SOV-LEGAL-012
Lagalegur texti
Há
ESB-aðild myndi krefjast stjórnarskrárbreytinga á Íslandi þar sem núverandi stjórnarskrá hefur ekkert ákvæði um framsal valds til alþjóðastofnana. Lögfræðingar eru ósammála um hvort þetta sé nauðsynlegt. Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi þar sem íslensk stjórnarskrá gerir ekki ráð fyrir bindandi þjóðaratkvæðagreiðslum um stefnumál — 26. grein tekur einungis til synjunarvalds forseta.
Enska frumtextinn
EU accession would require constitutional change in Iceland. Article 2 of the Icelandic Constitution (Stjórnarskrá) vests legislative power jointly in the Althingi and the President, and Article 21 provides that the President can refuse to sign legislation. There is no explicit provision for transferring sovereignty to international organisations. Legal scholars are divided on whether accession would require a constitutional amendment — some argue that a simple act of parliament ratifying the accession treaty would suffice, while others insist that the transfer of legislative competence to EU institutions requires amending Article 2. The referendum is advisory (ráðgefandi), as the Icelandic constitution does not provide for binding referenda on policy questions — Article 26 covers only presidential referral of legislation.
Heimild
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands (Constitution of Iceland); University of Iceland — Faculty of Law analyses
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands er æðsta löggjöf landsins og kveður á um skipan ríkisvalds, grundvallarréttindi og breytingaferli.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Dómstólar hafa ekki leyst endanlega úr stjórnskipulegri spurningu. Ef stjórnarskrárbreytingar er krafist þyrfti hún að vera samþykkt á tveimur þingum Alþingis í röð með kosningum á milli (79. grein), sem myndi lengja aðildarferlið um að minnsta kosti 1–2 ár eftir þjóðaratkvæðagreiðslu.
Notuð í greiningum (28)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Andmælir Í ESB-aðild fælist valdaframsal sem stjórnarskrá Íslands heimilar ekki.
- Staðfest Styður Til þess að löggjöf Evrópusambandsins hefði beina virkni á Íslandi þyrfti að gera breytingar á stjórnarskránni.
Að hafna eigin þjóð Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi þýða að Ísland framseldi fullveldi sitt til Brussel.
Aðild að ESB bakdyramegin DV
- Staðfest Styður Í 21. gr. íslensku stjórnarskrárinnar kemur fram að forseti lýðveldisins geri samninga við önnur ríki, en getur ekki gert samninga sem hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi, eða horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til.
- Að hluta staðfest Styður Samningur um aðild Íslands að ESB yrði ekki bara samningur við sambandið heldur um leið við hvert og eitt aðildarríki þess.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta íslensku stjórnarskránni og setja í hana ákvæði sem rúmar framsal valdheimilda ríkisins til sambandsins.
- Staðfest Styður Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar getur breyting á stjórnarskrá ekki tekið gildi fyrr en hún hefur verið samþykkt á tveimur þingum með kosningum til Alþingis á milli.
- Að hluta staðfest Andmælir Til að breyta íslensku stjórnarskránni þarf Alþingiskosningar á milli þingsetu sem samþykkja breytinguna, sem þýðir að ESB-aðild getur aldrei orðið möguleg án Alþingiskosninga.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Staðfest Styður Ísland á stjórnarskrá og þingræði sem þýðir að Alþingi þarf að samþykkja allar breytingar tengdar ESB-aðild.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-aðild myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands vegna valdaframsals sem hún heimilar ekki.
Blekkingaleikurinn mikli Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Breyta þurfti stjórnarskránni til að Ísland gæti gengið í ESB.
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Það er álitamál hvort löggjafinn geti eftir gildandi stjórnarskrá búið til «ofurlög» sem gangi framar öllum öðrum lögum á víðtæku sviði og sett þau almennu lög stalli ofar en öll önnur almenn lög, á milli almennra laga og stjórnarskrár.
- Að hluta staðfest Styður Það er álitamál hvort EES-regla sem ryður burt ósamrýmanlegu ákvæði íslenskrar löggjafar á víðtæku sviði standist íslenskar stjórnskipunarreglur, þar sem fyrirsjáanleiki er oft ekki mikinn.
- Að hluta staðfest Styður Veiting lögum sem stafa frá erlendu réttarkerfi forgangs í umtalsverðum mæli með lagareglum gæti falið í sér framsal löggjafarvalds sem væri andstætt fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
- Að hluta staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki stafur um skyldu Alþingis til að hafa áhrif á utanríkismál, nema um skyldu til að fá samþykki Alþingis fyrir aðild að tilteknum þjóðréttarsamningum.
Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu DV
- Að hluta staðfest Styður Til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið þarf að breyta stjórnarskránni.
- Staðfest Styður Breyting á stjórnarskrá Íslands krefst þess að tvö þing samþykki breytinguna með alþingiskosningum á milli, samkvæmt 79. grein stjórnarskrárinnar.
- Staðfest Styður Núverandi ríkisstjórn getur ekki gert Ísland að aðildarríki ESB án þess að fá nýtt umboð í þingkosningum.
