SOV-LEGAL-010
Lagalegur texti
Há
Danmörk samdi um fjórar undanþágur frá Maastricht-sáttmálanum 1992 eftir neikvæða þjóðaratkvæðagreiðslu: evruna, varnarmál, dóms- og innanríkismál og ESB-ríkisborgararétt. Í júní 2022 afnam Danmörk varnarundanþáguna í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessar undanþágur sýna að ESB-aðild krefst ekki fullrar samþættingar, þótt þær dragi úr áhrifum í þeim málaflokkum.
Enska frumtextinn
Denmark secured four opt-outs from the Maastricht Treaty in 1992 following the initial 'No' referendum: the euro, defence, justice and home affairs, and EU citizenship (the latter was later rendered moot by the Amsterdam Treaty). These opt-outs remain in force and provide a precedent for Iceland. In June 2022, Denmark voted in a referendum to abolish its defence opt-out, joining the EU's Common Security and Defence Policy. The remaining opt-outs — particularly on the euro and justice — demonstrate that EU membership does not require full integration. However, opt-outs carry costs: Denmark is excluded from eurozone governance and some JHA cooperation, reducing its influence in these areas.
Heimild
Edinburgh Agreement (1992); Danish Ministry of Foreign Affairs — Denmark's EU opt-outs
Danska utanríkisráðuneytið sér um utanríkisstefnu Danmerkur og upplýsir um stöðu landsins innan ESB, þar á meðal undanþágur og sérsamninga.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Pólitískt samhengi undanþága Danmerkur (eftir höfnun Maastricht-sáttmálans) er ólíkt stöðu Íslands. Evrópusambandið hefur orðið tregara til að veita nýjum umsóknarríkjum undanþágur frá stækkuninni 2004. Semja þyrfti um allar hugsanlegar undanþágur Íslands í aðildarsáttmálanum og líklegt er að Evrópusambandið myndi ganga harðar fram í þeim samningaviðræðum en árið 1992.
Notuð í greiningum (20)
Að kíkja í pakkann sem er nú þegar opinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Danmörk tryggði sér undanþágur árið 1992 vegna þess að landið var nú þegar aðili að Evrópusambandinu
Afvegaleiðing umræðu um ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Uffe Ellemann-Jensen sagði skýrt í viðtalinu 2017 að Evrópusambandið sé ekki lokaður pakki.
Ákall til ESB-sinna: Hvar eru undanþágurnar? Vísir
- Staðfest Styður Danmörk hlaut varanlega undanþágu frá upptöku evrunnar og heldur dönsku krónunni í gegnum fastgengistengingu.
Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu Kratinn
- Staðfest Styður Danmörk er ekki hluti af evrusvæðinu.
ESB-pakkinn er galopinn Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
Hagsmunasamtokin: Farthegar a skutu eda flokid hjonaband? Heimildin
- Að hluta staðfest Andmælir ESB-krafa um ríkisábyrgð á innstæðutryggingum útilokar aðild Íslands að ESB, samkvæmt höfundi greinarinnar.
Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr DV
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu
Hræðslubandalagið óttast góðan samning DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu fjórar varanlegar undanþágur á Edinburgh-fundi í desember 1992.
Hvað kostar aðild að ESB? Um 20-25 milljarða brúttó, 6-9 nettó Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Sérstakur VÞT-afsláttur Danmerkur á sér sögulegar skýringar sem ná aftur til aðildar Bretlands að ESB.
- Staðfest Styður Danmörk er ekki aðili að dóms- og innanríkismálum ESB.
Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir
- Staðfest Styður Danmörk hefur formlega undanþágu frá evrunni frá 1992 þegar þeir felldu Maastricht-sáttmálann í þjóðaratkvæðagreiðslu og sömdu sig frá evrunni með Edinborgarsamkomulaginu.
Jón Gnarr: ESB ske es spé DV
- Staðfest Styður Danmörk er aðili að Evrópusambandinu og er talin fullvalda ríki
Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Miðflokkurinn
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni við aðild að ESB.
Segir baráttuna um Ísland hefjast á flokksráðsþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Það hefur verið mjög fátítt að ríki fái undanþágur í aðildarviðræðum við ESB og ekkert umsóknarríki hefur fengið undanþágur.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Að hluta staðfest Styður Maastricht-sáttmálinn, og þar með upptaka evru, var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992.
- Staðfest Styður Danmörk á sér dönsku krónu sem er þó tengd gengi evru með fastgengisstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk stendur utan dóms- og innanríkismála ESB; þátttöku í þeim var hafnað í atkvæðagreiðslu árið 2025.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk tók ekki þátt í varnarmálum ESB en árið 2022 kusu 67% Dana með því að ganga í varnarhluta bandalagsins.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er bundin af evrunni og upplifir hæðir og lægðir hennar en hefur engin áhrif á stefnu evrusvæðisins.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk á sér tiltölulega nýlega sögu í Evrópu sem hefur áhrif á viðhorf Dana til ESB.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Staðfest Styður Undanþágur Dana urðu til eftir að danska þjóðin hafnaði Maastricht-sáttmálanum í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992.
- Staðfest Styður Danskar undanþágur sneru að myntbandalaginu, varnarsamstarfi og ákveðnum þáttum réttarfars- og borgaramála og voru pólitísk málamiðlun innan sambandsins.
- Staðfest Styður Danmörk var þegar aðildarríki ESB þegar danskar undanþágur voru samdar, en Ísland væri umsóknarríki utan sambandsins — lagaleg staða þessara tveggja aðstæðna er gjörólík.
Það má semja um aðildarskilmála að ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá því að taka upp evruna beint við inngöngu í ESB.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í varnar- og hernaðarstarfsemi ESB.
- Staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá þátttöku í dómsmálasamvinnu og innri öryggismálum ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Dana hefur verið lýst sem svissneskum osti — allur í götum — vegna fjölda undanþágna.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Danir eru dæmi um þjóð sem náði undanþágu frá varnar- og öryggiskafla ESB í samningaviðræðum.
- Staðfest Styður Danir efndu til þjóðaratkvæðagreiðslu til að aflétta undanþágu sinni frá varnar- og öryggiskafla ESB.
Valdið færi annars til Brussel Vísir
- Þarfnast samhengis Styður Varanlegar undanþágur frá yfirstjórn ESB eru ekki lengur í boði fyrir nein ríki.
- Að hluta staðfest Styður Danir fengu undanþágu frá evrunni.
Valdið færi annars til Brussel stjornmalin
- Staðfest Styður Danir fengu varanlegar undanþágur frá Evrópusambandinu, þar á meðal frá evrunni.
- Staðfest Styður Andrés Pétursson, fyrrverandi formaður Evrópusamtakanna (forveri Evrópuhreyfingarinnar), hefur sagt að opt-out-kerfið sé lokað og ný aðildarríki fái ekki slíkar undanþágur.
Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)
- Staðfest Styður Danir héldu þjóðaratkvæðagreiðslu um varnar- og öryggishluta ESB þegar Úkraínustríðið byrjaði.
- Að hluta staðfest Styður Fjölmörg ESB-ríki hafa samið um sérlausnir, til dæmis frá gjaldmiðlasamstarfinu, sjávarútvegi og varnar- og öryggisstefnu sambandsins.