Í sögu stækkunar ESB eru engin fordæmi fyrir því að ríki hefji aðildarviðræður þar sem skýr meirihluti þings og almennings studdi ekki aðild; atkvæðagreiðslur í öllum fyrri umsóknarríkjum fóru með meirihluta (66,6% í Austurríki, 77,5% í Póllandi, 83,8% í Ungverjalandi). Íslenska nálgunin — þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hefjast skuli viðræður — er að þessu leyti án fordæma, þar sem þessi ákvörðun hefur annars staðar verið á höndum ríkisstjórna og þinga.
Enska frumtextinn
There is no precedent in EU enlargement history for a country beginning accession negotiations where a clear parliamentary and public majority did not support membership. All previous accessions were initiated by governments with strong parliamentary mandates: Austria's 1994 referendum passed with 66.6%, Finland's with 56.9%, Sweden's with 52.3%. The 2004 enlargement referendums all passed (Hungary 83.8%, Lithuania 91.1%, Slovakia 92.5%, Czech Republic 77.3%, Poland 77.5%, though turnout varied). Croatia's 2012 referendum passed with 66.3%. Iceland's 2009 application was controversial even at the time — the Althingi vote was 33-28 (54%). The 2026 approach of holding a referendum on whether to negotiate (rather than on a completed treaty) is novel: no other country has submitted the question of whether to negotiate to a public vote, as this is typically a government/parliamentary decision.
Heimild
European Parliament — Accession Referendums Database; Alþingi Parliamentary Records
Evrópuþingið heldur gagnagrunni um þjóðaratkvæðagreiðslur við aðild að ESB; Alþingi varðveitir opinberar skrár um þátttöku Íslands í aðildarviðræðunum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sum inngönguríki héldu alls engar þjóðaratkvæðagreiðslur (t.d. Búlgaría og Rúmenía árið 2007 — eingöngu staðfesting þings). Svartfjallaland og önnur umsóknarríki á Vestur-Balkanskaga hafa hafið samningaviðræður án þess að tryggður sé stuðningur almennings. Mikilvægt er að gera greinarmun á því að semja og að ganga í sambandið — að hefja viðræður skuldbindur ekki til aðildar. Nýstárleg nálgun Íslands gæti skapað nýtt fordæmi. Staðhæfingin um „engan meirihluta á þingi“ krefst skýringar: núverandi Alþingi hefur ríkisstjórnarsamstarf sem styður þjóðaratkvæðagreiðsluna, þótt ekki allir stjórnarflokkarnir styðji aðildina sjálfa.
Notuð í greiningum (19)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ekkert annað ríki hefur nálgast þjóð sína á þann hátt að halda því fram að menn sæki um aðild að ESB bara til að sjá hvað er í boði.
- Að hluta staðfest Styður Það er fordæmalaust að ríki ætli að sækja um ESB-aðild þar sem ekki er meirihluti fyrir því á þingi og ekki einu sinni í ríkisstjórn.
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um að sækja um ESB-aðild á grundvelli milliliðalauss umboðs frá þjóðinni væri stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum Íslands að minnsta kosti frá því við gerðumst aðilar að EES-samstarfinu.
Að kíkja undir pilsfaldinn hjá Maddömunni í Brüssel Blog.is
- Að hluta staðfest Styður ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi.
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-umsóknin 2009 átti sér ekki stoð í meirihluta á Alþingi.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í langflestum tilfellum ákveða ríkisstjórnir eða þjóðþing annarra ríkja að hefja aðildarviðræður við ESB án þjóðaratkvæðagreiðslu, og er síðan þjóðaratkvæðagreiðsla haldin um aðildarsamninginn að viðræðunum loknum.
- Staðfest Styður Ísland er að stíga auka skref í aðildarferlinu með því að gefa þjóðinni tækifæri til að kjósa um hvort hefja skuli viðræður, áður en samningur liggur fyrir — þetta er undantekning frá venjulegri framkvæmd annarra ríkja.
Að stíga á bak hesti á skipsfjöl Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Stjórnvöld hófu ESB-ferlið árið 2010 án þess að spyrja þjóðina.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um að sækja um aðild að ESB, á grundvelli milliliðalauss umboðs frá þjóðinni, væri stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum að minnsta kosti frá því Ísland gerðist aðili að EES-samningnum.
Beitir sér ekki sérstaklega fyrir því að spurningunni verði breytt Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í Noregi var aðild að Evrópusambandinu hafnað og engar óafturkræfar breytingar urðu við aðildarviðræðurnar þar.
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Að hluta staðfest Styður Það er mjög óalgengt að hafa tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um ESB-aðild.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Þankar í tilefni af umsögn Landskjörstjórnar DV
- Að hluta staðfest Styður Þar sem fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla er sú fyrsta á grundvelli gildandi laga, er ekki við skýr fordæmi að styðjast sem fyrirmynd að framkvæmdinni.
Ekki minn kaffibolli Vísir
- Staðfest Styður Vilborg Ása Guðjónsdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur hefur sagt að engin fordæmi séu fyrir þeirri leið sem Ísland hefur farið í átt að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Í öðrum löndum hafa flokkar sem vilja í ESB verið kosnir á þing og fengið umboð til að hefja viðræður — engin dæmi eru þess að ríkisstjórn þar sem ekki er meirihluti fyrir inngöngu hafi hafið viðræður eftir að hafa fengið sérstakt leyfi frá þjóðinni.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Engin fordæmi eru fyrir þeirri leið sem Ísland hyggist fara í átt að Evrópusambandinu.
Heiða Kristín Helgadóttir: Nei er stórt svar – Já býður upp á valmöguleika DV
- Að hluta staðfest Andmælir Ef Ísland kýs nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni verður ESB-aðild ekki tekin upp á dagskrá í pólitíkinni fyrr en eftir nokkra áratugi.
Ísland og ESB – sérstaða og aðildarviðræður Vísir
- Staðfest Styður Ísland er eina ríkið þar sem þarf þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort eigi yfir höfuð ræða aðild við ESB eða ekki.
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður er sprottin af þeim lærdómi frá aðildarumsókninni sem Alþingi samþykkti 2009 — að skýrt umboð þjóðarinnar hafi þá skort.
Jón Gnarr: ESB ske es spé DV
- Að hluta staðfest Styður Svíþjóð gekk í Nato þrátt fyrir að þótt það hafi þótt útilokað áður
Segir fulltrúa ESB hafa komið af fjöllum Morgunblaðið
- Óstutt Andmælir Meirihluti Alþingis var andvígur ESB-aðild þegar umsóknin var lögð fram árið 2009
Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Við aðildarumsókn Íslands 2009 var hún lögð af stað án þess að raunverulegur vilji til inngöngu væri fyrir hendi, heldur til að kanna stöðuna.
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Staðfest Styður 52,3% Svía greiddu atkvæði með ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994.
Thjodaratkvaedasgreidslan olikleg 29. agust Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Aldrei áður hefur Alþingi efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu á lýðveldistíma.
Við vitum af mikilvægi sjávarútvegs fyrir Ísland RÚV
- Að hluta staðfest Styður Ef Íslendingar ákveða að halda áfram með aðildarferlið yrði ESB í stöðu sem aldrei hefur komið upp áður — með umsóknarþjóð sem hefur þegar aðlagað sig svo mikið.