ESB-pakkinn er galopinn
Raddir í greininni
Niðurstöður
Óstaðfest heimild Orðsögn Viðreisn hafi verið stofnuð í þeim tilgangi að koma Íslandi í ESB. Flokkastefnur
tilgangur alls bramboltsins frá stofnun Viðreisnar nú innan seilingar – að koma Íslandi í Evrópusambandið
Fullyrðing: Viðreisn hafi verið stofnuð í þeim tilgangi að koma Íslandi í ESB.
Fullyrðingin byggir á ónafngreindum heimildum sem ekki er hægt að staðfesta.
Samhengi sem vantar
Stofnendur Viðreisnar höfðu margvíslega hvata — flokkurinn spratt úr Sjálfstæðisflokknum vegna pólitísks ágreinings sem náði lengra en ESB-spurningin (PARTY-DATA-017). Orðalagið «í þeim tilgangi» gefur til kynna einn tilgang; réttara er að ESB-aðild var eitt af helstu stofnmarkmiðum.
Staðfest Formaður Viðreisnar sé núverandi utanríkisráðherra Íslands. Flokkastefnur
formaður Viðreisnar og utanríkisráðherra Íslands
Fullyrðing: Formaður Viðreisnar sé núverandi utanríkisráðherra Íslands.
POLITICAL-DATA-004 og POLITICAL-DATA-012 staðfesta bæði að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er formaður Viðreisnar og gegnir embætti utanríkisráðherra í núverandi ríkisstjórn. POLITICAL-DATA-003 staðfestir sama atriði í heildarlista ráðherra 157. löggjafarþings. Fullyrðingin er nákvæm og staðfest af mörgum heimildum.
Samhengi sem vantar
Formannsstaða getur breyst á flokksþingum (POLITICAL-DATA-004). Þorgerður Katrín hefur verið formaður Viðreisnar frá 2018 og þingmaður frá 2016 (POLITICAL-DATA-012).
Óstaðfest heimild Orðsögn Formaður Viðreisnar hafi unnið pólitískt að því að veikja stoðir sjávarútvegsins. Flokkastefnur
Manneskja sem hefur lagt allt sitt pólitíska þrek í veikja stoðir sjávarútvegs og renna Íslandi undir ESB
Fullyrðing: Formaður Viðreisnar hafi unnið pólitískt að því að veikja stoðir sjávarútvegsins.
Fullyrðingin heldur því fram að formaður Viðreisnar hafi unnið pólitískt að því að veikja stoðir sjávarútvegsins. POLITICAL-DATA-004 staðfestir að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er formaður Viðreisnar og utanríkisráðherra, en engin heimild í grunninum fjallar um aðgerðir hennar gagnvart sjávarútveginum. Þetta er pólitískt ásakanamat sem krefst sérstakra heimilda um tilteknar aðgerðir — almenn stuðningsyfirlýsing Viðreisnar við ESB-aðild jafngildir ekki sýnilegri vinnu gegn sjávarútveginum.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er túlkunarásakun úr pólitískri umræðu. Til að staðfesta hana þyrfti sértækar heimildir um lagafrumvörp, stefnumótun eða aðgerðir formanns Viðreisnar sem beint skaðuðu sjávarútveginn. Slíkar heimildir eru ekki í staðreyndagrunninum.
Að hluta staðfest RÚV greindi frá því síðastliðinn föstudag að engar varanlegar undanþágur séu í boði við ESB-aðild. EES/ESB-löggjöf
Ríkisútvarpið sagði frá því síðastliðinn föstudag að „engar varanlegar undanþágur séu í boði“
Fullyrðing: RÚV greindi frá því síðastliðinn föstudag að engar varanlegar undanþágur séu í boði við ESB-aðild.
