SOV-LEGAL-008
Lagalegur texti
Há
Sameiginleg öryggis- og varnarstefna ESB (CSDP) kemur ekki í stað NATO heldur starfar samhliða. 42. grein TEU kveður á um að ESB-varnarstefna skuli ekki grafa undan sérkennum NATO-ríkja. Ísland er stofnmeðlimur NATO án hers og ESB-aðild myndi ekki krefjast hersetningar — sex ESB-ríki hafa sögulega verið utan hernaðarbandalaga.
Enska frumtextinn
The EU's Common Security and Defence Policy (CSDP) operates alongside but does not replace NATO. Article 42(2) TEU states that EU defence policy 'shall not prejudice the specific character of the security and defence policy' of NATO members. Iceland is a founding NATO member (1949) but has no standing military, relying instead on the Icelandic Coast Guard and bilateral defence agreements. EU membership would involve participation in CSDP missions and the European Defence Agency, but would not require establishing armed forces. Six EU members (Austria, Cyprus, Finland, Ireland, Malta, Sweden — though Finland and Sweden joined NATO in 2023–2024) have historically maintained varying forms of military non-alignment.
Heimild
Treaty on European Union, Article 42; NATO Treaty, Article 5
Sáttmálinn um Evrópusambandið og NATO-sáttmálinn eru grunnlagaskjöl sem skilgreina varnarsamstarf Evrópuríkja og tengsl ESB og NATO.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Varnarmálastefna ESB þróast hröðum skrefum í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu árið 2022. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði til 150 milljarða evra fjárfestingaráætlun í varnarmálum í mars 2025. Sú staðreynd að Ísland hefur engan her er einstök meðal aðildarríkja NATO og myndi skapa sérstæða stöðu innan skipulags Sameiginlegu öryggis- og varnarstefnunnar (SÖ).
Notuð í greiningum (43)
#123. - Er kreppuverðbólga að skella á landinu? Spursmál (mbl.is)
- Staðfest Styður Ef Ísland undirritaði varnarsamning við ESB yrði að líta til þess að það hefur ekki yfir herstjórn að ráða.
Að ganga í tollastöðina ESB til að tryggja varnir Íslands rétta leiðin? Blog.is
- Óstutt Andmælir ESB-ríkin geta ekki varið eigin lofthelgi.
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Aðildarríki ESB eru fullvalda og sjálfstæð ríki.
Að hafna eigin þjóð Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Andmælir ESB hefur klúðrað vörnum Evrópu.
Bókaspjall: Frelsið eftir Mill með Hannesi Hólmsteini Spursmál (mbl.is)
- Staðfest Styður Ef Ísland undirritar varnarsamning við Evrópusambandið hefur það ekki herstjórn yfir eigin herafla.
Brenglað stöðumat vegna ESB bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Höfuðáhersla ESB er nú á að auka hergagnaframleiðslu í Evrópu og tryggja fjárhagsaðstoð við Úkraínu.
- Að hluta staðfest Styður Átök eru innan leiðtogaráðs ESB um aukna hergagnaframleiðslu og fjárhagsaðstoð við Úkraínu.
Brútal greining á ESB fyrir veruleikafirrta ESB-sinna á Íslandi Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Evrópa hefur lifað í skjóli Bandaríkjanna í gegnum NATO í 80 ár
- Að hluta staðfest Styður ESB hefur fána, gjaldmiðil og utanríkisstefnu en skortir sameiginlega þjóðarvitund
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Samstarf Bandaríkjanna og ESB-ríkja í öryggis- og varnarmálum dv
- Staðfest Styður 23 af 27 aðildarríkjum ESB eru einnig aðilar að NATO.
- Staðfest Styður Þau fjögur ESB-ríki sem standa utan NATO eru Austurríki, Írland, Malta og Kýpur.
- Að hluta staðfest Styður Austurríki, Írland, Malta og Kýpur hafa yfirlýsta hlutleysisstefnu eða meta stöðu sína þannig að þátttaka í NATO sé ekki í þágu hagsmuna þeirra.