- Að hluta staðfest Styður Það er víðtækt samkomulag um að ESB-aðild krefjist stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
- Að hluta staðfest Andmælir Áður en aðildarviðræður geta hafist þarf þjóðin að samþykkja áframhald viðræðna í þjóðaratkvæðagreiðslu, og svo þarf að samþykkja aðildarsamninginn í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Staðfest Styður Aðild að ESB felur í sér aðild að stofnanakerfi sem fer með sjálfstætt lagasetningarvald á tilteknum sviðum.
Ekki víst hvernig Evrópusambandið bregst við Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ekki liggur fyrir hvort kalla þurfi saman ríkjaráðstefnu allra 27 Evrópusambandsríkjanna til að samþykkja aðildarumsókn Íslands.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst.
Gert ráð fyrir að aðildarviðræður klárist á kjörtímabilinu Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Gert er ráð fyrir að ráðist verði í stjórnarskrárbreytingar fyrir næstu kosningar, samþykki Íslendingar ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Samþykki Íslendingar ESB-aðild þarf að gera breytingar á stjórnarskrá.
- Staðfest Styður Tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn.blog.is
- Staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
Ísland á heima í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Ísland varð fullvalda ríki árið 1918.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu felur óhjákvæmilega í sér framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegs valds og krefst stjórnarskrárbreytingar
Ólafur Ragnar svarar Carl Bildt: Stjórnarskrárlega ómögulegt Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, lýsti því yfir að það sé «stjórnarskrárlega ómögulegt» fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið á yfirstandandi kjörtímabili Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar.
Samningaeftirlitið - bannað börnum! Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ef þjóðaratkvæðagreiðslan skilar já-niðurstöðu verður gengið til aðildarsamningaviðræðna og aðildarsamningurinn lagður fyrir þjóðina til samþykkis eða höfnunar
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf stjórnarskrárbreytingu til þess að geta gengið í Evrópusambandið og þarf tvö þing að samþykkja hana.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, hefur bent á að aðild Íslands að ESB myndi krefjast breytinga á stjórnarskrá Íslands.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þyrfti Alþingi að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, síðan þyrfti að fara fram þingkosning og nýtt Alþingi að staðfesta breytinguna aftur áður en hún gæti tekið gildi.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt greinargerð utanríkisráðherra myndu nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar krefjast samþykkis tveggja þinga með alþingiskosningum á milli.
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því yfir 14. mars 2026 á X að það væri «stjórnarskrárlega ómögulegt» að ljúka aðildarferli Íslands á kjörtímabilinu sem lýkur í nóvember 2028.
- Að hluta staðfest Andmælir Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Íslands eins og hún er nú.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Í sambandslögunum 1918 var tekið fram að Ísland væri frjálst og fullvalda ríki.
- Að hluta staðfest Styður Nefnd fjögurra lögfræðinga komst að þeirri niðurstöðu að hinn almenni löggjafi gæti að óbreyttri stjórnarskrá deilt valdheimildum ríkisins með alþjóðlegum stofnunum að vissu marki og að EES-samningurinn rúmaðist innan þess svigrúms.
- Að hluta staðfest Styður Almennt hefur verið gengið út frá því meðal lögspekinga og flestra stjórnmálamanna að óbreytt stjórnarskrá rúmi ekki aðild Íslands að ESB.
Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann' RÚV
- Að hluta staðfest Styður Verði þjóðaratkvæðagreiðslan samþykkt þarf að minnsta kosti aðra þjóðaratkvæðagreiðslu og þingkosningar til þess að Ísland geti gengið í Evrópusambandið.
- Að hluta staðfest Andmælir Til að staðfesta aðildarsamning við Evrópusambandið þyrfti önnur þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi að fara fram.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskrá þarf samþykki tveggja þinga.
- Að hluta staðfest Styður Eftir staðfestingu aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti Alþingi að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, síðan þyrfti að boða til alþingiskosninga og nýtt þing einnig að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenska stjórnarskráin heimilar ekki það magn valdframsals sem fylgir ESB-aðild, og þyrfti að breyta henni áður en Ísland gæti gerst aðili.
- Að hluta staðfest Andmælir Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að meiri hluti þjóðarinnar muni ráða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Til að ganga í ESB þarf að breyta stjórnarskránni til að heimila fullveldisframsal.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Almennt samkomulag er um að breyta þurfi íslensku stjórnarskránni til að Ísland geti orðið fullgildur aðili að ESB.
- Staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting þarf að vera samþykkt á Alþingi, kjósa þarf til þings og nýtt þing þarf að samþykkja breytinguna.
- Að hluta staðfest Andmælir Stjórnarskrárbreyting gæti verið samþykkt á Alþingi áður en reglulegar þingkosningar koma, ef viðræður ljúka á þessum kjörtímabili.
Umsögn um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu Blog.is
- Staðfest Styður Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 fara Alþingi og forseti Íslands saman með löggjafarvaldið.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt 21. gr. stjórnarskrárinnar verða alþjóðasamningar ekki bindandi nema með samþykki Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin heimilar ekki framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana án skýrrar lagaheimildar og einungis eftir stjórnarskrárbreytingar.