Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Samstarf Bandaríkjanna og ESB-ríkja í öryggis- og varnarmálum
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest 23 af 27 aðildarríkjum ESB eru einnig aðilar að NATO. Fullveldi
mikill meirihluti aðildarríkja ESB eru einnig aðilar að NATO eða 23 af 27
Fullyrðing: 23 af 27 aðildarríkjum ESB eru einnig aðilar að NATO.
SOV-DATA-009 staðfestir beint að 23 af 32 NATO-ríkjum eru jafnframt aðildarríki ESB árið 2025, sem jafngildir því að 23 af 27 ESB-ríkjum séu í NATO. SOV-LEGAL-008 styður þetta: sex ESB-ríki héldu sögulega varnarlegri óvirkni en Finnland (2023) og Svíþjóð (2024) gengu í NATO, svo fjögur standa eftir utan bandalagsins.
Staðfest Þau fjögur ESB-ríki sem standa utan NATO eru Austurríki, Írland, Malta og Kýpur. Fullveldi
Þau fjögur EES-ríki sem standa utan NATO eru Austurríki, Írland, Malta og Kýpur
Fullyrðing: Þau fjögur ESB-ríki sem standa utan NATO eru Austurríki, Írland, Malta og Kýpur.
SOV-LEGAL-008 telur sögulega hlutlaus ESB-ríki: Austurríki, Kýpur, Finnland, Írland, Malta og Svíþjóð. Þar sem Finnland gekk í NATO 2023 og Svíþjóð 2024 standa nákvæmlega fjögur ríki eftir — þau sem fullyrðingin nefnir. Talan um 23 af 32 NATO-ríkjum í SOV-DATA-009 er í fullu samræmi við þetta.
Samhengi sem vantar
Upprunalega tilvitnunin segir «EES-ríki» en á við ESB-ríki; öll fjögur eru aðildarríki ESB, ekki aðeins EES.
Að hluta staðfest Austurríki, Írland, Malta og Kýpur hafa yfirlýsta hlutleysisstefnu eða meta stöðu sína þannig að þátttaka í NATO sé ekki í þágu hagsmuna þeirra. Fullveldi
Sameiginlegt með þessum ríkjum er að þau hafa yfirlýsta hlutleysisstefnu eða meta stöðu sína í öryggis- og varnarmálum svo að þátttaka í NATO sé ekki í þágu hagsmuna þeirra
Fullyrðing: Austurríki, Írland, Malta og Kýpur hafa yfirlýsta hlutleysisstefnu eða meta stöðu sína þannig að þátttaka í NATO sé ekki í þágu hagsmuna þeirra.
SOV-LEGAL-008 staðfestir að þessi fjögur ríki héldu sögulega mismunandi gerðir varnarlegrar óvirkni, sem styður að þau standi utan NATO af stefnuástæðum. Heimildin lýsir hins vegar ólíkum gerðum óvirkni fremur en einsleitri «yfirlýstri hlutleysisstefnu» — staða Austurríkis með stjórnarskrárbundið hlutleysi er ólík stöðu Kýpur, þar sem skipting eyjarinnar og afstaða Tyrklands ráða miklu.
Samhengi sem vantar
Heimildir greina ekki sundur ástæður hvers ríkis. Hlutleysi Austurríkis og Írlands er ólíkt stöðu Kýpur, þar sem aðild að NATO strandar einkum á deilum við Tyrkland fremur en hreinni hlutleysisstefnu.
Að hluta staðfest Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að stefna ESB í öryggis- og varnarmálum skuli virða skuldbindingar aðildarríkja samkvæmt NATO-samningnum. EES/ESB-löggjöf
segir í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið að stefna ESB í öryggis- og varnarmálum skuli virða þær skuldbindingar sem aðildarríki hafa samkvæmt NATO-samningnum
Fullyrðing: Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að stefna ESB í öryggis- og varnarmálum skuli virða skuldbindingar aðildarríkja samkvæmt NATO-samningnum.