- Að hluta staðfest Styður Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að stefna ESB í öryggis- og varnarmálum skuli virða skuldbindingar aðildarríkja samkvæmt NATO-samningnum.
- Að hluta staðfest Styður Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að NATO sé áfram grundvöllur sameiginlegra varnarmála þeirra ríkja sem eiga aðild að bandalaginu.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Yfirþjóðlegt vald ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Enginn eiginlegur ESB-her er til staðar og fátt bendir til að svo verði í bráð — ríki stjórna eigin herafla.
- Staðfest Styður Yfirgnæfandi meirihluti aðildarríkja ESB er einnig í NATO.
- Staðfest Styður ESB-aðild Íslands myndi ekki hafa áhrif á NATO-aðild Íslands.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Þarfnast samhengis Styður Svíþjóð og Finnland gengu í NATO fyrir 2–3 árum án þess að telja ESB-aðild nauðsynlega til að tryggja öryggishagsmuni.
Eitt og annað um meirihlutaálit utanríkismálanefndar Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Finnland getur sem ESB-ríki og NATO-meðlimur ekki komið í veg fyrir sektir frá ESB kjósi ESB að beita heimild sinni.
Ekki víst að greinin yrði virkjuð þrátt fyrir árás Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Þröskuldurinn til að virkja fimmtu grein NATO-sáttmálans er mjög hár og ekki ótvírætt að hægt yrði að virkja hana vegna árása á innviði á Íslandi.
- Að hluta staðfest Styður Fimmta grein NATO-sáttmálans felur í sér að árás á eitt NATO-ríki teljist árás á öll NATO-ríki.
- Að hluta staðfest Styður NATO sér aðallega um hefðbundnar varnir og vopnabúnað á meðan ESB og Evrópuríki sjá frekar um varnir gegn fjölþáttum ógnum.
- Að hluta staðfest Styður ESB-ríki eru leiðandi í vörnum gegn fjölþáttum ógnum á meðan NATO sér frekar um hefðbundnar varnir.
Er leiðangurinn þess virði? Miðflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður NATO-samningurinn og EES-samningurinn gera ekki ráð fyrir framsali fullveldis.
ESB setur Ísland í sama flokk og Gana og Ástralíu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Varnarsamstarf ESB er fyrst og fremst samstarfsvettvangur frekar en hefðbundið hernaðarbandalag.
Halldór Jörgen Olesen skrifar: Engin herskylda í ESB — og engin lagaleið til að setja hana á Íslendinga dv
- Staðfest Styður Það er engin herskylda í Evrópusambandinu og engin lagaheimild í sáttmálum sambandsins til að setja hana á aðildarríki.
- Að hluta staðfest Styður 42. grein sáttmálans, 7. málsgrein, felur í sér gagnkvæmt varnarákvæði sem kveður á um að aðildarríki veiti hvert öðru aðstoð ef árás er gerð á aðildarríki.
- Staðfest Styður Finnland var hlutlægt ríki innan ESB þar til það gekk í NATO árið 2023.
- Staðfest Styður Svíþjóð gekk í NATO árið 2024.
- Staðfest Styður Ísland hefur engan her og enga herskyldu.
Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr DV
- Að hluta staðfest Andmælir Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu
- Óstutt Andmælir Evrópusambandið er að þróast í átt að frönsk-þýsku herveldi
Hér kemur staðreynd: það er ekki til neinn Evrópuher Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB er með sameiginlega öryggis- og varnarstefnu (CSDP) sem snýst að mestu um friðargæslu, uppbyggingu á hamfarasvæðum og landamæraeftirlit.
- Staðfest Styður Þátttaka aðildarríkja ESB í CSDP-aðgerðum er valkvæð.
- Staðfest Styður Hvert ESB-aðildarríki ræður sjálft hvernig það hagar vörnum sínum og ákveður sjálft hvort það leggur til mannskap í verkefni ESB.
