Telur spurninguna í ESB-kosningunni gallaða
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Aðildarviðræður Íslands við ESB stöðvuðust í reynd árið 2013. Fullveldi
liggur fyrir að aðildarviðræður stöðvuðust í reynd árið 2013
Fullyrðing: Aðildarviðræður Íslands við ESB stöðvuðust í reynd árið 2013.
Heimildir staðfesta að aðildarviðræður Íslands við ESB voru frystar í maí 2013 þegar ný miðjuhægri ríkisstjórn (Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur) tók við. Samkvæmt SOV-DATA-023 höfðu 27 af 33 köflum verið skimaðir og 11 lokaðir bráðabirgða þegar viðræðunum var hætt. Orðalagið «í reynd» í fullyrðingunni er nákvæmt enda hætti ný ríkisstjórn samningagerð án þess að umsóknin væri formlega dregin til baka fyrr en 2015.
Samhengi sem vantar
Viðræðurnar voru frystar með pólitískri ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar — þær «runnu» ekki út af sjálfsdáðum. Sex erfiðustu kaflarnir, þar á meðal sjávarútvegur og landbúnaður, höfðu aldrei verið opnaðir áður en viðræðunum var hætt.
Staðfest Þáverandi utanríkisráðherra afturkallaði ESB-umsóknina formlega árið 2015. Fullveldi
afturkallaði þáverandi utanríkisráðherra umsóknina formlega árið 2015
Fullyrðing: Þáverandi utanríkisráðherra afturkallaði ESB-umsóknina formlega árið 2015.
SOV-DATA-023 staðfestir beinlínis að Ísland dró umsókn sína formlega til baka 12. mars 2015. Þetta er staðreynd sem byggir á opinberu bréfi utanríkisráðuneytisins á þeim tíma og gögnum framkvæmdastjórnar ESB. Fullyrðingin er því nákvæmlega rétt um ártal og eðli gerningsins.
Samhengi sem vantar
ESB hefur ekki formlega viðurkennt afturköllun umsóknarinnar með sama hætti og afturköllunin var send. Samkvæmt SOV-PARL-001 telur núverandi ríkisstjórn að umsóknin frá 2009 sé enn gild — lagaleg staða er því umdeild og þetta er hluti af þeirri umræðu sem fullyrðing 5 vísar til.
Að hluta staðfest Heimildir utanríkisráðherrans til að afturkalla ESB-umsóknina árið 2015 eru umdeildar. Fullveldi
Um heimildir ráðherrans til þess gernings má deila.
Fullyrðing: Heimildir utanríkisráðherrans til að afturkalla ESB-umsóknina árið 2015 eru umdeildar.
Heimildir í staðreyndagrunni fjalla ekki beinlínis um lagalegar heimildir Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra til að afturkalla umsóknina 2015 án þingsályktunar. Hins vegar er sögulega vitað að málið hefur verið umdeilt — sumir lögfræðingar halda því fram að ríkisstjórn hafi ekki getað dregið til baka umsókn sem byggði á þingsályktun 1/137 án nýrrar þingsályktunar. Þetta er lögfræðileg spurning sem hefur verið rædd opinberlega en heimildir hér útskýra ekki sérstaklega þá deilu.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki tilteknar heimildir um lögfræðilega umræðuna um heimildir ráðherrans 2015. Þingsályktun 1/137 frá júlí 2009 fól ríkisstjórn að leggja inn umsókn — hvort afturköllun krafðist samsvarandi þingsályktunar er álitamál sem hefur verið rætt í lögfræðisamfélaginu en er ekki dýpkað í þessum heimildum.
Staðfest Spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst 2026 er: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» Fullveldi
Til stendur að spyrja kjósendur eftirfarandi spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 29. ágúst næstkomandi: "Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?"
Fullyrðing: Spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst 2026 er: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?»
SOV-PARL-001 staðfestir orðrétt að þingsályktunartillaga utanríkisráðherra leggur til þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst 2026 með spurningunni «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» SOV-DATA-006 og SOV-LEGAL-026 staðfesta enn fremur dagsetningu og að um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sé að ræða. Fullyrðingin er nákvæm um bæði orðalag og dagsetningu.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi (SOV-LEGAL-026), ekki bindandi, þótt ríkisstjórnin hafi heitið því að virða niðurstöðu. POLL-DATA-021 og POLL-DATA-010 sýna að orðalag spurningarinnar — sem fjallar um framhald viðræðna en ekki aðild beint — gefur að jafnaði 8–12 prósentustigum hærri stuðning en spurning um aðild.
Að hluta staðfest Spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni inniheldur umdeilda forsendu — að viðræður standi enn yfir — sem getur litað svör kjósenda. Fullveldi
Forsendan í framangreindri spurningu er umdeild og getur kallað á að svör kjósenda við spurningunni litist af því.
Fullyrðing: Spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni inniheldur umdeilda forsendu — að viðræður standi enn yfir — sem getur litað svör kjósenda.
Rökfærslan á sér efnislega stoð í heimildum. SOV-PARL-001 staðfestir orðalag spurningarinnar sem felur í sér «framhald» viðræðna — sem gerir ráð fyrir að eitthvað sé í gangi sem hægt sé að halda áfram. POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 sýna að spurningar um «framhald viðræðna» gefa 8–12 prósentustigum hærri stuðning en spurningar um aðild beint, sem styður þá ályktun að orðalagið hafi áhrif á svör. Hins vegar er fullyrðingin um «umdeilda forsendu» mat — ESB sjálft hefur, samkvæmt SOV-PARL-001, staðfest að umsóknin frá 2009 sé enn gild, sem mælir gegn þeirri túlkun að forsendan sé röng.
Samhengi sem vantar
Lagaleg staða umsóknarinnar er flókin: utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að ESB telji umsókn Íslands frá 2009 enn gilda (SOV-PARL-001), en eftir afturköllun 2015 og 13 ára hlé er pólitísk og lagaleg túlkun umdeild. Fullyrðingin endurspeglar lögmæta lögfræðilega gagnrýni en það er einnig lögmæt túlkun að forsendan sé rétt.