SOV-LEGAL-006
Lagalegur texti
Há
Danmörk samdi um undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum árið 1992 varðandi evruna, varnarmál, dóms- og innanríkismál og ESB-ríkisborgararétt. Írland hefur undanþágur frá Schengen og dómsmálum. Hvort Ísland gæti samið um sambærilegar undanþágur er óvíst — ESB hefur almennt veitt nýjum ríkjum færri undanþágur síðan 2004.
Enska frumtextinn
Denmark negotiated opt-outs from the euro, defence, justice/home affairs, and EU citizenship provisions in the 1992 Edinburgh Agreement. Ireland has opt-outs from Schengen and justice/home affairs. Poland and Czech Republic have protocols on the Charter of Fundamental Rights. Whether Iceland could negotiate similar opt-outs during accession is a political question with no guaranteed outcome.
Heimild
Treaty protocols — Edinburgh Agreement, Lisbon Treaty protocols
Edinborgarsamkomulagið frá 1992 og bókanir Lissabon-sáttmálans kveða á um sérstakar undanþágur einstakra ESB-ríkja frá tilteknum sviðum sambandsins.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Almenn afstaða ESB frá stækkuninni 2004 hefur verið að veita nýjum aðildarríkjum færri undanþágur. Króatía (2013) fékk engar marktækar undanþágur. Hins vegar gæti sérstaða Íslands (einkum í sjávarútvegsmálum) orðið grundvöllur samningaviðræðna.
Notuð í greiningum (48)
Að kíkja í pakkann sem er nú þegar opinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Danmörk tryggði sér undanþágur árið 1992 vegna þess að landið var nú þegar aðili að Evrópusambandinu
- Að hluta staðfest Styður Hugmyndin um «Evrópu a la carte» (þar sem ríki velja sér reglur) hefur verið liðin undir lok í rúmlega 20 ár
Afvegaleiðing umræðu um ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Uffe Ellemann-Jensen útskýrði í viðtalinu 2017 að aðild að Evrópusambandinu byggist á samningum þar sem tekið er tillit til hvers ríkis.
- Að hluta staðfest Styður Í skýrslu Björns Bjarnarsonar frá 2007 kemur fram að ríki hafa ítrekað fengið undanþágur og sérlausnir í aðildarsamningum við ESB.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt skýrslu Björns Bjarnarsonar (2007) hafa sérsamningar í aðildarsamningum ESB fullt lagalegt gildi þar sem þeir eru hluti af aðildarsamningi sem jafnast á við stofnsáttmála sambandsins.
Ákall til ESB-sinna: Hvar eru undanþágurnar? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Enginn aðildarríki ESB hefur fengið varanlegar undanþágur frá auðlindarákvæðum þrátt fyrir tilraunir Breta og Ára.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Staðfest Styður Aðildarviðræður Íslands við ESB yrðu ekki einfaldar né léttar.
Davíð og EES bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Eftir gerð EES-samningsins hefur engum þjóðum staðið til boða sambærilegur samningur við Evrópusambandið — þær hefðu annað hvort orðið að gerast aðilar að sambandinu eða standa alfarið utan samrunaþróunarinnar í Evrópu.
Davíð Þór Björgvinsson: Baudenbacher veður villu vegar – Ef ESB og Ísland telja aðildarumsóknina í gildi þá er hún í gildi DV
- Staðfest Styður Ríki þarf að fallast á gildi ESB (virðing fyrir mannlegri reisn, frelsi, lýðræði, jafnrétti, réttaríkið og mannréttindum) til að verða umsóknarríki
Davíð Þór Björgvinsson: Margt sem bendir til þess að Ísland geti fengið ásættanlega niðurstöðu um sjávarútveginn DV
- Að hluta staðfest Styður Pólitískt svigrúm kann að vera til staðar í ESB til þess að ná samningi sem Íslendingar geta sætt sig við um sjávarútveg og hugsanlega landbúnað
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Sérlausnir, tímabundnar eða varanlegar, geta falist í skilmálum ESB-aðildar, eins og sagan hefur sýnt.
Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn
- Að hluta staðfest Andmælir Við ESB-aðildarviðræður er ekkert um að semja annað en hvenær Ísland taki upp reglur ESB og fullnægi kröfum þeirra — engar undanþágur nema tímabundnar.
- Staðfest Styður Það er ósatt að Ísland geti fengið varanlegar undanþágur við ESB-aðildarviðræður.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
- Staðfest Styður Írland er ekki hluti af Schengen-svæðinu.
- Staðfest Styður Danmörk er ekki hluti af evrusvæðinu.
Engin fordæmi fyrir leið Íslands í átt að ESB RÚV
- Að hluta staðfest Styður Samningsstaða Íslands er almennt góð gagnvart ESB.
