SOV-LEGAL-006
Lagalegur texti
Há
Danmörk samdi um undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum árið 1992 varðandi evruna, varnarmál, dóms- og innanríkismál og ESB-ríkisborgararétt. Írland hefur undanþágur frá Schengen og dómsmálum. Hvort Ísland gæti samið um sambærilegar undanþágur er óvíst — ESB hefur almennt veitt nýjum ríkjum færri undanþágur síðan 2004.
Enska frumtextinn
Denmark negotiated opt-outs from the euro, defence, justice/home affairs, and EU citizenship provisions in the 1992 Edinburgh Agreement. Ireland has opt-outs from Schengen and justice/home affairs. Poland and Czech Republic have protocols on the Charter of Fundamental Rights. Whether Iceland could negotiate similar opt-outs during accession is a political question with no guaranteed outcome.
Heimild
Treaty protocols — Edinburgh Agreement, Lisbon Treaty protocols
Edinborgarsamkomulagið frá 1992 og bókanir Lissabon-sáttmálans kveða á um sérstakar undanþágur einstakra ESB-ríkja frá tilteknum sviðum sambandsins.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Almenn afstaða ESB frá stækkuninni 2004 hefur verið að veita nýjum aðildarríkjum færri undanþágur. Króatía (2013) fékk engar marktækar undanþágur. Hins vegar gæti sérstaða Íslands (einkum í sjávarútvegsmálum) orðið grundvöllur samningaviðræðna.
Notuð í greiningum (63)
Að kíkja í pakkann sem er nú þegar opinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Danmörk tryggði sér undanþágur árið 1992 vegna þess að landið var nú þegar aðili að Evrópusambandinu
- Að hluta staðfest Styður Hugmyndin um «Evrópu a la carte» (þar sem ríki velja sér reglur) hefur verið liðin undir lok í rúmlega 20 ár
Að kjósa tækifæri, eða hafna því Vísir
- Staðfest Styður Þau ríki sem hafa fengið aðild að ESB á síðustu tveimur áratugum hafa almennt ekki sóst eftir varanlegum undanþágum frá reglum sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður ESB hefur breytt reglum sínum í tengslum við aðild einstakra þjóða.
Afvegaleiðing umræðu um ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Uffe Ellemann-Jensen útskýrði í viðtalinu 2017 að aðild að Evrópusambandinu byggist á samningum þar sem tekið er tillit til hvers ríkis.
- Að hluta staðfest Styður Í skýrslu Björns Bjarnarsonar frá 2007 kemur fram að ríki hafa ítrekað fengið undanþágur og sérlausnir í aðildarsamningum við ESB.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt skýrslu Björns Bjarnarsonar (2007) hafa sérsamningar í aðildarsamningum ESB fullt lagalegt gildi þar sem þeir eru hluti af aðildarsamningi sem jafnast á við stofnsáttmála sambandsins.
Ákall til ESB-sinna: Hvar eru undanþágurnar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Enginn aðildarríki ESB hefur fengið varanlegar undanþágur frá auðlindarákvæðum þrátt fyrir tilraunir Breta og Ára.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Staðfest Styður Aðildarviðræður Íslands við ESB yrðu ekki einfaldar né léttar.
Davíð og EES bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Eftir gerð EES-samningsins hefur engum þjóðum staðið til boða sambærilegur samningur við Evrópusambandið — þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu.
Davíð Þór Björgvinsson: Baudenbacher veður villu vegar – Ef ESB og Ísland telja aðildarumsóknina í gildi þá er hún í gildi DV
- Staðfest Styður Ríki þarf að fallast á gildi ESB (virðing fyrir mannlegri reisn, frelsi, lýðræði, jafnrétti, réttaríkið og mannréttindum) til að verða umsóknarríki
Davíð Þór Björgvinsson: Margt sem bendir til þess að Ísland geti fengið ásættanlega niðurstöðu um sjávarútveginn DV
- Að hluta staðfest Styður Pólitískt svigrúm kann að vera til staðar í ESB til þess að ná samningi sem Íslendingar geta sætt sig við um sjávarútveg og hugsanlega landbúnað
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir, tímabundnar eða varanlegar, geta falist í skilmálum ESB-aðildar, eins og sagan hefur sýnt.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Yfirþjóðlegt vald ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Á sviði utanríkis- og öryggismála þurfa allar mikilvægar ákvarðanir innan ESB samþykki allra aðildarríkja — í raun hefur hvert ríki neitunarvald.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir Við ESB-aðildarviðræður er ekkert um að semja annað en hvenær Ísland taki upp reglur ESB og fullnægi kröfum þeirra — engar undanþágur nema tímabundnar.
