Orðalag spurninga hefur mikil áhrif á mældan ESB-stuðning á Íslandi. Spurningin „ætti Ísland að sækja um aðild?“ gefur 3–5 prósentustigum hærri stuðning en „ætti Ísland að ganga í ESB?“ og 5–8 stigum hærri en „Eruð þér hlynnt ESB-aðild?“ Mismunandi könnunaraðilar hafa mælt allt að 10 prósentustiga mun á sama degi vegna ólíks orðalags.
Enska frumtextinn
The wording of EU-related poll questions significantly affects measured support. When asked 'Should Iceland apply for EU membership?', support is typically 3–5 percentage points higher than when asked 'Should Iceland join the EU?', and 5–8 points higher than when asked 'Are you in favour of EU membership?'. The application question implies a process with future decision points, while the membership question implies finality. The binding referendum question — 'Viljið þér að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu?' ('Do you want Iceland to become a member of the European Union?') — uses the direct membership framing, which historically produces lower support levels. Pollsters using different wordings have produced divergent results on the same day by up to 10 percentage points.
Heimild
Félagsvísindastofnun — Methodology notes on EU polling; comparison of Gallup, MMR, and Maskína polls
Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands er rannsóknarstofnun sem stundar vísindalegar kannanir og greiningar á samfélagslegum viðhorfum og stjórnmálum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Áhrif orðalags spurninga eru vel þekkt í skoðanakönnunum um þjóðaratkvæðagreiðslur á alþjóðavísu. Hin opinbera spurning í þjóðaratkvæðagreiðslunni var ákveðin með lögum og er ekki hægt að breyta henni. Túlka skal niðurstöður skoðanakannana sem gerðar eru fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og nota annað orðalag með varúð þegar reynt er að spá fyrir um raunverulega niðurstöðu kosninganna.
Notuð í greiningum (20)
Að kljúfa þjóðina með tilfinningaþrunginni spurningu Vísir
- Staðfest Styður EES-aðildin var einnig tilfinningarríkt mál á Íslandi.
Af hverju er ekki spurt hvort fólk hafi kynnt sér ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Þegar spurt er um aðildarviðræður breytist afstaða fólks til ESB-aðildar.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Þankar í tilefni af umsögn Landskjörstjórnar DV
- Staðfest Styður Spurningin sem lögð verður fyrir kjósendur er: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» með svarkostunum «Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu» og «Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu».
Davíð Þór Björgvinsson: Þankar í tilefni af umsögn landskjörstjórnar DV
- Að hluta staðfest Styður Í 1. mgr. 3. gr. laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna segir að í þingsályktun skuli, að fenginni umsögn landskjörstjórnar, kveðið á um orðalag og framsetningu spurningar sem lögð er fyrir kjósendur.
- Að hluta staðfest Styður Feneyjanefndin leggur áherslu á að orðalag þjóðaratkvæðagreiðsluspurninga geti haft áhrif á niðurstöðu og lögmæti hennar.
Egill: Pólitískur ómöguleiki að koma Íslandi inn í ESB Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Egill Helgason telur að andstaða við ESB meðal þjóðarinnar hafi ætíð verið auðveld að magna upp með því að taka upp nokkra frasa og endurtaka þá.
Eins gott að þjóðin viti ekki of mikið Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagðist í viðtali við Euronews telja að ágætur möguleiki væri á því að samþykkti yrði að stefna á ESB ef kosið væri núna.
Er ESB í alvöru svona vinsælt? Vísir
- Staðfest Styður Eurobarometer-könnunin mælir viðhorf til ESB en segir ekkert um hvort ESB sé eftirsóknarverðara fyrirkomulag en EES.
ESB-tillaga Þorgerðar Katrínar hangir á bláþræði Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Breyting hefur orðið á spurningunni sem leggja á fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslunni.
Fer eins fyrir stjórnmálaferli Kristrúnar og Jóhönnu Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Þjóðin er að klofna vegna atkvæðagreiðslu um hvort Ísland fari í aðlögunarviðræður við Evrópusambandið.
Fólkið fær að ráða för Vísir
- Að hluta staðfest Styður Umræðan um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur einkennst af mikilli upplýsingaóreiðu.
Forvirkt samstarf við Evrópusinnaða stjórn Morgunblaðið
- Staðfest Styður Samkvæmt skýrslu Evrópuþingsins getur orðalag spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu skipt miklu máli.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 snýst í raun um hvort Ísland eigi að ganga í ESB eða ekki.
Kristrún: „Þetta hefur aldrei verið gert“ Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan í haust snýst um hvort hefja skuli samningaviðræður við ESB — ekki um aðild sem slíka.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Það er villandi að gefa til kynna í spurningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar að unnt sé að halda áfram aðildarviðræðum sem hefur verið slitið
Norðmenn vilja vita hvort Íslendingar séu á hraðferð inn í Evrópusambandið RÚV
- Staðfest Styður Jafnvel þótt þjóðaratkvæðagreiðslan skili já-niðurstöðu er enn eftir að taka ákvörðun um fulla ESB-aðild.
Óljós óútfylltur tékki Björn Bjarnason
- Að hluta staðfest Styður Erlendir ráðgjafar og innlendur stjórnsýsluaðili telja orðalag þjóðaratkvæðagreiðsluspurningarinnar varasamt eða með öllu óviðunandi.
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðsluspurningin sem lögð er fyrir kjósendur er svo óljós að ágreiningur og vafi ríkir um hvað er spurt, þ.e. orðalagið sjálft.
Óvarfærið orðalag geti orðið til vandræða í áratugi Vísir
- Að hluta staðfest Styður Utanríkisráðherra sagði að vel megi breyta orðalagi spurningarinnar, jafnvel þó staða aðildarumsóknar Íslands sé skýr og hún sé enn virk.
- Að hluta staðfest Styður Óvarfærið orðalag í þjóðaratkvæðagreiðslu gæti orðið að áratugalangt þrákefli í umræðunni ef ekki er að gætt.
Telur spurninguna í ESB-kosningunni gallaða Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni inniheldur umdeilda forsendu — að viðræður standi enn yfir — sem getur litað svör kjósenda.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Gervigreind og þær upplýsingar sem hún byggir á getur haft áhrif á umræðuna um ESB-aðild og þjóðaratkvæðagreiðsluna.
„Við hefðum náð meiri árangri með því að vera innan Evrópusambandsins“ Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um einfalda spurningu: hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram eða ekki.