Þorsteinn Pálsson skrifar: Sjö raundæmi um sjö raundæmi fyrrum forseta

Grænland og Færeyjar eru með gjaldmiðil sem er fast tengdur evru á grundvelli samkomulags Dana við Evrópusambandið.

Fullyrðing: Grænland og Færeyjar eru með gjaldmiðil sem er fast tengdur evru á grundvelli samkomulags Dana við Evrópusambandið.

CURR-DATA-012 og SOV-LEGAL-004 staðfesta að danska krónan er tengd evru í gegnum ERM II-fyrirkomulag með ±2,25% sveifluvik, sem leiðir af undanþágu Danmerkur frá evrunni sem var samin í Edinborgarsamkomulaginu 1992. TRADE-COMP-004 vísar einnig til þessarar fastgengistengingar danskrar krónu. Grænland og Færeyjar nota dönsku krónuna sem gjaldmiðil og falla því undir sama fyrirkomulag, en heimildir í gagnagrunni fjalla ekki sérstaklega um færeyska eða grænlenska gjaldmiðilinn.

þá vantar inn í raunmyndina að efnahagslegur árangur Íslands og Noregs hefur í meir en þrjá áratugi byggst fyrst og fremst á aðild að regluverki Evrópusambandsins um innri markaðinn, sem er um þrír fjórðu hlutar af starfsemi þess.

Fullyrðing: Efnahagslegur árangur Íslands og Noregs hefur í meir en þrjá áratugi byggst fyrst og fremst á aðild að regluverki Evrópusambandsins um innri markaðinn.

EEA-DATA-010 og EEA-LEGAL-001 staðfesta að EES-samningurinn hefur veitt Íslandi og Noregi aðgang að innri markaðnum frá 1994 og er talinn ná yfir 70–75% af regluverki innri markaðar ESB. Hins vegar er fullyrðingin um að árangurinn hafi «fyrst og fremst» byggst á þessu of víðtæk — PREC-HIST-002 bendir á að efnahagsstaða Noregs ræðst að miklu leyti af olíuauðlindum, og íslenskur hagvöxtur byggir á fleiri þáttum (sjávarútvegi, áli, ferðaþjónustu) sem ekki eru beint háðir EES-aðild.

aðild að regluverki Evrópusambandsins um innri markaðinn, sem er um þrír fjórðu hlutar af starfsemi þess.

Fullyrðing: Innri markaðurinn er um þrír fjórðu hlutar af starfsemi Evrópusambandsins.

EEA-DATA-010 staðfestir að EES nær yfir um 70–75% af ESB-regluverkinu, mælt eftir fjölda lagagerða, og EEA-LEGAL-001 nefnir um 70% af löggjöf innri markaðarins. Tölurnar styðja fullyrðinguna að hluta. Hins vegar er fullyrðingin um «þrír fjórðu hlutar af starfsemi» tvíræð — EEA-DATA-017 sýnir að Ísland hafði tekið upp aðeins 13,4% af öllum bindandi ESB-gerðum 1994–2016, sem mælir aðra spurningu. Innri markaðurinn er meirihluti löggjafar mældur eftir fjölda lagagerða, en stór svið ESB-starfsemi (landbúnaðarstefna, sjávarútvegsstefna, tollabandalag, sameiginleg utanríkisstefna, mynteining) eru utan innri markaðarins.

Loks vantar inn í raundæmið að atvinnulífið bæði í Noregi og Bretland þrýstir nú stíft á um að löndin fái aðild að tollabandalagi Evrópusambandsins.

Fullyrðing: Atvinnulífið bæði í Noregi og Bretlandi þrýstir nú á um að löndin fái aðild að tollabandalagi Evrópusambandsins.

TRADE-DATA-041 staðfestir að norska atvinnurekendasambandið NHO byrjaði opinberlega snemma árs 2026 að styðja viðræður um tollabandalag við ESB, drifið áfram af bandarískum verndartollum. Heimildin nær hins vegar ekki til Bretlands sérstaklega og staðfestir ekki að breska atvinnulífið «þrýsti stíft á» tollabandalagsaðild. NHO-afstaða er auk þess stefnumótandi tillaga, ekki opinber stefna Noregs.

Hér vantar inn í raundæmið að mestur hagvöxtur í grannríkjum okkar hefur verið á Írlandi, sem notar evru.

Fullyrðing: Mestur hagvöxtur í grannríkjum Íslands hefur verið á Írlandi, sem notar evru.

PREC-DATA-016 staðfestir að Írland hefur upplifað dramatískt efnahagslegt samrennsli við ESB — landsframleiðsla á mann fór úr 60% af meðaltali ESB 1973 í um 220% árið 2024 (eða 140% mælt með GNI*). Þetta er meiri vöxtur en hjá flestum vesturevrópskum ríkjum. Hins vegar er Írland ekki augljóst «grannríki» Íslands í hefðbundnum skilningi og samanburðurinn ofmetur tölur vegna fjölþjóðlegrar bókhaldsfærslu («Leprechaun economics»). Heimildin tekur sérstaklega fram að Írland er erfitt að bera saman beint við Ísland vegna sérstöðu (enska tungumálið, common law, bandarísk fyrirtækjatengsl).

