld að magna upp með því að taka upp nokkra frasa og endurtaka þá.
Eins gott að þjóðin viti ekki of mikið Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagðist í viðtali við Euronews telja að ágætur möguleiki væri á því að samþykkti yrði að stefna á ESB ef kosið væri núna.
- Að hluta staðfest Andmælir Atkvæðaseðillinn í þjóðaratkvæðagreiðslunni mun vera um aðildarviðræður við ESB, ekki um beina aðild.
Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum RÚV
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan er ákveðin þannig að hún er ekki atkvæðagreiðsla um ESB-aðild í heild, heldur um hvort hafist verði handa við aðildarviðræður.
Fer eins fyrir stjórnmálaferli Kristrúnar og Jóhönnu Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Þjóðin er að klofna vegna atkvæðagreiðslu um hvort Ísland fari í aðlögunarviðræður við Evrópusambandið.
Fólk sem treystir ekki þjóð til að hafa vit fyrir sjálfri sér Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um hvort Ísland eigi að fara í aðildarviðræður, ekki um hvort það eigi að ganga inn í Evrópusambandið.
Heiða Kristín Helgadóttir: Gott að þjóðaratkvæðagreiðslan komi ekki beint ofan í almenna pólitíska umræðu DV
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um framhald aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið, ekki um beina aðild.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 snýst í raun um hvort Ísland eigi að ganga í ESB eða ekki.
Kristrún vísar þögn um ESB-málið á bug Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um áframhaldandi viðræður við ESB, ekki um beinan inngöng í ESB.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Það er villandi að gefa til kynna í spurningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar að unnt sé að halda áfram aðildarviðræðum sem hefur verið slitið
Norðmenn vilja vita hvort Íslendingar séu á hraðferð inn í Evrópusambandið RÚV
- Staðfest Styður Jafnvel þótt þjóðaratkvæðagreiðslan skili já-niðurstöðu er enn eftir að taka ákvörðun um fulla ESB-aðild.
Óvarfærið orðalag geti orðið til vandræða í áratugi Vísir
- Að hluta staðfest Styður Landskjörstjórn telur orðalag um hvort «halda eigi áfram» aðildarviðræður vera gildishlaðið þar sem enn sé deilt um hvort umsókn Íslands sé virk eða ekki.
- Að hluta staðfest Styður Utanríkisráðherra sagði að vel megi breyta orðalagi spurningarinnar, jafnvel þó staða aðildarumsóknar Íslands sé skýr og hún sé enn virk.
- Að hluta staðfest Styður Óvarfærið orðalag í þjóðaratkvæðagreiðslu gæti orðið að áratugalangt þrákefli í umræðunni ef ekki er að gætt.
Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir Fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslan snýst ekki um aðild sjálfa heldur um það hvort hefja eigi aðildarviðræður til að «sjá hvað er í boði».
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst 2026 snýst um hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við ESB, ekki um hvort ganga eigi í ESB.
Þorgerður Katrín: Grænland er ástæða ESB-umsóknar Íslands Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan á að fjalla um að endurvekja aðildarviðræður við Evrópusambandið, ekki beina aðild.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan á Íslandi snýst samkvæmt stjórnvöldum ekki um hvort þjóðin vilji aðild að ESB heldur um að kanna hvað er í boði.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Gervigreind og þær upplýsingar sem hún byggir á getur haft áhrif á umræðuna um ESB-aðild og þjóðaratkvæðagreiðsluna.
„Við hefðum náð meiri árangri með því að vera innan Evrópusambandsins“ Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um einfalda spurningu: hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram eða ekki.