- Að hluta staðfest Styður Stofnun sameiginlegs herafla ESB krefst samþykkis allra aðildarríkja sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Tillaga Kubilius um Evrópuher er ekki stefna Evrópusambandsins.
- Staðfest Styður Ísland hefur verið herlaust ríki innan NATO frá 1949 án þess að þrýst hafi verið á það að stofna her.
- Að hluta staðfest Styður Ísland getur við ESB-aðild lagt til borgaralega sérfræðinga í björgun, friðargæslu eða uppbyggingu í stað hermanna.
- Staðfest Styður Ísland þarf ekki að velja á milli hernaðaraðstoðar Bandaríkjanna og ESB-aðildar — bæði er mögulegt samtímis.
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Staðfest Styður Með aðild að ESB yrði Ísland hluti af sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu sambandsins.
- Staðfest Styður NATO hefur verið megintrygging Íslands í öryggis- og varnarmálum um langt skeið.
- Staðfest Styður Ísland er herlaus þjóð innan NATO með tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin.
- Þarfnast samhengis Andmælir ESB hefur enga hernaðarlega burði.
Hvað felst í 'liggja lágt' leiðinni? Viðreisn
- Staðfest Styður Ísland er meðlimur í NATO.
Hvenær eiga stjórnvöld að standa með eigin atvinnulífi? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Sífellt meiri áhersla hefur verið lögð á samræmingu utanríkis- og öryggisstefnu ESB-ríkja.
Hver er reynsla Svía af 30 ára ESB aðild? Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Svíþjóð var meira og minna utan hernaðarbandalaga í allt að 200 ár.
- Að hluta staðfest Styður Síðan 1992 hafa sænskar ríkisstjórnir smám saman lagt minni áherslu á hlutleysið þar til Svíþjóð gekk að lokum í NATO.
- Að hluta staðfest Styður ESB er nú að byggja upp sitt eigið hernaðarbandalag sem verður yfirþjóðlegt og gerir Lissabon-samninginn um sameiginlegar varnir að veruleika.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB er nú að byggja upp sitt eigið hernaðarbandalag sem verður yfirþjóðlegt og gerir Lissabon-samninginn um sameiginlegar varnir að veruleika.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Styður ESB er ekki með her á sinni könnu og getur ekki séð um eigin varnir.
Ísland og ESB komin í varnarsamstarf Heimildin
- Að hluta staðfest Styður Fimmta grein Atlantshafssáttmálans kveður á um að árás á einn aðila NATO sé árás á alla.
Íslenskir hermenn? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra lýsti því yfir fyrr á árinu 2026 að ekki stæði til að stofna íslenskan her og að innganga í ESB myndi ekki þrýsta á um það.
- Staðfest Styður 23 af 27 ríkjum ESB eru aðilar að NATO.
- Staðfest Styður Aðeins Írland, Austurríki, Malta og Kýpur eru meðal ríkja ESB sem eru ekki í NATO.
- Að hluta staðfest Styður Bretland, Kanada og Noregur auk Bandaríkjanna eru í NATO en utan ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB hefur þegar hraðsveitir og eigið herráð sem eru forstig eigin herafla.
Krónan er fallin í stríðinu - Við eigum engan annan leik en ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Evrópa er að hervæðast og þjappa sér saman til að verða þriðja stórveldið við hlið Bandaríkjanna og Kína.
Mikill meirihluti vill Evrópusambandsher stjornmalin
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið á að skipa eigin herráði og hraðsveitum sem starfa undir merkjum þess
- Óstutt Andmælir Flestir forystumenn ESB hafa lýst yfir stuðningi við stofnun eigin hers Evrópusambandsins
Mun Ísland beygja sig undir herskyldu ESB? Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið er ekki með eigin her eins og staðan er núna, en auðvelt er að breyta því ef aðstæður breytast.
Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Full ESB-aðild Íslands myndi þýða þátttöku í sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu ESB og sameiginlegri sjávarútvegsstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Ísland hefur engan eigin her og treystir mjög á NATO, sérstaklega Bandaríkin.
Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir
- Staðfest Styður ESB gegnir sífellt stærra hlutverki í nútímaöryggismálum eins og netárásum, efnahagslegum þrýstingi og upplýsingaóreiðu, samhliða NATO.
Sigmundur Ernir skrifar: Stóra spurningin er hvort við gætum haft það betra DV
- Staðfest Styður Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu (NATO) á vordögum 1949.
- Staðfest Styður Þátttaka Íslands í NATO hefur verið lykilstoð í vörnum landsins.
Sjálfskapaður vandi Evrópu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Bretland, Noregur, Færeyjar, Ísland, Grænland og Kanada eru öll í NATO
Sjö raundæmi um sjö raundæmi fyrrum forseta Viðreisn
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur í samstarfi við NATO tekið forystu á sviði fjölþáttaógna.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Andmælir NATO er að veikjast sem varnarbandalag og má ekki treysta á það eins og áður.
Sterkari saman á óvissutímum Viðreisn
- Að hluta staðfest Styður Öll ríki Atlantshafsbandalagsins vinna að því að styrkja eigin varnir og getu til að mæta hernaðarstefnu og fjölþáttaárásum Rússlands.
- Að hluta staðfest Styður Samstarf um öryggis- og varnarmál hefur verið eflt innan Evrópusambandsins á síðustu tímum.
- Staðfest Styður Kjarninn í sameiginlegum hernaðarvörnum Íslands er og verður Atlantshafsbandalagið og tvíhliða varnarsamningurinn við Bandaríkin.
- Staðfest Styður Evrópusambandið hefur stuðningssjóði, heimildir til lagasetningar og samstarfsáætlanir sem það beitir nú í auknum mæli til að styðja við heildstæðar varnir og öryggi.
Tækifærin utan ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Ríki Evrópusambandsins hafa dregið lappirnar í varnarmálum áratugum saman og gert sig algerlega háð Bandaríkjunum.
Tekist á um upplýsingabeiðni til Evrópusambandsins RÚV
- Staðfest Styður Ísland á ekki aðild að Evrópusambandinu.
Þegar áframhald verður bakslag Vísir
- Staðfest Styður Evrópa hefur treyst á varnarsamstarf undir forystu NATO.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-aðild myndi fela í sér skylduþátttöku Íslands í pólitískri og hernaðarlegri þróun ESB.
Þorgerður: Bandaríkin greinilega ekki unnendur ESB Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ísland er aðili að NATO
Þorsteinn Pálsson skrifar: Sjö raundæmi um sjö raundæmi fyrrum forseta DV
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur í samstarfi við NATO tekið forystu á sviði fjölþáttaógna.
- Að hluta staðfest Styður Evrópuríki eru að auka varnarviðbúnað sinn bæði innan NATO og Evrópusambandsins að kröfu Bandaríkjanna.
Trump sagður beita sér í ESB-umræðunni hér á landi Vísir
- Óstutt Andmælir ESB-aðild Íslands myndi koma niður á varnarmálum Bandaríkjanna.
Varnaryfirlýsing ekki bindandi, án skuldbindinga eða framlaga RÚV
- Staðfest Styður Fyrir þau 23 ríki Evrópusambandsins sem séu aðilar að NATO, sem og fyrir Ísland, verði Atlantshafsbandalagið áfram grunnstoð sameiginlegra varna samkvæmt yfirlýsingunni.
Við vitum af mikilvægi sjávarútvegs fyrir Ísland RÚV
- Staðfest Styður Margt hefur breyst síðustu ár hvað varðar alþjóðleg samskipti og öryggismál, sem hefur áhrif á aðildarferlið.
Vidreisn tapar fylgi vegna ESB-malsins Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Evrópusambandið hefur ekki hernaðarmátt og þarf að vægja í deilum við önnur stórveldi.
- Að hluta staðfest Andmælir Ef Ísland yrði ESB-ríki myndi það vera í margfalt meiri háska en utan ESB og samband við Bandaríkin yrði stefnt í hættu.