Í sögu stækkunar ESB eru engin fordæmi fyrir því að ríki hefji aðildarviðræður þar sem skýr meirihluti þings og almennings studdi ekki aðild; atkvæðagreiðslur í öllum fyrri umsóknarríkjum fóru með meirihluta (66,6% í Austurríki, 77,5% í Póllandi, 83,8% í Ungverjalandi). Íslenska nálgunin — þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hefjast skuli viðræður — er að þessu leyti án fordæma, þar sem þessi ákvörðun hefur annars staðar verið á höndum ríkisstjórna og þinga.
Enska frumtextinn
There is no precedent in EU enlargement history for a country beginning accession negotiations where a clear parliamentary and public majority did not support membership. All previous accessions were initiated by governments with strong parliamentary mandates: Austria's 1994 referendum passed with 66.6%, Finland's with 56.9%, Sweden's with 52.3%. The 2004 enlargement referendums all passed (Hungary 83.8%, Lithuania 91.1%, Slovakia 92.5%, Czech Republic 77.3%, Poland 77.5%, though turnout varied). Croatia's 2012 referendum passed with 66.3%. Iceland's 2009 application was controversial even at the time — the Althingi vote was 33-28 (54%). The 2026 approach of holding a referendum on whether to negotiate (rather than on a completed treaty) is novel: no other country has submitted the question of whether to negotiate to a public vote, as this is typically a government/parliamentary decision.
Heimild
European Parliament — Accession Referendums Database; Alþingi Parliamentary Records
Evrópuþingið heldur gagnagrunni um þjóðaratkvæðagreiðslur við aðild að ESB; Alþingi varðveitir opinberar skrár um þátttöku Íslands í aðildarviðræðunum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sum inngönguríki héldu alls engar þjóðaratkvæðagreiðslur (t.d. Búlgaría og Rúmenía árið 2007 — eingöngu staðfesting þings). Svartfjallaland og önnur umsóknarríki á Vestur-Balkanskaga hafa hafið samningaviðræður án þess að tryggður sé stuðningur almennings. Mikilvægt er að gera greinarmun á því að semja og að ganga í sambandið — að hefja viðræður skuldbindur ekki til aðildar. Nýstárleg nálgun Íslands gæti skapað nýtt fordæmi. Staðhæfingin um „engan meirihluta á þingi“ krefst skýringar: núverandi Alþingi hefur ríkisstjórnarsamstarf sem styður þjóðaratkvæðagreiðsluna, þótt ekki allir stjórnarflokkarnir styðji aðildina sjálfa.
Notuð í greiningum (23)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ekkert annað ríki hefur nálgast þjóð sína á þann hátt að halda því fram að menn sæki um aðild að ESB bara til að sjá hvað er í boði.
- Að hluta staðfest Styður Það er fordæmalaust að ríki ætli að sækja um ESB-aðild þar sem ekki er meirihluti fyrir því á þingi og ekki einu sinni í ríkisstjórn.
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um að sækja um ESB-aðild á grundvelli milliliðalauss umboðs frá þjóðinni væri stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum Íslands að minnsta kosti frá því við gerðumst aðilar að EES-samstarfinu.
Að kíkja undir pilsfaldinn hjá Maddömunni í Brüssel Blog.is
- Að hluta staðfest Styður ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í langflestum tilfellum ákveða ríkisstjórnir eða þjóðþing annarra ríkja að hefja aðildarviðræður við ESB án þjóðaratkvæðagreiðslu, og er síðan þjóðaratkvæðagreiðsla haldin um aðildarsamninginn að viðræðunum loknum.
- Staðfest Styður Ísland er að stíga auka skref í aðildarferlinu með því að gefa þjóðinni tækifæri til að kjósa um hvort hefja skuli viðræður, áður en samningur liggur fyrir — þetta er undantekning frá venjulegri framkvæmd annarra ríkja.
Að stíga á bak hesti á skipsfjöl Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Stjórnvöld hófu ESB-ferlið árið 2010 án þess að spyrja þjóðina.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um að sækja um aðild að ESB, á grundvelli milliliðalauss umboðs frá þjóðinni, væri stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum að minnsta kosti frá því Ísland gerðist aðili að EES-samningnum.