EEA-LEGAL-012 staðfestir meginregluna: frá Lissabon-sáttmálanum (2009) hafa nýju aðildarríkin ekki getað samið um varanlegar undanþágur, og aðild Króatíu (2013) staðfesti þetta. Þó er fullyrðingin of afdráttarlaus. Samkvæmt AGRI-LEGAL-004 fengu Finnar og Svíar heimildir til viðbótarstuðnings við landbúnað á norðurslóðum (142. grein) sem hafa verið viðhaldið í áratugi — þetta er ekki formlega «undanþága» en virkar sem sérlausn. EEA-LEGAL-014 dregur einnig fram muninn á aðlögunartímabilum og undanþágum, og bendir á að langir aðlögunarsamningar geti í reynd líkst undanþágum.
Samhengi sem vantar
Formlega eru engar «varanlegar undanþágur» í boði, en raunin er flóknari. Finnska/sænska landbúnaðarstuðningurinn (142. grein) er dæmi um langvarandi sérlausnir sem ganga nálægt undanþágum. Sumir lagafræðingar benda á að 49. grein sáttmálans leyfi tæknilega hvaða samningsniðurstöðu sem er. Auk þess er óljóst hvaða umfjöllun RÚV var vísað til — heimildir staðfesta almenna reglu en ekki tilvísunina í RÚV-frétt.
Staðfest Heather Grabbe sé sérfræðingur hjá Bruegel hugveitunni. Annað
Heather Grabbe, sérfræðing hjá Bruegel hugveitunni
Fullyrðing: Heather Grabbe sé sérfræðingur hjá Bruegel hugveitunni.
EEA-LEGAL-016 staðfestir beint að Heather Krabbe hafi verið tengd Bruegel-hugveitunni — hún er þar lýst sem fyrrverandi starfsmaður Bruegel og einnig framkvæmdastjórnar ESB. Þetta styður fullyrðinguna um að hún sé sérfræðingur hjá Bruegel, þótt heimildin bendi til þess að tengsl hennar séu fyrrverandi frekar en núverandi.
Samhengi sem vantar
Heimildin lýsir Krabbe sem fyrrverandi starfsmanni Bruegel og nefnir hana nú sem forstöðukonu Open Society European Policy Institute. Fullyrðingin gæti verið úrelt ef hún á við núverandi starf hennar. Nýju heimildarnar (POLL-DATA-015, SOV-DATA-007) tengjast ekki Grabbe og breyta ekki matinu.
Að hluta staðfest 95% af regluverki ESB séu óumsemjanleg þar sem 27 aðildarríkin hafi þegar samþykkt þá hluta. EES/ESB-löggjöf
95% af reglubókum ESB eru óhagganlegar, þar sem ríkin 27 hafa þegar samþykkt þá hluta
Fullyrðing: 95% af regluverki ESB séu óumsemjanleg þar sem 27 aðildarríkin hafi þegar samþykkt þá hluta.
Kjarni fullyrðingarinnar — að megnið af regluverki ESB sé óumsemjanlegt — er staðfestur af EEA-LEGAL-021 og EEA-LEGAL-016. Bæði sýna að umsóknarlönd samþykkja regluverkið eins og það er og semja einungis um tímaáætlun innleiðingar. Talan 95% er þó nálgun sem stafar frá sérfræðingum, ekki nákvæm lagaleg útreikningur. Rökstuðningurinn í fullyrðingunni — að 27 ríki hafi «þegar samþykkt» reglurnar — er yfireinföldun: reglurnar eru samþykktar af ESB-stofnunum, ekki einungis af ríkjunum. EEA-LEGAL-012 staðfestir einnig að ný aðildarríki fá ekki varanlegar undanþágur eftir Lissabon-samninginn.
Samhengi sem vantar
Talan 95% er viðurkennt nálgunargildi hjá stækkunarsérfræðingum en ekki nákvæm lagaleg mæling. Aðlögunartímabil geta verið umtalsverð — Pólland fékk 12 ára undanþágu frá landakaupum. Nýju heimildarnar (TRADE-DATA-028, SOV-LEGAL-004, EEA-DATA-007 o.fl.) bæta ekki beint við um kjarnaatriðið og breyta ekki matinu.
Að hluta staðfest Ríki sem hafa gengið í ESB hafi þurft að samþykkja alla hluta regluverksins. EES/ESB-löggjöf
Ríki hafa gerst aðilar og þurft að undirgangast alla þá þætti
Fullyrðing: Ríki sem hafa gengið í ESB hafi þurft að samþykkja alla hluta regluverksins.
EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-021 staðfesta formlega kröfuna: umsóknarríki samþykkja regluverkið eins og það stendur við aðild. Opinber gögn Framkvæmdastjórnarinnar segja skýrt að viðræður snúist um tímasetningu og skilyrði innleiðingar, ekki um hvort reglurnar gildi. Hins vegar sýnir EEA-LEGAL-023 að nokkur ríki hafa í reynd fengið varanlegar eða hálfvaranlegar undanþágur — sérstaklega Danmörk (evra, varnar- og réttarmál), Írland (hlutleysi, skattamál), og Finnland (sérstakar landbúnaðargreiðslur). SOV-LEGAL-004 bendir á að Svíþjóð hafi komist hjá evrunni í reynd. Orðin «alla hluta» eru þannig of víð.
Samhengi sem vantar
Formleg krafa er skýr en í reynd hafa ríki fengið varanlegar undanþágur (Danmörk), de facto undanþágur (Svíþjóð og evra), og sérstaka viðbótarstyrkja (Finnland/Svíþjóð landbúnaður). Eftir 2004 hafa undanþágur þó verið minni — Króatía (2013) fékk engar varanlegar undanþágur. Fullyrðingin er þannig rétt um formlega kröfu en gefur of einfalda mynd af raunverulegri framkvæmd.
Að hluta staðfest Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim. EES/ESB-löggjöf
ríki sem vill ganga í sambandið getur alltaf samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna og reglugerða
Fullyrðing: Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
Sama fullyrðing og claim 26. Frá og með Króatíuaðild 2013 staðfesta EEA-LEGAL-012 og EEA-LEGAL-014 að ný ríki fá einungis tímabundin aðlögunartímabil, ekki varanlegar undanþágur. Þó er myndin flóknari — SOV-LEGAL-006 sýnir að eldri undanþágur eru til og SOV-LEGAL-004 bendir á að Svíþjóð hefur í reynd forðast evruinnleiðingu þrátt fyrir formlega skyldu. Fullyrðingin fangar meginregluna en einfaldar of mikið.
Samhengi sem vantar
Pólitískt svigrúm til sérfyrirkomulags er raunverulegt þótt formlegar undanþágur séu ekki í boði. Finnar og Svíar fengu viðbótarstuðning við landbúnað sem hefur haldist í áratugi (AGRI-LEGAL-004). Sumir lögfræðingar telja að 49. grein ESB-sáttmálans leyfi tæknilega hvaða samningsniðurstöðu sem er, þótt pólitísk samstaða sé gegn nýjum undanþágum (EEA-LEGAL-012).
Óstaðfest heimild Orðsögn ESB vilji einnig setja tímaramma á ákveðin hlunnindi fyrir ný aðildarríki. EES/ESB-löggjöf
ESB vill sömuleiðis setja einhvern tímaramma á einhver hlunnindi
Fullyrðing: ESB vilji einnig setja tímaramma á ákveðin hlunnindi fyrir ný aðildarríki.
Fullyrðingin byggir á ónafngreindum heimildum sem ekki er hægt að staðfesta.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að löng aðlögunartímabil geta í reynd virkað nánast eins og undanþágur — Pólland fékk 12 ára frestun á kaupum erlendra aðila á landbúnaðarlandi. Orðið "hlunnindi" í fullyrðingunni er vítt og gæti átt bæði við aðlögunartímabil og innleiðingu fjárveitinga.
Staðfest Pólskir bændur hafi þurft að bíða í áratug eftir niðurgreiðslum samkvæmt sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB. Fordæmi
Pólskir bændur þurftu til dæmis að bíða í áratug eftir að fá niðurgreiðslur til sín samkvæmt sameiginlegur landbúnaðarstefnu ESB
Fullyrðing: Pólskir bændur hafi þurft að bíða í áratug eftir niðurgreiðslum samkvæmt sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.
