SOV-HIST-003
Alþjóðastofnun
Miðlungs
Innrás Rússlands í Úkraínu 2022 jók hernaðarlegt mikilvægi Íslands og NATO-bandamenn hófu aftur reglulegar loftrýmisgæslufluganir til Keflavíkur. Hernaðarstefna ESB (Strategic Compass) og fyrirhugaður 150 milljarða evra varnarsjóður skapa hugsanlega skörun við NATO-kerfið sem gæti flækt stöðu Íslands sem NATO-ríkis án hers.
Enska frumtextinn
Russia's full-scale invasion of Ukraine in February 2022 significantly increased Iceland's geopolitical importance. NATO allies resumed regular air policing deployments to Keflavík, and in March 2022 the Icelandic government considered whether continuous air policing was needed rather than periodic rotations. The EU adopted the Strategic Compass in March 2022, establishing a framework for EU security and defence policy through 2030, including a 5,000-strong EU Rapid Deployment Capacity. The Strategic Compass explicitly states that EU defence is 'complementary to NATO', but the EU's growing defence ambitions — including a proposed EUR 150 billion European defence spending plan (2025) — create potential overlap with NATO structures. For Iceland, EU membership would add a CSDP layer to its existing NATO-centred security architecture, potentially complicating the bilateral US-Iceland defence relationship and Iceland's unique position as a NATO member without armed forces.
Heimild
EU Strategic Compass for Security and Defence (March 2022); NATO Allied Air Command — Icelandic Air Policing; IISS Strategic Survey 2023
Evrópska utanríkisþjónustan (EEAS) er utanríkis- og öryggismálastofnun ESB sem sér um sameiginlega utanríkis- og öryggisstefnu sambandsins.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Samspil varnarmálastefnu ESB og NATO er í þróun og óvíst. Tuttugu og þrjú aðildarríki ESB eru einnig aðilar að NATO og stofnanaleg skörun er meðhöndluð á raunsæjan hátt. Þar sem Ísland hefur engan herafla er þátttaka í sameiginlegri öryggis- og varnarmálastefnu (CSDP) að mestu leyti táknræn. Sú fullyrðing að aðild að ESB myndi grafa undan tvíhliða sambandi Bandaríkjanna og Íslands er byggð á getgátum – margir bandamenn innan NATO eru einnig aðilar að ESB án árekstra.
Notuð í greiningum (42)
Að hafna eigin þjóð Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður ESB hefur klúðrað vörnum Evrópu.
Að stíga á bak hesti á skipsfjöl Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hætti við hagstæða kaupsaminga um olíu og gas frá Rússlandi.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Staðfest Styður Það væri óraunsætt miðað við þróun heimsmála að íslenskt ríki geti forðast spurningar um stöðu sína í heiminum.
Bandaríkjamönnum hugnast ekki innganga Íslands í ESB Heimildin
- Þarfnast samhengis Styður Bandaríkin líti þannig á að ESB-aðild Íslands myndi skarast á við varnarhagsmuni landsins.
Brenglað stöðumat vegna ESB bjorn_is
- Staðfest Styður Ríkisstjórn Íslands reisir stöðumat sitt á því að «geópólítík og alþjóðasamkeppni» hafi í ríkara mæli áhrif á stefnumótun ESB og afstöðuna til innri markaðarins.
- Að hluta staðfest Styður Höfuðáhersla ESB er nú á að auka hergagnaframleiðslu í Evrópu og tryggja fjárhagsaðstoð við Úkraínu.
- Að hluta staðfest Styður Átök eru innan leiðtogaráðs ESB um aukna hergagnaframleiðslu og fjárhagsaðstoð við Úkraínu.
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Að hluta staðfest Styður Alþjóðlegt varnar- og öryggisumhverfi gefur ástæðu til að hefja aðildarviðræður fyrr en 2027.
Dagur fagnar heimsókn Ursulu von der Leyen DV
- Að hluta staðfest Styður Þjóðir Evrópu hafa tekið höndum saman um að efla varnir sínar og auka fjármagn til varnarmála á leiðtogafundi NATO.
Davíð Þór Björgvinsson: Margt sem bendir til þess að Ísland geti fengið ásættanlega niðurstöðu um sjávarútveginn DV
- Að hluta staðfest Styður Breytingar í heimspólitík undanfarna 15 mánuði hafa aukið mikilvægi Íslands í augum ESB
- Að hluta staðfest Styður Landafræðileg staða Íslands — sem eyja í miðju Atlantshafi — gerir það að verkum að ESB hefur sérstakan pólitískan áhuga á að fella Ísland undir sitt yfirráðasvæði
- Að hluta staðfest Styður Evrópuríki eru að þjappa sér saman og stórjuka útgjöld til varnarmála vegna krafna Bandaríkjanna
Ekki víst að greinin yrði virkjuð þrátt fyrir árás Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Þröskuldurinn til að virkja fimmtu grein NATO-sáttmálans er mjög hár og ekki ótvírætt að hægt yrði að virkja hana vegna árása á innviði á Íslandi.
