Í sögu stækkunar ESB eru engin fordæmi fyrir því að ríki hefji aðildarviðræður þar sem skýr meirihluti þings og almennings studdi ekki aðild; atkvæðagreiðslur í öllum fyrri umsóknarríkjum fóru með meirihluta (66,6% í Austurríki, 77,5% í Póllandi, 83,8% í Ungverjalandi). Íslenska nálgunin — þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hefjast skuli viðræður — er að þessu leyti án fordæma, þar sem þessi ákvörðun hefur annars staðar verið á höndum ríkisstjórna og þinga.

Meðal ríkjanna sem gengu í ESB árið 2004 jókst landsframleiðsla á mann (í kaupmáttarjafngildi) verulega á tveimur áratugum: Pólland hækkaði úr 49% í 81% af meðaltali ESB, Eistland úr 52% í 85% og Tékkland úr 77% í 93%. Þróunin var þó misjöfn — Grikkland upplifði upphaflegan vöxt en fór síðar í alvarlega skuldakreppu, á meðan Króatía á enn við mannfjöldaflótta að stríða þrátt fyrir fjárhagslegan ávinning.

Ísland hóf aðildarviðræður við ESB í júlí 2010 undir forystu Samfylkingarinnar. Af 33 samningsköflum voru 27 opnaðir og 11 lokaðir til bráðabirgða — óvenjuhraður framgangur vegna EES-aðlögunar. Kafli 13 um sjávarútveg var meðal 8 kafla sem aldrei voru opnaðir. Miðjuhægri ríkisstjórnin sem tók við 2013 frysti viðræðurnar og Ísland dró umsókn sína til baka í mars 2015.

Enduraðild að ESB eftir útgöngu krefst fulls aðildarferlis samkvæmt grein 49 — engin einfölduð leið er til. Ríki sem gengur aftur inn þyrfti að uppfylla Kaupmannahafnarforsendurnar og myndi missa fyrri undanþágur. Dómstóll ESB staðfesti í Wightman-málinu (2018) að grein 50 megi afturkalla einhliða áður en útganga tekur gildi en ekki eftir hana.