Þetta er sama fullyrðing og claim 28. AGRI-DATA-016 og AGRI-DATA-020 sýna skýrt að beingreiðslur sameiginlegrar landbúnaðarstefnu til pólskra bænda hófust á 25% og náðu fullri upphæð eftir tíu ára aðlögunartímabil (2004–2013). Kjarni fullyrðingarinnar stenst vel, þótt orðalagið "bíða eftir niðurgreiðslum" gefi of sterka mynd — bændur fengu greiðslur frá fyrsta degi, en ekki fullar greiðslur.
Samhengi sem vantar
Bændur fengu strax aðgang að stoð II (byggðaþróun) og markaðsstuðningi auk þess sem ríkissjóður mátti bæta við beingreiðslur á aðlögunartímabilinu. Fullyrðingin vanmetur þennan stuðning sem var verulegur frá fyrsta degi aðildar.
Þarfnast samhengis Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar. EES/ESB-löggjöf
það er ekki lengur hægt að hafna tilteknum skilmálum (e. there are no opt-outs available anymore)
Fullyrðing: Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
Fullyrðingin endurspeglar raunverulega þróun — SOV-LEGAL-006 og SOV-LEGAL-010 staðfesta að ESB hefur verið síður tilbúið til að veita undanþágur frá stækkun 2004 og Króatía (2013) fékk engar verulegar undanþágur. Hins vegar er of aftrátt að segja að „engar undanþágur séu í boði lengur". SOV-LEGAL-006 segir beinlínis að „sérstök staða Íslands (einkum sjávarútvegur) gæti verið grundvöllur viðræðna." SOV-LEGAL-011 sýnir að Írland tryggði sér bókanir allt til Lissabon-sáttmálans. PREC-HIST-010 skráir að Danmörk heldur enn virkum undanþágum. Greinarmunurinn á formlegum undanþágum, sáttmálabókunum, aðlögunarfyrirkomulagi og raunverulegri óhlýðni (Svíþjóð/evra) er mikilvægt samhengi sem fullyrðingin vanrækir.
Samhengi sem vantar
Þótt ESB hafi orðið strangara í að veita formlegum undanþágum til nýrra aðildarríkja eru til nokkrir sveigjanleikamechanismar: sáttmálabókanir, aðlögunarfyrirkomulag og raunveruleg óhlýðni (eins og Svíþjóð sýnir með evruna — SOV-LEGAL-004). Undanþágur Danmerkur eru enn í gildi og Írland tryggði sér stjórnarskrárvernd allt til Lissabon-sáttmálans. Fullyrðingin blandar saman viðræðuafstöðu ESB og algerri lagalegri ómöguleika.
Að hluta staðfest Stefan Füle, þáverandi stækkunarstjóri ESB, hafi sagt á blaðamannafundi með Össuri Skarphéðinssyni að engar varanlegar undanþágur séu frá regluverki ESB. EES/ESB-löggjöf
Stefan Fule, þáverandi stækkunarstjóri ESB, sagði forðum á blaðamannafundinum með Össuri Skarphéðinssyni, þáverandi utanríkisráðherra: Það eru engar varanlegar undanþágur frá regluverki ESB
Fullyrðing: Stefan Füle, þáverandi stækkunarstjóri ESB, hafi sagt á blaðamannafundi með Össuri Skarphéðinssyni að engar varanlegar undanþágur séu frá regluverki ESB.
EEA-LEGAL-012 staðfestir að Stefan Füle hafi ítrekað lýst því yfir að nýir aðildarríkis yrðu að taka upp allt regluverkið (acquis). Aðild Króatíu árið 2013 staðfesti þessa meginreglu — engar varanlegar undanþágur voru veittar. Þó ber að hafa í huga að fullyrðingin vísar til tiltekins blaðamannafundar með Össuri Skarphéðinssyni sem heimildir staðfesta ekki sérstaklega. Afstaða Füle er vel skjalfest en orðalagið «engar varanlegar undanþágur» er of afdráttarlaust — EEA-LEGAL-012 bendir á að sumir lagafræðingar telja 49. gr. sáttmálans heimila hvaða samningsniðurstöðu sem er, og fordæmi eins og undanþágur Danmerkur og Írlands sýna að sögulegar aðstæður hafa leitt til varanlegra sérákvæða, þótt pólitísk samstaða sé nú gegn slíku.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki tiltekinn blaðamannafund Füle og Össurar. Þá bendir EEA-LEGAL-012 á að sumir fræðimenn telja 49. gr. sáttmálans fræðilega heimila hvaða samningsniðurstöðu sem er, þótt pólitískt andrúmsloft sé gegn nýjum varanlegum undanþágum. Fordæmi Danmerkur og Írlands sýna að varanlegar undanþágur hafa verið veittar í sérstökum sögulegum aðstæðum.