- Að hluta staðfest Styður NATO sér aðallega um hefðbundnar varnir og vopnabúnað á meðan ESB og Evrópuríki sjá frekar um varnir gegn fjölþáttum ógnum.
- Að hluta staðfest Styður ESB-ríki eru leiðandi í vörnum gegn fjölþáttum ógnum á meðan NATO sér frekar um hefðbundnar varnir.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Breytingar á utanríkisstefnu Bandaríkjanna hafa áhrif á stöðu ESB og aðildarviðræður.
Erum við í ofbeldissambandi við ESB? Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB er pólitískt bandalag sem stendur vörð um hagsmuni aðildarríkja sinna og hefur í auknum mæli augun á þjóðaröryggi aðildarríkja sinna.
ESB setur Ísland í sama flokk og Gana og Ástralíu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Þrjú ríki — Ísland, Gana og Ástralía — hygðust undirrita samning um varnarsamstarf við ESB á næstu dögum frá 16. mars 2026.
- Að hluta staðfest Andmælir Varnarsamstarf ESB er fyrst og fremst samstarfsvettvangur frekar en hefðbundið hernaðarbandalag.
- Að hluta staðfest Styður Aukið samstarf Íslands við ESB á sviði öryggis- og varnarmála getur haft áhrif á varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna.
- Að hluta staðfest Styður Sífellt fleiri ríki hafa lýst yfir áhuga á að efla samstarf við ESB á sviði öryggis- og varnarmála.
Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr DV
- Óstutt Andmælir Evrópusambandið er að þróast í átt að frönsk-þýsku herveldi
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Staðfest Styður Með aðild að ESB yrði Ísland hluti af sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu sambandsins.
- Þarfnast samhengis Andmælir ESB hefur enga hernaðarlega burði.
Hvað felst í 'liggja lágt' leiðinni? Viðreisn
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur tekið frumkvæði í vörnum gegn fjölþáttaógnum að beiðni NATO.
- Staðfest Styður Ísland er meðlimur í NATO.
Hvað felst í liggja lágt leiðinni? DV
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur tekið frumkvæði í vörnum gegn fjölþáttaógnum að beiðni NATO.
Hver er reynsla Svía af 30 ára ESB aðild? Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Síðan 1992 hafa sænskar ríkisstjórnir smám saman lagt minni áherslu á hlutleysið þar til Svíþjóð gekk að lokum í NATO.
- Að hluta staðfest Styður ESB er nú að byggja upp sitt eigið hernaðarbandalag sem verður yfirþjóðlegt og gerir Lissabon-samninginn um sameiginlegar varnir að veruleika.
Íhaldsmenn á Evrópuþinginu myndu fagna aðild Íslands að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Nánara samstarf Íslands og ESB í efnahags- og öryggismálum myndi henta báðum aðilum.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir ESB er ekki með her á sinni könnu og getur ekki séð um eigin varnir.
Ísland á heima í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður ESB hefur verið lykilaðili við stuðning við Úkraínu í stríðinu við Rússa.
Ísland er ekki til sölu Vísir
- Staðfest Styður Öryggis- og stjórnmálalegt vægi landfræðilegrar stöðu Íslands er sífellt meira
Ísland og ESB komin í varnarsamstarf Heimildin
- Að hluta staðfest Styður Hluti samningsins felur í sér skuldbindingu Íslands og Evrópusambandsins til að styðja Úkraínu og viðhalda þrýstingi á árásaraðila landsins, Rússland.
Ísland yrði í aftursætinu, rétt eins og Samfylkingin er í aftursætinu hjá Viðreisn RÚV
- Að hluta staðfest Andmælir Öryggi Íslands er borgið með aðild að NATO og með varnarsamstarfi við Bandaríkin.
Kristrún vísar þögn um ESB-málið á bug Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðildarlönd eru leitandi að nýrri stöðu í ljósi breyttra alþjóðlegra aðstæðna.
Krónan er fallin í stríðinu - Við eigum engan annan leik en ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Evrópa er að hervæðast og þjappa sér saman til að verða þriðja stórveldið við hlið Bandaríkjanna og Kína.
- Að hluta staðfest Styður Átök í heiminum eru nú orðin svo stór að þau munu hafa áhrif á Ísland af fullum þunga.
Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Full ESB-aðild Íslands myndi þýða þátttöku í sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu ESB og sameiginlegri sjávarútvegsstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Brotthvarf Bandaríkjanna úr NATO myndi vera eitt stærsta öryggispólitíska áfall í Evrópu frá lokum Kalda stríðsins.
Norðmenn vilja vita hvort Íslendingar séu á hraðferð inn í Evrópusambandið RÚV
- Að hluta staðfest Styður Ísland og Noregur þurfa að standa vörð um GIUK-hliðið og fylgjast með mögulegum hreyfingum Rússlands.
- Að hluta staðfest Andmælir Noregur er það land sem hefur líkustu hagsmuni og Ísland þegar kemur að öryggismálum.
