„Við hefðum náð meiri árangri með því að vera innan Evrópusambandsins“

Losun alþjóðaflugs á gróðurhúsalofttegundum innan Evrópusambandsins fellur undir ETS-viðskiptakerfið

Fullyrðing: Losun alþjóðaflugs á gróðurhúsalofttegundum innan ESB fellur undir ETS-viðskiptakerfið.

ETS-LEGAL-002 staðfestir að losun flugs innan EES falli undir ETS-kerfið, en fullyrðingin segir «alþjóðaflugs» sem er víðtækara hugtak. Gildissvið kerfisins nær eingöngu til fluga innan EES — flug til og frá þriðju ríkjum utan CORSIA er undanskilið samkvæmt sömu heimild. Þetta takmarkaða gildissvið hefur verið framlengt ítrekað og gildir til byrjunar 2027. ENERGY-LEGAL-002 staðfestir þátttöku Íslands í ETS í gegnum EES-samninginn.

Séríslensk undanþága frá sérstökum losunarheimildum rennur út í loks árs

Fullyrðing: Ísland hefur sérstaka undanþágu frá losunarheimildum í ETS-kerfinu sem rennur út í lok árs.

ETS-DATA-002 staðfestir að Ísland samdi um sérstaka undanþágu til að halda ókeypis losunarheimildum fyrir flugrekendur til og með 2026 — eitt ár lengur en almenna EES-áætlunin. Fullyrðingin er í meginatriðum rétt en ónákvæm á tvo vegu: hún segir «í lok árs» án þess að tilgreina hvaða ár, og hún greinir ekki á milli tveggja ólíkra undanþága — ókeypis úthlutunar (til 2026) og landfræðilegs gildissviðs flugs (til byrjunar 2027). Samkvæmt ETS-DATA-001 er almennt verið að afnema ókeypis losunarheimildir í flugi og þær falla niður frá 2026 fyrir aðra EES-aðila.

í henni felst leyfi til að niðurgreiða losun flugfélaga með því að gefa þeim losunarheimildir

Fullyrðing: Undanþágan felur í sér leyfi til að niðurgreiða losun flugfélaga með því að gefa þeim losunarheimildir.

ETS-DATA-002 staðfestir að Ísland samdi um framlengingu á ókeypis losunarheimildum fyrir flugfélög til og með 2026, sem er eitt ár umfram almenna EES-áætlunina. Þetta felur í sér að flugfélög fá losunarheimildir án endurgjalds, sem dregur úr kostnaði þeirra. Orðið «niðurgreiða» í fullyrðingunni er þó túlkun ræðumannsins — formlega er um ókeypis úthlutun að ræða, ekki fjárhagslega niðurgreiðslu frá ríkinu. Kjarni fullyrðingarinnar um að undanþágan feli í sér gjafalosunarheimildir er staðfestur, en orðalagið um niðurgreiðslu er matskennt.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra telur íslensk stjórnvöld ekki hafa komið nægilega snemma að ferlinu til að tryggja íslenskum flugfélögum betri skilyrði

Fullyrðing: Utanríkisráðherra telur íslensk stjórnvöld ekki hafa komið nægilega snemma að ETS-ferlinu til að tryggja betri skilyrði.

ETS-LEGAL-003 staðfestir að Ísland fylgdi almennri EES/EFTA-tímaáætlun við innleiðingu ETS-tilskipunarinnar — fjögur ár liðu frá samþykkt ESB (2003) til innleiðingar í EES (2007). Heimildin nefnir þó að EES/EFTA-ríki hafi takmarkað formlegt vald til að hafa áhrif á löggjöf ESB, og hvort fyrri þátttaka hefði skilað betri niðurstöðu sé ósvaranlegt tilgátumat. ETS-DATA-002 sýnir að Ísland náði undanþágu um ókeypis losunarheimildir til 2026, sem bendir til einhverrar samningsgetu. Fullyrðingin endurspeglar pólitískt mat utanríkisráðherra, ekki staðreynd sem heimildirnar geta staðfest eða afsannað til fulls.

Á föstudag greindu formenn ríkisstjórnarflokkanna frá því að til standi að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið

Fullyrðing: Formenn ríkisstjórnarflokkanna greindu frá því á föstudag 7. mars 2026 að til standi að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við ESB.

Heimildir staðfesta kjarnaefnið — ríkisstjórnarflokkarnir tilkynntu áform um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við ESB. SOV-DATA-006 staðfestir að þrír ríkisstjórnarflokkar (Samfylkingin, Viðreisn, Flokkur fólksins) standi að tillögunni og SOV-INTL-001 staðfestir að ríkisstjórnin hafi tilkynnt um dagsetninguna 7. mars. Fullyrðingin segir þó «formenn ríkisstjórnarflokkanna greindu frá» — heimildir staðfesta tilkynninguna en ekki sérstaklega að hún hafi komið frá formennum (PARTY-DATA-016 nefnir forsætisráðherra og SOV-PARL-001 nefnir utanríkisráðherra). Nákvæm dagsetningin — föstudagur 7. mars — samrýmist heimildum að hluta: SOV-INTL-001 staðfestir 7. mars sem formlega tilkynningu, en SOV-PARL-001 staðfestir að þingsályktunartillagan hafi verið lögð fram 9. mars.