- Að hluta staðfest Andmælir Það er ósatt að Ísland geti fengið varanlegar undanþágur við ESB-aðildarviðræður.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
- Staðfest Styður Írland er ekki hluti af Schengen-svæðinu.
- Staðfest Styður Danmörk er ekki hluti af evrusvæðinu.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Samningsstaða Íslands er almennt góð gagnvart ESB.
- Að hluta staðfest Andmælir Grundvöllur aðildarviðræðnanna við ESB er sá sami og í síðustu viðræðum Íslands.
- Að hluta staðfest Styður Margar breytingar hafa átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár sem hafa áhrif á samningaviðræður.
- Að hluta staðfest Styður Samningsstaða Íslands hefur lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði ESB-aðildar.
- Að hluta staðfest Styður Stærstu spurningarnar um ESB-aðild Íslands lúta að þeim atriðum sem semja þarf um og hvort niðurstaðan verði ásættanleg.
- Staðfest Styður Það er erfitt á þessum tímapunkti að segja hvort hægt sé að semja um ESB-samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Evrópusambandið mun hvorki taka yfir íslensk réttindi né tryggja þau.
ESB-aðild fyrir stórútgerðir Björn Bjarnason
- Að hluta staðfest Styður Íslendingar munu eiga í vök að verjast ef þeir krefjast þess í samtalinu um inngöngu í ESB að þeir muni áfram einir halda á aflaheimildum hér á landi.
ESB-aðild sögð jákvæð fyrir stóru útgerðirnar RÚV
- Að hluta staðfest Andmælir Hægt er að semja um alls konar undanþágur í aðildarviðræðum, hvort sem það eru eilífðarundanþágur eða tímabundnar undanþágur, og sýnir sagan það.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
- Þarfnast samhengis Styður Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
- Þarfnast samhengis Andmælir Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
- Þarfnast samhengis Andmælir Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst.
Evrópuréttur óhjákvæmilegur inngöngu í ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ef þjóðin kýs að hefja aðildarviðræður við ESB að nýju verður leitast við að skoða hvort hlutar Evrópuréttar séu umsemjanlegir.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnvöld munu leitast við að fá undanþágur í auðlindamálum við aðildarviðræður.
Fengu hvorugt varanlegar undanþágur Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þrátt fyrir framangreindar rökstuðningar Norðmanna fengu þeir engar varanlegar undanþágur.
Flott embætti í boði fyrir ESB ríki Vísir
- Staðfest Styður Margar nágranna- og vinaþjóðir Íslands hafi strangari lagaumgjörð varðandi starfsval og hagsmunaárekstra.
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræður við ESB varði lykilatvinnuvegi og hugsanlegar eftirgjafer á mikilvægum þjóðarhagsmunum.
Gjaldeyrisáhættan þurrkaðist út Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Tékkland, Kýpur, Eistland, Ungverjaland, Pólland og Slóvenía hófu aðildarviðræður við ESB árið 1998
Hagsmunasamtokin: Farthegar a skutu eda flokid hjonaband? Heimildin
- Að hluta staðfest Styður ESB-krafa um ríkisábyrgð á innstæðutryggingum útilokar aðild Íslands að ESB, samkvæmt höfundi greinarinnar.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarviðræðum við ESB er hægt að fá tímabundna aðlögun og sérstaka aðlögun (sérlausnir) í minni háttar málum.
Hræðslubandalagið óttast góðan samning DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu fjórar varanlegar undanþágur á Edinburgh-fundi í desember 1992.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ekkert umsóknarríki hefur fengið varanlegar undanþágur frá regluverki ESB, til dæmis með tilliti til landbúnaðar og sjávarútvegs.
Hvað gerist ef við segjum nei? Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ef þjóðaratkvæðagreiðslan skilar nei-niðurstöðu mun Ísland ekki vita hvort hægt sé að fá varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins.
- Staðfest Styður Ef þjóðaratkvæðagreiðslan skilar nei-niðurstöðu mun Ísland ekki vita hvort Evrópusambandið taki í hugmyndir Íslands um yfirráð yfir sjávarútveginum.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Staðfest Styður Danmörk hefur formlega undanþágu frá evrunni frá 1992 þegar þeir felldu Maastricht-sáttmálann í þjóðaratkvæðagreiðslu og sömdu sig frá evrunni með Edinborgarsamkomulaginu.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Aðildarferli Íslands ræðst í höfuðborgum 27 ESB-ríkja, ekki í Reykjavík.