Að hluta staðfest Össur Skarphéðinsson hafi verið utanríkisráðherra Íslands þegar blaðamannafundurinn með Stefan Füle var haldinn. Flokkastefnur
Össuri Skarphéðinssyni, þáverandi utanríkisráðherra
Fullyrðing: Össur Skarphéðinsson hafi verið utanríkisráðherra Íslands þegar blaðamannafundurinn með Stefan Füle var haldinn.
POLITICAL-DATA-010 staðfestir að Össur Skarphéðinsson gegndi embætti utanríkisráðherra frá 2009 til 2013 og leiddi aðildarviðræðurnar. Stefan Füle var framkvæmdastjóri ESB í stækkunarmálum á sama tímabili (2010–2014), svo blaðamannafundur þeirra á milli hefði fallið innan embættistíma Össurar. Engin heimild í safninu staðfestir þó tiltekinn blaðamannafund Össurar og Stefans Füle beint.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta starfstíma Össurar sem utanríkisráðherra og hlutverk hans í aðildarviðræðunum, en ekkert í staðreyndagrunni vitnar í sérstakan blaðamannafund hans með Stefan Füle. Til að staðfesta fullyrðinguna til fulls þyrfti heimild sem nefndi viðburðinn beint.
Þarfnast samhengis Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst. EES/ESB-löggjöf
Það er nefnilega ekkert óvænt við það hvaða samning Íslandi bíðst að loknum aðlögunarviðræðum við ESB. Það liggur fyrir og allir geta kynnt sér það.
Fullyrðing: Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst.
Þótt almennur rammi ESB-aðildar sé vel þekktur og aðgengilegur — TRADE-DATA-002, SOV-LEGAL-014 og SOV-LEGAL-012 lýsa grunndrættum aðildarinnar — er fullyrðingin um að „ekkert sé óvænt" við sérstök aðildarkjör Íslands villandi. SOV-LEGAL-006 segir beinlínis að „hvort Ísland gæti samið um sambærilegar undanþágur í aðildarviðræðum er pólitísk spurning með enga tryggða niðurstöðu." EEA-DATA-009 bendir á að umdeildustu kaflarnir (sjávarútvegur, landbúnaður, frjálst flæði fjármagns) voru óleystir þegar viðræðum var frestað 2013 og afstaða ESB kann að hafa hert síðan þá.
Samhengi sem vantar
Almenna regluverkið er þekkt en sérstök aðildarkjör Íslands — einkum varðandi sjávarútveg (kafli 13), landbúnað (kafli 11) og evruna — yrðu háð viðræðum sem hafa ekki enn átt sér stað. EEA-DATA-009 bendir á að framvinda viðræðna fyrir 2013 gildi ekki endilega og suma kafla gæti þurft að hefja að nýju vegna breytinga á löggjöf ESB. Fullyrðingin blandar saman þekkingu á ESB-rammanum og þekkingu á sérstökum aðildarsamningi Íslands, sem er ekki enn til.
Staðfest Bergþór Ólason sé þingmaður Miðflokksins. Flokkastefnur
Höfundur er þingmaður Miðflokksins
Fullyrðing: Bergþór Ólason sé þingmaður Miðflokksins.
POLITICAL-DATA-005 staðfestir beinlínis að Bergþór Ólason sé þingmaður Miðflokksins fyrir Suðvesturkjördæmi á 157. löggjafarþingi. Hann er skráður meðal átta þingmanna flokksins.