Ég mun ekki samþykkja samning og ég mun ekki skrifa undir hann ef að hann fæli ekki í sér ótvíræð yfirráð Íslendinga yfir fiskveiðilögsögunni

Fullyrðing: Utanríkisráðherra mun ekki skrifa undir aðildarsamning sem felur ekki í sér fyrirsjáanleg yfirráð Íslendinga á auðlindum og fiskiveiðistjórn.

SOV-PARL-001 staðfestir að utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hafi lýst því yfir á Alþingi: «Ég mun aldrei skrifa undir samning sem tryggir ekki okkar markmið og okkar yfirráð» — sérstaklega varðandi sjávarútveg. Fullyrðingin bætir þó við hugtakinu «fyrirsjáanleg yfirráð» sem ekki kemur fram í tilvitnuninni, og nefnir «auðlindir» í víðari merkingu en sjávarútvegurinn sem ráðherrann vísaði sérstaklega til. Auk þess er um pólitískt loforð að ræða, ekki lagalega bindandi yfirlýsingu.

Hún ítrekaði orð sín um að hún myndi ekki skrifa undir slæman samning

Fullyrðing: Utanríkisráðherra kveðst ekki mundu skrifa undir slæman samning við ESB.

Heimildir staðfesta ekki yfirlýsingu utanríkisráðherra sérstaklega. PARTY-PARL-001 vitnar í forsætisráðherra Kristrún Frostadóttur sem sagðist mundu setja «skýr rauð flögg» á grundvallaratriðum í viðræðum, og PARTY-DATA-016 vitnar í hana um að vera «ekki reiðubúin að ganga í ESB á hvaða skilmálum sem er». Þetta eru yfirlýsingar forsætisráðherra, ekki utanríkisráðherra (Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Viðreisn). Efni yfirlýsinganna er svipað en uppspretta fullyrðingarinnar stemmir ekki við heimildir.

Mér þætti það frekar líklegt að það yrði byrjað bara strax á fiskveiðistjórnarkaflanum

Fullyrðing: Líklegt er að samningaviðræður myndu hefjast á fiskveiðistjórnarkaflanum.

Heimildir staðfesta að kafli 13 (sjávarútvegur) var einn erfiðasti kaflinn í aðildarviðræðum Íslands og ESB og var aldrei opnaður til viðræðna (FISH-DATA-023, EEA-DATA-004). Fullyrðingin um að viðræður «myndu hefjast» á þessum kafla er þó matskennd spá, ekki staðreynd. Heimildir benda til þess að sjávarútvegurinn væri meðal síðustu kafla sem yrðu opnaðir, ekki sá fyrsti — kaflar þar sem EES-aðlögun var þegar langt komin voru opnaðir fyrst. Sex kaflar voru aldrei opnaðir og sjávarútvegur var einn þeirra (FISH-DATA-023).

Evrópusambandið að dýpka sitt eigið samstarf, er að passa enn meira upp á sína hagsmuni, verja sín fyrirtæki

Fullyrðing: Evrópusambandið er að dýpka innbyrðis samstarf sitt og verja hagsmuni sinna fyrirtækja vegna þróunar heimsmála.

Dýpkun innbyrðis samstarfs ESB er staðfest af mörgum heimildum. SOV-HIST-003 nefnir hernaðaráætlanir ESB (Strategic Compass, €150 milljarða varnarútgjaldaáætlun), SOV-DATA-025 staðfestir nýtt öryggissamstarf ESB við Ísland, og TRADE-DATA-022 fjallar um stækkun ESB sem hluta af stefnumótun. Hins vegar er seinni hluti fullyrðingarinnar — að ESB «verji hagsmuni sinna fyrirtækja vegna þróunar heimsmála» — ekki beint studdur af heimildum. Gögnin fjalla um öryggis- og varnarmál frekar en viðskiptavernd.

Evrópusambandið verður að átta sig á því að við erum eyja og erum ekki tengd við, við meginlandið eins og aðrir

Fullyrðing: Ísland er eyja og ekki tengt meginlandi Evrópu, sem skapar sérstöðu í samningaviðræðum um ETS-kerfið.

ETS-DATA-002 staðfestir beint að Ísland samdi um sérstaka meðferð í ETS-kerfinu vegna landfræðilegrar einangrunar — fríar losunarheimildir fyrir flugfélög voru framlengdar til 2026. Þetta sýnir að eyjastaða Íslands hefur raunverulega þýðingu í samningum. EEA-LEGAL-022 undirstrikar enn frekar sérstöðu Íslands í EES-samstarfinu. Þó ber að taka fram að sérstöðurökin hafa einnig takmarkanir — ETS-LEGAL-003 sýnir að Ísland fylgdi almennri EES/EFTA-tímaáætlun við innleiðingu ETS-kerfisins og hafði takmörkuð formleg áhrif á löggjöf ESB sem EES-ríki.