SOV-LEGAL-008 vitnar í 2. mgr. 42. gr. TEU með orðalaginu að varnarstefna ESB skuli ekki raska sérstöðu varnarstefnu NATO-ríkja. Efnislega er fullyrðingin í samræmi við ákvæðið, en heimildin endurgreinir það ekki orðrétt eins og fullyrðingin orðar það — að stefnan skuli virða skuldbindingar samkvæmt NATO-samningnum.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn staðfestir tilvísunina í 2. mgr. 42. gr. TEU efnislega en ekki orðrétt. Greinin notar orðalagið um að varnarstefna ESB skuli ekki raska sérstöðu varnarstefnu NATO-ríkja fremur en að hún virði skuldbindingar.
Að hluta staðfest Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að NATO sé áfram grundvöllur sameiginlegra varnarmála þeirra ríkja sem eiga aðild að bandalaginu. EES/ESB-löggjöf
Þar segir jafnframt að NATO sé áfram grundvöllur sameiginlegra varnarmála þeirra ríkja sem eiga aðild að bandalaginu
Fullyrðing: Í 2. mgr. 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið segir að NATO sé áfram grundvöllur sameiginlegra varnarmála þeirra ríkja sem eiga aðild að bandalaginu.
Efnislega er fullyrðingin í samræmi við 2. mgr. 42. gr. TEU, sem SOV-LEGAL-008 staðfestir að árétti sérstöðu varnarstefnu NATO-ríkja og að CSDP komi til viðbótar en leysi NATO ekki af hólmi. Staðreyndagrunnurinn endurgreinir hins vegar ekki orðalagið um að NATO sé grundvöllur sameiginlegra varnarmála beint úr ákvæðinu, svo bein staðfesting orðalagsins liggur ekki fyrir.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta efni greinarinnar — að NATO sé áfram aðalvettvangur sameiginlegra varna fyrir aðildarríki sín — en orðrétt endurgreining á þeim hluta ákvæðisins liggur ekki fyrir í gagnagrunninum.
Að hluta staðfest NATO og ESB gáfu út sameiginlegar yfirlýsingar 2018 og 2023 þar sem samstarf á sviði öryggis og varna í Evrópu er áréttað. Fullveldi
Í kjölfarið fylgdu yfirlýsingar frá 2018 og 2023 þar sem samstarf NAT0 og ESB um öryggi og varnir í Evrópu er áréttað
Fullyrðing: NATO og ESB gáfu út sameiginlegar yfirlýsingar 2018 og 2023 þar sem samstarf á sviði öryggis og varna í Evrópu er áréttað.
SOV-DATA-009 staðfestir 2023-yfirlýsingu og að NATO og ESB lýsi samstarfi sínu sem gagnkvæmt styrkjandi, sem styður þann hluta fullyrðingarinnar er varðar 2023. Heimildin staðfestir hins vegar ekki tilvist sérstakrar sameiginlegrar NATO-ESB yfirlýsingar frá 2018, svo sá hluti er óstaðfestur í gagnagrunninum.
Samhengi sem vantar
Heimildin sem styður árið 2023 (SOV-DATA-009) vísar í sameiginlega yfirlýsingu Bandaríkjanna og ESB, ekki sérstaka NATO-ESB yfirlýsingu. Gagnagrunnurinn staðfestir ekki 2018-yfirlýsinguna beint.
Að hluta staðfest Pólland, Rúmenía og Búlgaría eru þegar í ESB og í austurhluta Evrópu hefur hernaðarleg viðvera Bandaríkjanna aukist á undanförnum árum. Fullveldi
Á þeim slóðum eru Pólland, Rúmenía og Búlgaría þegar í ESB... Þessi aukna viðvera Bandaríkjanna í austurhluta Evrópu fer saman við spennu í samskiptum við Rússland
Fullyrðing: Pólland, Rúmenía og Búlgaría eru þegar í ESB og í austurhluta Evrópu hefur hernaðarleg viðvera Bandaríkjanna aukist á undanförnum árum.
Að Pólland, Rúmenía og Búlgaría séu aðildarríki ESB er óumdeilt og almenn vitneskja. SOV-HIST-003 staðfestir aukna hernaðarspennu og umsvif vegna innrásar Rússa í Úkraínu 2022, sem styður óbeint þann hluta um aukna viðveru í austurhluta Evrópu, en engin heimild fjallar beint um aukna bandaríska hernaðarviðveru í þessum tilteknu ríkjum.
