Í þágu heimilanna… utan ESB
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Aðildarríkjum ESB er óheimilt samkvæmt Evrópulöggjöfinni að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti með þeim hætti sem Pólland og Spánn hyggjust gera. EES/ESB-löggjöf
þeim er í raun óheimilt, samkvæmt Evrópulöggjöfinni, að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti með því móti sem þær hyggjast gera
Fullyrðing: Aðildarríkjum ESB er óheimilt samkvæmt Evrópulöggjöfinni að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti með þeim hætti sem Pólland og Spánn hyggjust gera.
ESB-virðisaukaskattstilskipunin (VAT Directive 2006/112/EC) setur lágmarkshlutfall virðisaukaskatts og takmarkar hvaða vörur mega fá lækkaða skatthlutföll. Engin heimild í grunninum fjallar beint um virðisaukaskatt á eldsneyti, en ENERGY-TREATY-001 staðfestir að orkustefna er sameiginlegt valdsvið ESB og aðildarríkja, og EEA-LEGAL-002 undirstrikar að aðildarríki verða að taka upp ESB-löggjöf á sviðum innri markaðarins. SOV-LEGAL-031 lýsir hvernig ESB-regluverk setur aðildarríkjum skorður. Fullyrðingin er í meginatriðum rétt — ESB-reglur takmarka virðisaukaskattsstefnu — en útfærslan er flóknari en hún gefur til kynna, þar sem ESB hefur veitt tímabundnar undanþágur.
Samhengi sem vantar
Grunnurinn inniheldur ekki beinar heimildir um ESB-virðisaukaskattstilskipunina (VAT Directive 2006/112/EC) sem setur lágmarkshlutföll og takmarkar undanþágur. ESB-ráðið samþykkti breytingar á tilskipuninni árið 2022 sem veittu aðildarríkjum rýmri heimildir til undanþága á orkuafurðum. Þetta samhengi vantar til að meta nákvæmlega hvort tilteknar lækkanir Póllands og Spánar séu óheimilar.
Nokkur stoð Tilgáta Ef Ísland hefði verið aðili að ESB hefði ESB stöðvað áformin um lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti. Fullveldi
Af því ef við værum hluti af því þá hefði þessi aðgerð, sú eina sem ríkisstjórnin hefur komið með hingað til sem snýr að því að ná niður verðbólgu, verið stöðvuð af Evrópusambandinu.
Fullyrðing: Ef Ísland hefði verið aðili að ESB hefði ESB stöðvað áformin um lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti.
Röksemdafærslan byggir á að ESB-virðisaukaskattreglur hefðu komið í veg fyrir slíka lækkun. SOV-LEGAL-032 staðfestir að ESB-aðild myndi flytja ýmis valdsvið til sambandsins og EEA-DATA-026 undirstrikar að ríkisaðstoðarreglur og innri markaðslöggjöf setja aðildarríkjum skýrar skorður. Niðurstaðan er þó ekki svo einföld. ESB-ráðið rýmkaði heimildir aðildarríkja til tímabundinna virðisaukaskattsundanþága árið 2022, og ríki eins og Pólland og Spánn innleiddu svipaðar lækkanir á orkuafurðum. Orsök-afleiðing keðjan er trúverðug en of einföld — ESB hefði ekki endilega «stöðvað» aðgerðina heldur sett henni skilyrði.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í grunninum fjallar beint um virðisaukaskattstilskipun ESB eða tímabundnar undanþágur á orkuafurðum. ESB-aðildarríki hafa í reynd innleitt tímabundnar virðisaukaskattslækkanir á eldsneyti, sérstaklega í orkukreppunni 2022, en þyrftu samþykki ESB. Fullyrðingin um «stöðvun» er of sterk — réttara væri að segja að aðgerðin hefði þurft að rúmast innan ESB-reglna.
Þarfnast samhengis Hagsmunir ESB ná alltaf fram yfir hagsmuni íbúa einstakra aðildarríkja. Fullveldi
Staðreyndin er nefnilega sú þegar það kemur að Evrópusambandinu að hagsmunir sambandsins munu alltaf ná fram yfir hagsmuni íbúa staks ríkis innan þess.
Fullyrðing: Hagsmunir ESB ná alltaf fram yfir hagsmuni íbúa einstakra aðildarríkja.
Fullyrðingin yfireinfaldar stofnanaumgjörð ESB verulega. SOV-LEGAL-029 útskýrir reglu um forgang ESB-réttar, en hún á við lagaleg ágreiningsmál á sviðum þar sem ESB hefur valdheimildir — ekki hagsmunaágreining almennt. EEA-LEGAL-022 sýnir að ESB-aðild nær til afmarkaðra valdssviða og aðildarríki halda sjálfræði á mörgum sviðum. SOV-LEGAL-006 staðfestir að ríki hafa samið um undanþágur frá ESB-skyldum. Orðalagið «alltaf» er tæknilega rangt — ESB byggir á málamiðlunum þar sem aðildarríki hafa atkvæðisrétt í Ráðinu.
Samhengi sem vantar
Regla um forgang ESB-réttar (SOV-LEGAL-029) snýr að lagalegum ágreiningi á sviðum ESB-valds, ekki þeirri almennu fullyrðingu að hagsmunir sambandsins gangi alltaf framar. Meginreglan um meðalhóf og valddreifingu (SOV-LEGAL-015) er ætlað að vernda hagsmuni einstakra ríkja. Þó er rétt að litlum ríkjum eins og Íslandi gæti reynst erfitt að koma hagsmunum sínum á framfæri í 27+ ríkja sambandi.
Að hluta staðfest Þjóð sem gengur í ESB verður að gefa upp að minnsta hluta af fullveldi sínu. Fullveldi
er ómögulegt að ganga inn í slíkt samband án þess að gefa upp að minnsta hluta af því fullveldi sem viðkomandi þjóð hefur
Fullyrðing: Þjóð sem gengur í ESB verður að gefa upp að minnsta hluta af fullveldi sínu.
Heimildir styðja meginatriði fullyrðingarinnar í lagalegum skilningi — SOV-LEGAL-032 staðfestir að ESB-aðild myndi flytja viðskiptastefnu til ESB, og SOV-LEGAL-004 sýnir að ný aðildarríki eigi að taka upp evruna þegar þau uppfylla skilyrðin. Þó setur SOV-DATA-027 mikilvægan fyrirvara: fullveldi feli í sér tvær víddir og fullvalda ríki geti samið um sjálfviljugar takmarkanir án þess að gefa upp fullveldið sjálft — geta til að gera skuldbindandi samninga sé sjálft fullveldisathöfn.
Samhengi sem vantar
Lögfræðileg túlkun á fullveldi er mun blæbrigðaríkari en fullyrðingin gefur til kynna. SOV-DATA-027 (Ragnhildur Helgadóttir og Bjarni Már Magnússon) staðfestir að í þjóðarrétti sé fullveldi yfirleitt litið á sem knippi réttinda sem ríki deila reglulega með alþjóðasamningum og stofnunum. Ísland deilir nú þegar fullveldi með NATO, EES og WTO. Sumir fræðimenn telja að ESB-aðild jafngildi einfaldlega lengra skrefi á sömu braut, ekki nýrri tegund afsals. SOV-DATA-021 lýsir andstæðri afstöðu Snorra Mássonar sem telur fullveldi óskiptilegt — en það sjónarmið er heimspekileg-pólitískt, ekki lagalegt.