Óþarfa sannleiksleit Vísir
- Að hluta staðfest Styður Áhugi Evrópusambandsins á Íslandi er nýtilkominn og tengist landfræðilegri legu landsins í miðju Atlantshafi á stríðstímum í Evrópu, ekki sérstakri stjórnvísi íslenskra stjórnvalda.
Ríkisstjórn á reki til ESB bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Áhersla Brusselmanna í umfjöllun um Ísland hefur undanfarið snúist meira um öryggis- og varnarmál en efnahagsmál.
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir
- Staðfest Styður ESB gegnir sífellt stærra hlutverki í nútímaöryggismálum eins og netárásum, efnahagslegum þrýstingi og upplýsingaóreiðu, samhliða NATO.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Norðurslóðir hafa fengið miklu meira vægi hjá ESB vegna breytinga í alþjóðamálum og Ísland er mikilvægur hlekkur vegna nálægðar við Grænland.
- Staðfest Styður Óvissa um Atlantshafsbandalagið hefur orðið til þess að Evrópa er að byggja upp eigin varnir og Ísland er mikilvægur hlekkur í þessum sjónarmiðum.
Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV
- Staðfest Styður Þátttaka Íslands í NATO hefur verið lykilstoð í vörnum landsins.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður NATO er að veikjast sem varnarbandalag og má ekki treysta á það eins og áður.
Sterkari saman á óvissutímum Viðreisn
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin setti öryggis- og varnarmál á oddinn vegna vaxandi óvissu í alþjóða- og öryggismálum.
- Að hluta staðfest Styður Öll ríki Atlantshafsbandalagsins vinna að því að styrkja eigin varnir og getu til að mæta hernaðarstefnu og fjölþáttaárásum Rússlands.
- Staðfest Styður Bandaríkin hafa um langt skeið gegnt lykilhlutverki í vörnum Evrópu.
- Að hluta staðfest Styður Bandaríkin kalla eftir því að Evrópuríkin axli meiri ábyrgð á eigin öryggi og sameiginlegum vörnum Atlantshafsbandalagsins.
- Að hluta staðfest Styður Evrópuríkin og Kanada hafa brugðist við ákalli Bandaríkjanna með því að auka framlög sín og byggja upp varnargetu.
- Að hluta staðfest Styður Samstarf um öryggis- og varnarmál hefur verið eflt innan Evrópusambandsins á síðustu tímum.
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur margfalt stærri fjárlög en Atlantshafsbandalagið.
- Staðfest Styður Evrópusambandið hefur stuðningssjóði, heimildir til lagasetningar og samstarfsáætlanir sem það beitir nú í auknum mæli til að styðja við heildstæðar varnir og öryggi.
- Að hluta staðfest Styður Atlantshafsbandalagið og Evrópusambandið hafa markvisst unnið að því að efla samstarf og samhæfingu sín á milli til að auka sameiginlegan slagkraft.
Þegar fílarnir dansa er ekki gott að vera gras RÚV
- Að hluta staðfest Styður Utanríkisráðherra telur að varnarmál myndu skipa stærri sess í samningsmarkmiðum Íslands við Evrópusambandið nú frekar en árið 2009.
Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst DV
- Að hluta staðfest Styður Samningsstaða Íslands gagnvart ESB hefur batnað verulega vegna aukins mikilvægis landsins í öryggismálum.
Þorgerður Katrín: Grænland er ástæða ESB-umsóknar Íslands Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Það hefur sjaldan verið haldið því fram jafn skýrt að ástæða þess að Ísland íhugar ESB-aðild tengist stöðunni í kringum Grænland og breyttri stöðu stórvelda á Norður-Atlantshafi.
Trump sagður beita sér í ESB-umræðunni hér á landi Vísir
- Óstutt Andmælir ESB-aðild Íslands myndi koma niður á varnarmálum Bandaríkjanna.
Vanbúið Schengen-áritanafrumvarp Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Megináhersla Schengen-samstarfsins á síðustu árum hefur verið á að styrkja ytri landamæri og herða eftirlit.
Varnaryfirlýsing ekki bindandi, án skuldbindinga eða framlaga RÚV
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt yfirlýsingunni fær Ísland aukinn aðgang að varnarkerfum og varnariðnaði Evrópusambandsins.
- Staðfest Styður Fyrir þau 23 ríki Evrópusambandsins sem séu aðilar að NATO, sem og fyrir Ísland, verði Atlantshafsbandalagið áfram grunnstoð sameiginlegra varna samkvæmt yfirlýsingunni.
- Að hluta staðfest Styður Íslenskt samstarf við ESB á sviði varna á að taka til málefna norðurslóða og öryggismála á hafi úti, framleiðslu varnarbúnaðar, viðbragðs við netógnum og geimvarna.
„Við hefðum náð meiri árangri með því að vera innan Evrópusambandsins“ Vísir
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið er að dýpka innbyrðis samstarf sitt og verja hagsmuni sinna fyrirtækja vegna þróunar heimsmála.
Vidreisn tapar fylgi vegna ESB-malsins Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur ekki hernaðarmátt og þarf að vægja í deilum við önnur stórveldi.
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið sýndi vanmátt í glímu við Úkraínustríðið.