Þá vantar alfarið inn í raundæmið að allar útflutningsgreinar, sjávarútvegsfyrirtæki, stóriðjufyrirtæki og stærstu fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi lúta vaxtaákvörðunum í Frankfurt og Washington.

Fullyrðing: Allar útflutningsgreinar, sjávarútvegsfyrirtæki, stóriðjufyrirtæki og stærstu fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi lúta vaxtaákvörðunum í Frankfurt og Washington.

FISH-DATA-027 staðfestir að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki gera að miklu leyti upp í evrum (söluseðlunum í Evrópu) og bandaríkjadölum (Asíu og Ameríku), þannig að um 90% sjávarafurða eru flutt út og meirihluti til ESB-landa. Þetta þýðir að tekjur þeirra eru að miklu leyti í erlendum gjaldmiðlum og þ.a.l. tengdar vöxtum á viðkomandi gjaldmiðlasvæðum. Hins vegar er fullyrðingin um að fyrirtækin «lúti» vaxtaákvörðunum í Frankfurt og Washington er einföldun — innlenda kostnaðarhliðin (laun, hafnargjöld) er í krónum og íslenskir vextir hafa áhrif á rekstrarkostnað og fjárfestingar.

Nýjar rannsóknir sýna að þjóðarframleiðsla Póllands er nú 42% meiri en ella vegna aðildar að Evrópusambandinu.

Fullyrðing: Nýjar rannsóknir sýna að þjóðarframleiðsla Póllands er nú 42% meiri en ella vegna aðildar að Evrópusambandinu.

PREC-DATA-023 staðfestir að Pólland hefur þrengt mikið bilið gagnvart ESB-meðaltali — landsframleiðsla á mann fór úr 49% af meðaltali ESB árið 2004 í 81% árið 2024. Þetta styður almennt þá fullyrðingu að efnahagslegur ávinningur hafi verið verulegur. Hins vegar er sérstaka tölu um «42% meiri en ella» (mótstaðagreining) ekki að finna í heimildunum og slík rannsókn er ekki tilgreind. Heimildir benda til þess að margir þættir (alþjóðavæðing, tæknitilfærsla, byggðasjóðir) hafi átt þátt í árangri.

Inn í þessa mynd vantar að Noregur og Ísland eru að þremur fjórðu hlutum aðilar að regluverki Evrópusambandsins í gegnum EES og Sviss í gegnum marga flókna sérsamninga.

Fullyrðing: Noregur og Ísland eru að þremur fjórðu hlutum aðilar að regluverki Evrópusambandsins í gegnum EES.

EEA-DATA-010 og EEA-LEGAL-001 staðfesta að EES-samningurinn nær yfir um 70–75% af «EU acquis by volume» — talið sem fjöldi lagagerða innan innri markaðar. Hins vegar bendir EEA-DATA-017 á að þetta hlutfall fer niður í 13,4% þegar talning miðar við allar bindandi gerðir sem ESB samþykkir á sama tímabili, þ.m.t. svið sem falla utan EES. Fullyrðingin er rétt í einum skilningi en gefur ekki rétta mynd af því sem fellur utan EES (sjávarútvegur, landbúnaður, tollabandalag, peningamál, utanríkis- og varnarstefna).

Þrotabú Landsbankans og tryggingasjóður innistæðueigenda greiddu alla Icesave-skuldina með vöxtum og áföllnum kostnaði.

Fullyrðing: Þrotabú Landsbankans og tryggingasjóður innistæðueigenda greiddu alla Icesave-skuldina með vöxtum og áföllnum kostnaði.

CURR-DATA-014 staðfestir að mestur hluti raunverulegrar endurgreiðslu Icesave-skuldarinnar kom úr þrotabúi Landsbankans — 691 milljarður króna úr forgangskröfuferli — frekar en frá íslenskum skattgreiðendum. Heimildin styður þannig fullyrðinguna um að þrotabúið hafi greitt verulegan hluta. Hins vegar staðfestir heimildin ekki nákvæmlega að «öll» skuldin með vöxtum og áföllnum kostnaði hafi verið greidd, og fjallar ekki um hlut tryggingasjóðs innistæðueigenda sérstaklega.

Í þessari raunmynd verður enn fremur að hafa hugfast að í hruninu urðum við að semja um aðstoð við Alþjóða gjaldeyrissjóðinn með því að fórna í raun fullveldi okkar í ríkisfjármálum og peningamálum frá 2008 til 2011.

Fullyrðing: Ísland þurfti að semja um aðstoð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með því að fórna fullveldi í ríkisfjármálum og peningamálum frá 2008 til 2011.