Samhengi sem vantar
Aðild ríkjanna að ESB er ekki staðfest í gagnagrunninum með beinni heimild en er óumdeild. Gögnin styðja almennt aukna spennu eftir 2022 en ekki tölur um fjölgun bandarísks herafla í Póllandi, Rúmeníu eða Búlgaríu sérstaklega.
Staðfest Úkraína og nokkur ríki á Vestur-Balkanskaga eru í aðildarferli að ESB. Fullveldi
önnur ríki á svæðinu eru í aðildarferli, svo sem Úkraína og nokkur ríki á Vestur-Balkanskaga
Fullyrðing: Úkraína og nokkur ríki á Vestur-Balkanskaga eru í aðildarferli að ESB.
PREC-DATA-017 staðfestir að Úkraína fékk stöðu umsóknarríkis í júní 2022 og að Svartfjallaland, Serbía, Albanía, Norður-Makedónía, Bosnía og Hersegóvína og Kósóvó séu opinber umsóknarríki eða hugsanleg umsóknarríki. Þetta styður beint að bæði Úkraína og nokkur Vestur-Balkanríki séu í aðildarferli.
Samhengi sem vantar
Frambjóðandastaða þýðir ekki að aðildarviðræður séu langt komnar eða að aðild sé yfirvofandi; þessi ríki þurfa að uppfylla umfangsmikil skilyrði, sbr. Kaupmannahafnarviðmiðin í PREC-DATA-048. Umsókn Úkraínu er nátengd innrás Rússa árið 2022.
Að hluta staðfest Bandarísk stjórnvöld hafa á undanförnum árum ítrekað kallað eftir því að Evrópuríki axli stærri hlut í sameiginlegum vörnum NATO. Fullveldi
Undanfarin ár hafa bandarísk stjórnvöld ítrekað kallað eftir því að Evrópuríki axli stærri hlut í sameiginlegum vörnum NATO
Fullyrðing: Bandarísk stjórnvöld hafa á undanförnum árum ítrekað kallað eftir því að Evrópuríki axli stærri hlut í sameiginlegum vörnum NATO.
SOV-HIST-003 vísar til aukinna varnarútgjalda innan ESB, þ.m.t. 150 milljarða evra áætlunar, sem endurspeglar þrýsting á Evrópuríki um aukna byrðaskiptingu. PREC-DATA-011 nefnir öryggisstefnubreytingar vegna stefnubreytinga Bandaríkjanna í annarri valdatíð Trumps, en engin heimild vitnar beint í opinbera bandaríska yfirlýsingu þar sem kallað er eftir aukinni evrópskri ábyrgð á NATO-vörnum.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beinar yfirlýsingar bandarískra embættismanna um byrðaskiptingu innan NATO. Fullyrðingin er almennt viðurkennd í alþjóðamálaumræðu og styðst óbeint við gögnin, en bein tilvísun í opinber bandarísk gögn vantar.
Að hluta staðfest Orðræða Trumps forseta um kröfur til Evrópuríkja í varnargjöldum er nokkuð hvassari en hjá fyrirrennurum hans. Fullveldi
þótt orðræða Trumps forseta sé nokkuð hvassari en fyrirrennara hans
Fullyrðing: Orðræða Trumps forseta um kröfur til Evrópuríkja í varnargjöldum er nokkuð hvassari en hjá fyrirrennurum hans.
SOV-DATA-011 sýnir að Trump hefur í annarri valdatíð sinni hert orðræðu sína verulega, til dæmis um yfirtöku Grænlands þar sem hann útilokaði ekki valdbeitingu, sem styður almennt að orðræða hans sé hvassari. Engin heimild ber þó orðræðu hans beint saman við fyrirrennara hans á sviði varnarútgjalda, svo samanburðurinn sjálfur er óbeint studdur fremur en staðfestur.
Samhengi sem vantar
Gögnin staðfesta hvassari orðræðu Trumps almennt (SOV-DATA-011) en gera ekki beinan samanburð við fyrirrennara hans varðandi kröfur um varnarútgjöld Evrópuríkja. Samanburðurinn er matskenndur og styðst óbeint við gögnin.