Í þágu heimilanna… utan ESB Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Hagsmunir ESB ná alltaf fram yfir hagsmuni íbúa einstakra aðildarríkja.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Danmörk, Írland, Frakkland, Svíþjóð, Holland, Belgía, Spánn og Lúxemborg eru aðilar að ESB og eru fullvalda ríki með eigin fjárlög og eigin skattastefnu.
Íslensku fyrirvaranir látnir liggja á milli hluta Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Í nefndaráliti meirihluta utanríkismálanefndar 2009 kemur fram að engar líkur séu á því að Ísland geti í aðildarviðræðum búist við varanlegum undanþágum frá meginreglum ESB.
Já eða Nei - Tilraun til að ramma inn umræðuna Vísir
- Staðfest Styður Möguleg sérlausnir eða undanþágur við fulla ESB-aðild Íslands eru óákvarðaðar og ósannaðar.
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni við aðild að ESB.
Ný aðildarríki ESB yrðu án neitunarvalds fyrstu árin Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Fari svo að Ísland hefji aðildarviðræður við ESB að nýju myndi Ísland ekki fá neitunarvald sjálfkrafa ef þetta fordæmi er sett.
Orðhengilsháttur vill einkenna ESB-umræðuna Vísir
- Staðfest Styður ESB hefur samið við fjölda ólíkra ríkja og þau hafa fengið ólíka samninga.
Ráðherra tæpast treystandi. Blog.is
- Óstutt Andmælir Undanþágur sem Ísland fengi við ESB-aðild yrðu kippt til baka við fyrsta tækifæri
Ræddu 'fjóra strámenn', vonbrigði og hagsmunaárekstra Vísir
- Staðfest Styður Margar nágranna- og vinaþjóðir Íslands hafa strangari lagaramma um hagsmunaárekstra æðstu embættismanna en Ísland.
Ríkisstjórn á reki til ESB bjorn_is
- Staðfest Styður ESB-umræðan á Íslandi hefur lengst af snúist um fullveldi, sjávarútveg, gjaldmiðil og stjórnskipan.
Samningsmarkmið Íslands mega ekki vera leyndarmál Vísir
- Staðfest Styður Upptaka evrunnar felur í sér að ríki afsalar sér sjálfstæðri peningastefnu.
Segir baráttuna um Ísland hefjast á flokksráðsþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Það hefur verið mjög fátítt að ríki fái undanþágur í aðildarviðræðum við ESB og ekkert umsóknarríki hefur fengið undanþágur.
Segir samningsstöðu Íslands ekki sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Krafa Íslands um undanþágur í lykilmálum (sjávarútvegur, orka) er langsótt í samningum við ESB.
Sérlausn Íra reyndist gagnslaus Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Í könnunum þar sem Bretar hafa verið spurðir hvort þeir vildu ganga aftur í Evrópusambandið ef það þýddi að taka upp evruna og ganga í Schengen-svæðið hafa fleiri sagt að þeir vildu standa utan þess.
Sérlausnir á grundvelli 349. greinar SSEB? Spyrjið Möltu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Mörk þess hvaða sérlausnir eru mögulegar liggja í mörgum tilvikum fyrir áður en aðildarviðræður hefjast og eru ekki háð samningaborðinu
Sigurður Hólmar Jóhannesson skrifar: Um hvað er þjóðin eiginlega að kjósa? DV
- Að hluta staðfest Andmælir Í aðildarferlinu að Evrópusambandinu sitja ekki tveir jafnir aðilar við borð og semja um niðurstöðu — umsóknarríkið lagar sig að kerfi sambandsins.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Danmörk stendur utan dóms- og innanríkismála ESB; þátttöku í þeim var hafnað í atkvæðagreiðslu árið 2025.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir Snorri segir að aðrir hagsmunir gildi í Evrópusambandinu og að Ísland yrði bara að verða fyrir skaðanum, þótt margir kostir séu við EES-samninginn.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Aðildarsamningar að Evrópusambandinu eru þjóðréttarsamningar og gilda sömu lögmál um þá og aðra þjóðréttarsamninga.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Undanþágur Dana urðu til eftir að danska þjóðin hafnaði Maastricht-sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992.