SOV-DATA-012 staðfestir að Ísland fékk Stand-By Arrangement frá AGS í nóvember 2008 upp á 2,1 milljarð dollara. CURR-DATA-002 lýsir gjaldeyrishöftum sem voru sett í nóvember 2008 og stóðu fram til 2017. Aðstoð AGS fylgdu skilyrði um aðlögun í ríkisfjármálum og peningastefnu, sem fela í sér ákveðna skerðingu á ákvörðunarfrelsi, en orðalagið „fórna fullveldi“ er mat — Ísland hélt formlegri valdheimild þrátt fyrir að uppfylla skilyrði AGS-áætlunarinnar.

Inn í þessa raunmynd vantar bara þetta: Engar breytingar hafa verið gerðar á sáttmálum sambandsins á þessum tíma.

Fullyrðing: Engar breytingar hafa verið gerðar á sáttmálum Evrópusambandsins frá 2009.

Lissabon-sáttmálinn tók gildi 1. desember 2009 og hefur honum formlega ekki verið breytt með nýjum stofnsáttmála síðan. EEA-LEGAL-012 staðfestir að núverandi stækkunarstefna byggi á Lissabon. Hins vegar er fullyrðingin einföldun — bókanir, viðbætur og dómaframkvæmd CJEU hafa þróað ESB-rétt verulega, og EES-aðlagaður inngangur Króatíu 2013, ákvarðanir um varnarsamstarf og fjárhagslega samvinnu (NextGenerationEU) hefur breytt starfsemi ESB innan rammasáttmálanna. Heimildir taka beint á fáum stofnsáttmálabreytingum en lýsa verulegri þróun á öðrum sviðum.

Evrópusambandið hefur í samstarfi við NATO tekið forystu á því sviði.

Fullyrðing: Evrópusambandið hefur í samstarfi við NATO tekið forystu á sviði fjölþáttaógna.

SOV-HIST-003 staðfestir að ESB hefur eflt varnasamstarf — Strategic Compass frá 2022, 5.000 manna hraðbragðsliði og 150 milljarða evra varnaráætlun 2025. SOV-LEGAL-008 lýsir CSDP sem starfar samhliða NATO. Hins vegar segir Strategic Compass beinlínis að ESB-varnir séu «complementary to NATO» — sem styður hugmyndina um samstarf en ekki að ESB hafi tekið forystu. Heimildir staðfesta ekki sérstaklega forystu ESB í fjölþáttaógnavörnum.

Að kröfu Bandaríkjanna eru Evrópuríki að auka varnarviðbúnað sinn bæði innan NATO og Evrópusambandsins.

Fullyrðing: Evrópuríki eru að auka varnarviðbúnað sinn bæði innan NATO og Evrópusambandsins að kröfu Bandaríkjanna.

SOV-HIST-003 og SOV-LEGAL-008 staðfesta verulega aukningu varnarframlaga og samstarfs í ESB og NATO eftir innrás Rússa í Úkraínu 2022 — m.a. Strategic Compass og 150 milljarða evra varnaráætlun. Þrýstingur Bandaríkjanna á aukin varnarframlög Evrópu er vel þekktur en heimildir í gagnagrunninum staðfesta ekki sérstaklega að núverandi uppbygging sé «að kröfu Bandaríkjanna» — fremur er hún drifin af öryggisstöðunni eftir 2022 og breyttu landslagi.

Inn í þetta raundæmi vantar að skuldavandi Grikkja var fyrst og fremst vegna ríkisskulda. Okkar vandi var gjaldeyriskreppa vegna skulda einkaaðila.

Fullyrðing: Skuldavandi Grikkja var fyrst og fremst vegna ríkisskulda en vandinn á Íslandi var gjaldeyriskreppa vegna skulda einkaaðila.

CURR-DATA-001 staðfestir að íslenska kreppan 2008 stafaði af falli þriggja einkabanka (Kaupþing, Landsbanki, Glitnir) með heildareignir sem voru um 10-falt landsframleiðslu Íslands — þ.e. skuldir einkaaðila. CURR-DATA-002 lýsir gjaldeyriskreppunni og höftunum sem fylgdu. Heimildir gagnagrunnsins fjalla ekki sérstaklega um eðli grískrar ríkisskuldakreppu en almennt er rétt að hún snerist um ríkisskuldir.

Í þessu raundæmi þarf að hafa í huga að góður hagvöxtur í þessum tveimur löndum byggist nær alfarið á Evrópusambandsaðild þeirra.

Fullyrðing: Góður hagvöxtur í Póllandi og Tékklandi byggist nær alfarið á Evrópusambandsaðild þeirra.

PREC-DATA-023 staðfestir verulegan efnahagslegan samruna Póllands (frá 49% til 81% af meðaltali ESB) og Tékklands (frá 77% til 93%) eftir ESB-aðild 2004, drifinn af FDI-flæði og auknum viðskiptasamruna. Heimildin varar hins vegar beinlínis við því að samruninn sé drifinn af mörgum þáttum — alþjóðavæðingu, tæknifyrfærslu, stofnanaumbótum og byggðasjóðum ESB — ekki einungis ESB-aðild sem slíkri. Að segja að vöxturinn byggi «nær alfarið» á ESB-aðild er einföldun.