- Að hluta staðfest Andmælir Grundvöllur aðildarviðræðnanna við ESB er sá sami og í síðustu viðræðum Íslands.
- Að hluta staðfest Styður Margar breytingar hafa átt sér stað í alþjóðamálum undanfarin tíu ár sem hafa áhrif á samningaviðræður.
- Að hluta staðfest Styður Samningsstaða Íslands hefur lengi verið góð þegar kemur að því að uppfylla grundvallarskilyrði ESB-aðildar.
- Að hluta staðfest Styður Stærstu spurningarnar um ESB-aðild Íslands lúta að þeim atriðum sem semja þarf um og hvort niðurstaðan verði ásættanleg.
- Staðfest Styður Það er erfitt á þessum tímapunkti að segja hvort hægt sé að semja um ESB-samning sem er ásættanlegur fyrir Íslendinga.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Evrópusambandið mun hvorki taka yfir íslensk réttindi né tryggja þau.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
- Þarfnast samhengis Styður Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
- Þarfnast samhengis Andmælir Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
- Þarfnast samhengis Andmælir Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst.
Fengu hvorugt varanlegar undanþágur Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þrátt fyrir framangreindar rökstuðningar Norðmanna fengu þeir engar varanlegar undanþágur.
Flott embætti í boði fyrir ESB ríki Vísir
- Staðfest Styður Margar nágranna- og vinaþjóðir Íslands hafi strangari lagaumgjörð varðandi starfsval og hagsmunaárekstra.
- Að hluta staðfest Styður Aðildarviðræður við ESB varði lykilatvinnuvegi og hugsanlegar eftirgjafer á mikilvægum þjóðarhagsmunum.
Gjaldeyrisáhættan þurrkaðist út Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Tékkland, Kýpur, Eistland, Ungverjaland, Pólland og Slóvenía hófu aðildarviðræður við ESB árið 1998
- Staðfest Styður Löndin sem fóru í ESB-aðildarviðræður árið 1998 og 2000 eru nú öll orðin hluti af ESB
Hætta á kvótahoppi Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Ekkert aðildarríki ESB hefur hingað til fengið varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála.
Hagsmunasamtokin: Farthegar a skutu eda flokid hjonaband? Heimildin
- Að hluta staðfest Styður ESB-krafa um ríkisábyrgð á innstæðutryggingum útilokar aðild Íslands að ESB, samkvæmt höfundi greinarinnar.
Höfum við ekki nóg við peningana að gera? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í aðildarviðræðum við ESB er hægt að fá tímabundna aðlögun og sérstaka aðlögun (sérlausnir) í minni háttar málum.
Hræðslubandalagið óttast góðan samning DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu fjórar varanlegar undanþágur á Edinburgh-fundi í desember 1992.
Hvað gerist ef meirihlutinn segir „já“ í sumar? Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ekkert umsóknarríki hefur fengið varanlegar undanþágur frá regluverki ESB, til dæmis með tilliti til landbúnaðar og sjávarútvegs.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Staðfest Styður Danmörk hefur formlega undanþágu frá evrunni frá 1992 þegar þeir felldu Maastricht-sáttmálann í þjóðaratkvæðagreiðslu og sömdu sig frá evrunni með Edinborgarsamkomulaginu.
Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað? Bændablaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Aðildarferli Íslands ræðst í höfuðborgum 27 ESB-ríkja, ekki í Reykjavík.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Danmörk, Írland, Frakkland, Svíþjóð, Holland, Belgía, Spánn og Lúxemborg eru aðilar að ESB og eru fullvalda ríki með eigin fjárlög og eigin skattastefnu.
Já eða Nei - Tilraun til að ramma inn umræðuna Vísir
- Staðfest Styður Möguleg sérlausnir eða undanþágur við fulla ESB-aðild Íslands eru óákvarðaðar og ósannaðar.
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni við aðild að ESB.
Orðhengilsháttur vill einkenna ESB-umræðuna Vísir
- Staðfest Styður ESB hefur samið við fjölda ólíkra ríkja og þau hafa fengið ólíka samninga.
Ræddu 'fjóra strámenn', vonbrigði og hagsmunaárekstra Vísir
- Staðfest Styður Margar nágranna- og vinaþjóðir Íslands hafa strangari lagaramma um hagsmunaárekstra æðstu embættismanna en Ísland.
Ríkisstjórn á reki til ESB bjorn_is
- Staðfest Styður ESB-umræðan á Íslandi hefur lengst af snúist um fullveldi, sjávarútveg, gjaldmiðil og stjórnskipan.
Segir baráttuna um Ísland hefjast á flokksráðsþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Það hefur verið mjög fátítt að ríki fái undanþágur í aðildarviðræðum við ESB og ekkert umsóknarríki hefur fengið undanþágur.