- Staðfest Styður Danskar undanþágur sneru að myntbandalaginu, varnarsamstarfi og ákveðnum þáttum réttarfars- og borgaramála og voru pólitísk málamiðlun innan sambandsins.
- Staðfest Styður Danmörk var þegar aðildarríki ESB þegar danskar undanþágur voru samdar, en Ísland væri umsóknarríki utan sambandsins — lagaleg staða þessara tveggja aðstæðna er gjörólík.
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Umræðan um samningsstöðu Íslands hefur hingað til einkum snúist um hvort landið muni fá varanlega undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB.
Tékkar vilja halda krónunni og sömu rök eiga við um Ísland Vísir
- Staðfest Styður Þegar ríki tekur upp evru afsalar það sér sjálfstæðri vaxta- og gengisstefnu.
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarviðræður við ESB leiða ekki til opins samráðs um möguleg kjör heldur stefna einungis að einni niðurstöðu — aðild.
Það má semja um aðildarskilmála að ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá því að taka upp evruna beint við inngöngu í ESB.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í varnar- og hernaðarstarfsemi ESB.
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í dómsmálasamvinnu og innri öryggismálum ESB.
- Að hluta staðfest Styður Pólland fékk undanþágu frá að taka upp regluverk ESB um grundvallarmannréttindi (EU Charter of Fundamental Rights).
- Þarfnast samhengis Styður Írland fékk að mestu sömu sérlausnir og Danir við inngöngu í ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Dana hefur verið lýst sem svissneskum osti — allur í götum — vegna fjölda undanþágna.
Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB: Hvað erum við að kjósa um? Vísir
- Staðfest Styður Aðlögun að sameiginlegum reglum ESB gæti kallað á málamiðlanir og dregið úr sjálfstæði Íslands í ákveðnum málum.
Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst DV
- Að hluta staðfest Styður Öll umsóknarríki Evrópusambandsins síðustu áratuga hafa fengið samning sem hefur verið lagaður að sérstöðu hvers lands með sérákvæðum.
"Þú gengur ekki svo auðveldlega út úr ESB" Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Þgar Bretar hafa verið spurðir hvort þeir vildu ganga aftur í ESB ef það þýddi upptöku evrunnar og aðild að Schengen-svæðinu, hafa fleiri sagt að þeir vildu standa utan sambandsins.
- Að hluta staðfest Styður Ef Ísland gengi í ESB og síðan vildi ganga út aftur myndi það vera í mun veikari stöðu en Bretland var, þar sem Ísland er fámenn þjóð og myndi þurfa að taka upp evruna.
Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“ Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB eru mörkin fyrirfram skilgreind í sáttmálunum og aðildarríki geta ekki samið um frávik.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Að hluta staðfest Styður Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt.
- Staðfest Styður Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál.
- Að hluta staðfest Styður Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu.
- Að hluta staðfest Andmælir Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
- Heimildir vantar Styður Embættismenn ESB hafi sagt að sérlausnir væru algengar innan sambandsins en það væri útilokað að spá fyrir um útfærslur.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB eru ekki lengur í boði fyrir nein ríki.
- Þarfnast samhengis Andmælir Varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB eru ekki lengur í boði fyrir nein ríki.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Staðfest Styður Danir fengu varanlegar undanþágur frá Evrópusambandinu, þar á meðal frá evrunni.
- Staðfest Styður Andrés Pétursson, fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna (forveri Evrópuhreyfingarinnar), hefur sagt að opt-out-kerfið sé lokað og ný aðildarríki fái ekki slíkar undanþágur.
Valdið yfir sjávarútvegsmálunum færi til Brussel Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn og sérfræðingar innan Evrópusambandsins hafa ítrekað komið fram með þá skoðun að ekki sé hægt að fá varanlegar undanþágur frá yfirstjórn sambandsins í sjávarútvegsmálum.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Þjóðir sem ganga inn í ESB geta ekki lengur valið um hvort þær taki upp evru — sá valkostur er ekki lengur til staðar.
- Að hluta staðfest Styður Fjölmörg ESB-ríki hafa samið um sérlausnir, til dæmis frá gjaldmiðlasamstarfinu, sjávarútvegi og varnar- og öryggisstefnu sambandsins.
Villandi framsetning og skortur á skýrum upplýsingum blog_is
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin hefur ekki lagt fram gögn sem sýna að Ísland muni fara í annað eða sértækt aðildarferli en önnur umsóknarríki.