← Til baka á Heimildir
POL-DATA-018 Sérfræðigreining Miðlungs
Samtakastefnur Stjórnmálalegt academic community position
Íslenskir háskólar og rannsóknastofnanir hafa almennt lýst stuðningi við ESB-aðild vegna rannsóknarfjármögnunar og fræðilegs hreyfanleika. Sem EES-ríki greiðir Ísland um 50 milljónir evra á ári í Horizon Europe og fær til baka um 35 milljónir — nettókostnaður um 15 milljónir. Full aðild myndi veita aukinn aðgang að byggðasjóðum og rannsóknarstyrkjum á jöfnum grundvelli.
Enska frumtextinn

Icelandic universities and research institutions have generally expressed support for EU membership, primarily citing research funding and academic mobility benefits. As an EEA member, Iceland participates in Horizon Europe as an associated country, contributing approximately €50 million per year and receiving approximately €35 million in grants (net cost ~€15 million). Full EU membership would give Iceland full access to all Horizon Europe instruments, structural funds for research infrastructure, and Marie Skłodowska-Curie fellowships on equal terms. The University of Iceland's rector publicly stated in 2025 that EU membership would 'transform Iceland's research landscape'. However, individual academics are divided — some social scientists and legal scholars have raised concerns about the impact on academic freedom of EU-level research regulation.

Dagsetning 1. júní 2025
Síðast staðfest 9. mars 2026
Svið Stjórnmálalegt
Heimildaflokkur Sérfræðigreining

Heimild

University of Iceland — Rector's statement on EU membership; Rannís — Horizon Europe participation data

Háskóli Íslands er stærsta háskólastofnun landsins og Rannís er opinber stofnun sem stýrir og úthlutar rannsóknarstyrkjum á Íslandi.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Hreinn fjárhagslegur ávinningur af fullri þátttöku samanborið við aukaaðild að Horizon Europe ræðst af árangurshlutfalli Íslands í samkeppnisumsóknum um styrki. Staða aukaaðildarríkis veitir nú þegar umtalsverðan aðgang. Háskólasamfélagið er ekki einhuga pólitískur gerandi og einstakir vísindamenn hafa ólíkar skoðanir.

Tengdar heimildir (2)

POL-DATA-016 Samtakastefnur

Forysta Samtaka iðnaðarins (SI) styður aðild að ESB og heldur því fram að hún myndi bæta markaðsaðgang, draga úr kostnaði vegna regluverks og laða að erlenda fjárfestingu í framleiðslu og tækni. Meðal félagsmanna SI eru álverin á Íslandi (rekin af Alcoa, Rio Tinto og Century Aluminum), sem nú flytja vörur sínar tollfrjálst til ESB samkvæmt EES-samningnum en standa frammi fyrir óvissu í regluverki vegna kolefnistollakerfis ESB á landamærum (CBAM). SI halda því fram að aðild að ESB myndi: (1) veita Íslandi aðkomu að ákvörðunum um iðnaðarstefnu sem hafa áhrif á orkufrekan iðnað landsins; (2) tryggja aðgang að rannsóknar- og þróunarsjóðum ESB (Horizon Europe) sem fullgildur þátttakandi fremur en sem aukaaðili; (3) draga úr viðskiptahindrunum fyrir framleiddar vörur utan innri markaðarins.

 EEA-DATA-008 EES/ESB-löggjöf

Á tímabilinu 2021–2028 greiðir Ísland um 67,5 milljónir evra (~9,6 milljónir á ári) í EES/Noregs-styrki. Sem ESB-aðildarríki væri framlag Íslands áætlað 200–250 milljónir evra á ári miðað við þjóðartekjur, en Ísland fengi einnig styrki úr sjóðum ESB — hrein staða ræðst af samningaskilmálum.

Notuð í greiningum (5)

Af hverju að sækja um Evrópusambandsaðild? Kratinn

  • Staðfest Styður Menntun, rannsóknir og menning á Íslandi hafa notið góðs af Evrópusamvinnu

Hvað kostar aðild að ESB? Um 20-25 milljarða brúttó, 6-9 nettó Evrópustraumar

  • Að hluta staðfest Styður Ísland greiddi um 5,6 milljarða króna til rammaáætlana ESB árið 2024, þar á meðal Horizon og Erasmus.
  • Að hluta staðfest Styður Horizon-rammaáætlunin stendur undir um 7% af heildarútgjöldum ESB.

Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Byggðasjóðir ESB hafa víða í Evrópu fjármagnað samgöngubætur, stafræna innviði, nýsköpun og atvinnuuppbyggingu, háskóla og rannsóknastarf og græn orkuskipti.

Verða ríki fátæk af því að ganga í Evrópusambandið? Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Íslenskar stofnanir og sveitarfélög gætu sótt um styrki í innviðauppbyggingu ef Ísland gengi í ESB.

„Við hefðum náð meiri árangri með því að vera innan Evrópusambandsins“ Vísir

  • Staðfest Styður Sambandið milli Íslands og evrópskra ríkja er gott.