Erum við tilbúin að axla miklar fjárskuldbindingar fyrir lönd ESB?
Raddir í greininni
Niðurstöður
Nokkur stoð Spá ESB-aðild Íslands myndi kosta gríðarlegar fjárhæðir og leiða til lækkunar lífskjara og kaupmáttar. Viðskipti
Þvert á móti þá mun það kosta okkur gríðarlega fjármuni, lækkun lífskjara og lækkaðan kaupmátt.
Fullyrðing: ESB-aðild Íslands myndi kosta gríðarlegar fjárhæðir og leiða til lækkunar lífskjara og kaupmáttar.
Fyrri hluti fullyrðingarinnar — að aðild kosti umtalsvert — er studdur að hluta. TRADE-DATA-010 og TRADE-DATA-035 staðfesta að Ísland yrði nettógreiðandi með áætlað nettóframlag um 100–180 milljónir evra á ári, sem er töluvert hærra en EES-framlagið skv. TRADE-COMP-005. Síðari hluti spádómsins — að aðild myndi lækka lífskjör og kaupmátt — fær hins vegar enga stuðningsheimild. Þvert á móti benda POL-DATA-017 (Viðskiptaráð: 2–4% VLF-aukning á 10 árum) og PREC-DATA-023 (samleitni nýrra aðildarríkja 2004) til hagstæðari spár.
Samhengi sem vantar
Kostnaðarmatið nær til brúttóframlags; á móti koma styrkir úr CAP, byggðasjóðum og Horizon Europe sem draga úr nettókostnaði. PREC-DATA-023 varar við að samleitni nýrra aðildarríkja var drifin af mörgum þáttum, ekki bara aðild, og að Ísland er nú þegar með háar tekjur — því virkar samleitnirökið öðruvísi. CURR-DATA-013 sýnir að innan evrusvæðisins hefði Ísland mögulega þurft að greiða um 232 milljónir evra í björgunaraðgerðir á 2010–2011, en það er mótvegið af eigin bankakreppukostnaði sem var mun hærri. Spá um lækkun kaupmáttar er ekki rökstudd af neinni heimild í grunninum.
Órökstudd Spá Með ESB-aðild myndi Ísland leggja til ESB fiskveiðilögsöguna, orkulindirnar og lífeyrissjóðina. Fullveldi
Ætlunin er að við Íslendingar tökum að okkur efnahags aðstoð við þessi fátæku lönd ESB með því að ganga í sambandið og við leggjum til þess fiskveiðilögsöguna, orkulindirnar og lífeyrissjóðina.
Fullyrðing: Með ESB-aðild myndi Ísland leggja til ESB fiskveiðilögsöguna, orkulindirnar og lífeyrissjóðina.
Fullyrðingin er villandi þríþætt staðhæfing sem engin heimild styður. SOV-DATA-004 og EEA-DATA-003 lýsa skyldum aðildarríkja til að taka upp regluverk ESB, en hvergi kemur fram að Ísland myndi «leggja til» fiskveiðilögsögu, orkulindir eða lífeyrissjóði. Sameiginleg sjávarútvegsstefna færir kvótaákvarðanir á vettvang ESB, en eignarhald á auðlindinni helst hjá aðildarríkinu. Engin heimild bendir til þess að orkulindir eða lífeyrissjóðir séu yfirfærðir til ESB við aðild — slíkt á sér enga stoð í stofnsáttmálum ESB.
Samhengi sem vantar
Sameiginleg sjávarútvegsstefna setur ramma um kvótaúthlutun á samkvæmt reglu um hlutfallslegan stöðugleika (relative stability) sem byggir á veiðireynslu — heimildir í þessum grunni ræða ekki sérstaklega hvernig það myndi virka fyrir Ísland. Orkulindir falla undir ríkisreglu skv. 194. gr. TFEU sem viðurkennir rétt aðildarríkja til að ráða eigin orkuauðlindum. Lífeyrissjóðir eru ekki undir ESB-yfirráðum þótt sumir reglur fjármálaeftirlits gildi á innri markaði — þetta gildir nú þegar í gegnum EES. Fullyrðingin endurspeglar pólitíska túlkun, ekki lagalegt fyrirkomulag aðildar.
Óstutt ESB-aðild Íslands hefur ekkert fjárhagslegt gildi fyrir Ísland. Viðskipti
Fjárhagslega er ekkert að sækja með aðild að ESB.
Fullyrðing: ESB-aðild Íslands hefur ekkert fjárhagslegt gildi fyrir Ísland.
Heimildir hrekja fullyrðinguna með skýrum hætti. POL-DATA-017 nefnir áætlun Viðskiptaráðs um 2–4% aukningu VLF á 10 árum vegna lægri viðskiptakostnaðar, lægri vaxta og aukinnar erlendrar fjárfestingar. TRADE-DATA-002 staðfestir að aðild myndi fjarlægja tolla á landbúnaðar- og fiskafurðum og afnema upprunareglur sem nú íþyngja útflutningi. POL-DATA-018 lýsir auknum aðgangi að Horizon Europe og byggðasjóðum. Þessar heimildir sýna að fjárhagslegir kostir liggja fyrir, jafnvel þótt nettóframlag til ESB-fjárlaga verði jákvætt skv. TRADE-DATA-010.
Samhengi sem vantar
Mat á fjárhagslegum ávinningi er háð aðferðafræði og forsendum — POL-DATA-017 nefnir sjálft að spár um VLF-vöxt séu líkanaháðar og oft of bjartsýnar. Á móti vegur að Ísland yrði nettógreiðandi til ESB-fjárlaga (TRADE-DATA-010: 100–180 m€ á ári) og að EES veitir nú þegar mikinn markaðsaðgang (TRADE-DATA-002). Fullyrðingin að «ekkert» sé að sækja er hins vegar of afdráttarlaus — heimildir nefna áþreifanlega ávinninga á sviði tolla, vaxta, erlendrar fjárfestingar, rannsóknarstyrkja og afnáms upprunareglna. Hvort heildaráhrifin séu jákvæð eða neikvæð er umdeilanlegt, en sú staðhæfing að ekkert sé að sækja er ekki studd.