Segir samningsstöðu Íslands ekki sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Krafa Íslands um undanþágur í lykilmálum (sjávarútvegur, orka) er langsótt í samningum við ESB.
Sérlausnir á grundvelli 349. greinar SSEB? Spyrjið Möltu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Mörk þess hvaða sérlausnir eru mögulegar liggja í mörgum tilvikum fyrir áður en aðildarviðræður hefjast og eru ekki háð samningaborðinu
Sigurður Hólmar Jóhannesson skrifar: Um hvað er þjóðin eiginlega að kjósa? DV
- Að hluta staðfest Andmælir Í aðildarferlinu að Evrópusambandinu sitja ekki tveir jafnir aðilar við borð og semja um niðurstöðu — umsóknarríkið lagar sig að kerfi sambandsins.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Danmörk stendur utan dóms- og innanríkismála ESB; þátttöku í þeim var hafnað í atkvæðagreiðslu árið 2025.
Snorri segir húsnæði verða jafndýrt þótt vextir lækki Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir Snorri segir að aðrir hagsmunir gildi í Evrópusambandinu og að Ísland yrði bara að verða fyrir skaðanum, þótt margir kostir séu við EES-samninginn.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Aðildarsamningar að Evrópusambandinu eru þjóðréttarsamningar og gilda sömu lögmál um þá og aðra þjóðréttarsamninga.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Undanþágur Dana urðu til eftir að danska þjóðin hafnaði Maastricht-sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992.
- Staðfest Styður Danskar undanþágur sneru að myntbandalaginu, varnarsamstarfi og ákveðnum þáttum réttarfars- og borgaramála og voru pólitísk málamiðlun innan sambandsins.
- Staðfest Styður Danmörk var þegar aðildarríki ESB þegar danskar undanþágur voru samdar, en Ísland væri umsóknarríki utan sambandsins — lagaleg staða þessara tveggja aðstæðna er gjörólík.
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Umræðan um samningsstöðu Íslands hefur hingað til einkum snúist um hvort landið muni fá varanlega undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB.
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarviðræður við ESB leiða ekki til opins samráðs um möguleg kjör heldur stefna einungis að einni niðurstöðu — aðild.
Það má semja um aðildarskilmála að ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá því að taka upp evruna beint við inngöngu í ESB.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í varnar- og hernaðarstarfsemi ESB.
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í dómsmálasamvinnu og innri öryggismálum ESB.
- Að hluta staðfest Styður Pólland fékk undanþágu frá að taka upp regluverk ESB um grundvallarmannréttindi (EU Charter of Fundamental Rights).
- Þarfnast samhengis Styður Írland fékk að mestu sömu sérlausnir og Danir við inngöngu í ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Dana hefur verið lýst sem svissneskum osti — allur í götum — vegna fjölda undanþágna.
Thomas Möller skrifar: Verum jákvæð í ágúst DV
- Að hluta staðfest Styður Öll umsóknarríki Evrópusambandsins síðustu áratuga hafa fengið samning sem hefur verið lagaður að sérstöðu hvers lands með sérákvæðum.
Tollabandalag ESB og mörk „sérlausna“ Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB eru mörkin fyrirfram skilgreind í sáttmálunum og aðildarríki geta ekki samið um frávik.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Að hluta staðfest Styður Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt.
- Staðfest Styður Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál.
- Að hluta staðfest Styður Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu.
- Að hluta staðfest Andmælir Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími.
- Heimildir vantar Styður Embættismenn ESB hafi sagt að sérlausnir væru algengar innan sambandsins en það væri útilokað að spá fyrir um útfærslur.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB eru ekki lengur í boði fyrir nein ríki.
- Þarfnast samhengis Andmælir Varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB eru ekki lengur í boði fyrir nein ríki.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Staðfest Styður Danir fengu varanlegar undanþágur frá Evrópusambandinu, þar á meðal frá evrunni.
- Staðfest Styður Andrés Pétursson, fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna (forveri Evrópuhreyfingarinnar), hefur sagt að opt-out-kerfið sé lokað og ný aðildarríki fái ekki slíkar undanþágur.
Valdið yfir sjávarútvegsmálunum færi til Brussel Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Forystumenn og sérfræðingar innan Evrópusambandsins hafa ítrekað komið fram með þá skoðun að ekki sé hægt að fá varanlegar undanþágur frá yfirstjórn sambandsins í sjávarútvegsmálum.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Þjóðir sem ganga inn í ESB geta ekki lengur valið um hvort þær taki upp evru — sá valkostur er ekki lengur til staðar.
- Að hluta staðfest Styður Fjölmörg ESB-ríki hafa samið um sérlausnir, til dæmis frá gjaldmiðlasamstarfinu, sjávarútvegi og varnar- og öryggisstefnu sambandsins.