Beitir sér ekki sérstaklega fyrir því að spurningunni verði breytt Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í Noregi var aðild að Evrópusambandinu hafnað og engar óafturkræfar breytingar urðu við aðildarviðræðurnar þar.
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Að hluta staðfest Styður Það er mjög óalgengt að hafa tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um ESB-aðild.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Þankar í tilefni af umsögn Landskjörstjórnar DV
- Að hluta staðfest Styður Þar sem fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla er sú fyrsta á grundvelli gildandi laga, er ekki við skýr fordæmi að styðjast sem fyrirmynd að framkvæmdinni.
Ekki minn kaffibolli Vísir
- Staðfest Styður Vilborg Ása Guðjónsdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur hefur sagt að engin fordæmi séu fyrir þeirri leið sem Ísland hefur farið í átt að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Í öðrum löndum hafa flokkar sem vilja í ESB verið kosnir á þing og fengið umboð til að hefja viðræður — engin dæmi eru þess að ríkisstjórn þar sem ekki er meirihluti fyrir inngöngu hafi hafið viðræður eftir að hafa fengið sérstakt leyfi frá þjóðinni.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Engin fordæmi eru fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu.
Heiða Kristín Helgadóttir: Nei er stórt svar – Já býður upp á valmöguleika DV
- Að hluta staðfest Andmælir Ef Ísland kýs nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni verður ESB-aðild ekki tekin upp á dagskrá í pólitíkinni fyrr en eftir nokkra áratugi.
Ísland og ESB – sérstaða og aðildarviðræður Vísir
- Staðfest Styður Ísland er eina ríkið þar sem þarf þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort eigi yfir höfuð ræða aðild við ESB eða ekki.
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður er sprottin af þeim lærdómi frá aðildarumsókninni sem Alþingi samþykkti 2009 — að skýrt umboð þjóðarinnar hafi þá skort.
Jón Gnarr: ESB ske es spé DV
- Að hluta staðfest Styður Svíþjóð gekk í Nato þrátt fyrir að þótt það hafi þótt útilokað áður
Kristrún blekkir: ESB krefst ekki þjóðaratkvæðagreiðslu Blog.is
- Staðfest Styður ESB setur ekki skilyrði um að umsóknarríki haldi þjóðaratkvæðagreiðslu
- Staðfest Styður Ekkert umsóknarríki ESB hefur haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort skuli efnt til aðildarviðræðna við Evrópusambandið
- Að hluta staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðsla sem undanfari ESB-umsóknar er séríslenskt fyrirbrigði
Kristrún: „Þetta hefur aldrei verið gert“ Morgunblaðið
- Staðfest Styður Aðildarviðræður Íslands við ESB hafa áður farið af stað og lokið án þess að þjóðin væri spurð.
- Þarfnast samhengis Andmælir Tvöföld þátttaka þjóðarinnar í ESB-aðildarferli er sögulegt fordæmi — bæði á Íslandi og annars staðar.
Lokaðir ESB-fundir og hönnuð atburðarás Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Árið 1994 voru þjóðaratkvæðagreiðslur um ESB-aðild haldnar í þessari röð: Austurríki, Finnland, Svíþjóð og Noregur.
Ný samtök um andstöðu gegn Evrópusambandinu Bændablaðið
- Staðfest Styður Stjórnvöld létu ekki fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja skyldi aðildarviðræður við ESB árið 2009, heldur sögðu einungis að kosið yrði um niðurstöðuna.
Segir fulltrúa ESB hafa komið af fjöllum Morgunblaðið
- Óstutt Andmælir Meirihluti Alþingis var andvígur ESB-aðild þegar umsóknin var lögð fram árið 2009
Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Við aðildarumsókn Íslands 2009 var hún lögð af stað án þess að raunverulegur vilji til inngöngu væri fyrir hendi, heldur til að kanna stöðuna.
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Staðfest Styður 52,3% Svía greiddu atkvæði með ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994.
Thjodaratkvaedasgreidslan olikleg 29. agust Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Aldrei áður hefur Alþingi efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu á lýðveldistíma.
Við vitum af mikilvægi sjávarútvegs fyrir Ísland RÚV
- Að hluta staðfest Styður Ef Íslendingar ákveða að halda áfram með aðildarferlið yrði ESB í stöðu sem aldrei hefur komið upp áður — með umsóknarþjóð sem hefur þegar aðlagað sig svo mikið.