Hvað mun ESB aðild þýða fyrir íslenskan landbúnað?
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Ísland er þegar á innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
Ísland er nú þegar á innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn
Fullyrðing: Ísland er þegar á innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn.
ETS-LEGAL-001 staðfestir ótvírætt að Ísland á aðild að ETS-viðskiptakerfinu í gegnum EES-samninginn — nánar tiltekið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 146/2007, sem felldi tilskipun 2003/87/EB inn í XX. viðauka (umhverfismál). Ísland hefur tekið þátt í kerfinu frá 1. janúar 2008. ENERGY-LEGAL-002 og ENERGY-DATA-010 styrkja þetta enn frekar.
Samhengi sem vantar
Tengd loftslagslöggjöf, eins og reglugerð um skiptingu ábyrgðar (Effort Sharing), var ekki felld inn í gegnum XX. viðauka heldur 31. bókun EES-samningsins — þetta greinarmunur gæti valdið ruglingi um lagagrundvöll þátttöku Íslands. Full ESB-aðild myndi ekki breyta þátttöku Íslands í ETS-kerfinu í grundvallaratriðum, en myndi afnema innleiðingarferlið í gegnum sameiginlegu EES-nefndina.
Staðfest Ísland er aðili að Schengen. EES/ESB-löggjöf
Ísland er nú þegar á innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn og aðili að Schengen.
Fullyrðing: Ísland er aðili að Schengen.
EEA-LEGAL-004 staðfestir ótvírætt að Ísland hafi verið hluti af Schengen-svæðinu frá árinu 2001 samkvæmt sérstökum tengslum (association agreement). EEA-LEGAL-022 nefnir einnig þátttöku Íslands í hluta af Schengen. Fullyrðingin er nákvæm og studd beint af heimildum.
Samhengi sem vantar
Ísland er aðili að Schengen sem tengiliðarríki (associate), ekki sem ESB-aðildarríki. Lagagrundvöllurinn myndi breytast við ESB-aðild en aðstaðan sjálf yrði sú sama. Schengen-aðild felur í sér skuldbindingar á sviði hælisleitenda og landamæraeftirlits sem ná lengra en hefðbundið ferðafrelsi.
Staðfest Myntbandalagið, sjávarútvegur og landbúnaður standa utan EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
Af þeim málaflokkum sem standa utan EES-samningsins er einkum rætt um myntbandalagið, sjávarútveg og landbúnað.
Fullyrðing: Myntbandalagið, sjávarútvegur og landbúnaður standa utan EES-samningsins.
Margar heimildir staðfesta þetta. EEA-LEGAL-008 tilgreinir sameiginlegu landbúnaðarstefnuna (CAP) sem eina af helstu undanþágum EES-samningsins. EEA-LEGAL-022 og EEA-LEGAL-003 styðja þetta og staðfesta að landbúnaður, sjávarútvegur og ýmis önnur svið falli utan samningsins. EEA-LEGAL-001 nefnir sérstaklega að landbúnaður sé undanskilinn. Fullyrðingin notar orðalagið «að mestu leyti» sem er nákvæmt — 19. grein EES-samningsins kveður á um takmarkaðar viðræður um stigvaxandi frjálsræði í landbúnaðarviðskiptum.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt EEA-LEGAL-022 er mörkin á milli «EES-tengdrar» og «undanþeginnar» löggjafar ekki alltaf skýr. Ákveðin ESB-löggjöf á sviðum sem formlega eru utan EES — svo sem matvælaöryggi og dýraheilbrigði — hefur verið innleidd í gegnum séraðlögun eða tvíhliða samskiptareglur. Þannig er «að mestu leyti» réttmætt orðalag, en algjör útilokun er það ekki.
Nokkur stoð Spá Með ESB-aðild mun tollvernd á landbúnaðarvörum falla niður. Landbúnaður
Stóru drættirnir eru þeir að með ESB aðild mun tollvernd falla niður
Fullyrðing: Með ESB-aðild mun tollvernd á landbúnaðarvörum falla niður.
AGRI-DATA-008 og AGRI-DATA-017 staðfesta að ESB-aðild myndi krefjast þess að Ísland tæki upp sameiginlegan ytri toll ESB og afnæmi innri tolla, sem myndi fella niður núverandi tollvernd (30–100%+) á landbúnaðarvörum. Þó er fullyrðingin of einföld — AGRI-DATA-016 sýnir að öll nýju aðildarríkin hafa samið um aðlögunartímabil (yfirleitt 7–10 ár) og Finnland og Svíþjóð fengu heimildir til viðbótarstuðnings. Niðurstaðan er rétt í kjarna en vantar mikilvæga fyrirvara um tímaáætlun og samningamöguleika.
Samhengi sem vantar
Aðlögunartímabil eru venjan við ESB-aðild — tollvernd fellur ekki niður á einni nóttu. AGRI-DATA-016 sýnir að nýju aðildarríkin hafa fengið 7–10 ára aðlögunartímabil. Auk þess gæti Ísland samið um viðbótarstuðning í anda 142. greinar aðildarsamnings Finnlands og Svíþjóðar. AGRI-DATA-009 nefnir að raunveruleg áhrif ráðast af samningsniðurstöðum sem aldrei voru prófaðar.
Nokkur stoð Spá Með ESB-aðild mun opinber verðlagning á mjólk — bæði á heildsölustigi og til framleiðenda — falla niður. Landbúnaður
sem og opinber verðlagning á mjólk – bæði á heildsölustigi og til framleiðenda
Fullyrðing: Með ESB-aðild mun opinber verðlagning á mjólk — bæði á heildsölustigi og til framleiðenda — falla niður.
Heimildir styðja almennt að ESB-aðild myndi krefjast grundvallarbreytinga á íslenskum landbúnaðarstuðningi. AGRI-DATA-008 staðfestir að núverandi tollvernd og stuðningsfyrirkomulag myndi breytast. ESB afnam sjálft mjólkurkvóta 2015, sem bendir til þess að opinbert verðlagskerfi ætti ekki samleið með sameiginlegu landbúnaðarstefnunni. Hins vegar fjallar engin heimild sérstaklega um íslenskt opinbert mjólkurverðlagskerfi eða afnám þess.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni fjallar beint um fyrirkomulag opinberrar verðlagningar á mjólk á Íslandi eða hvort ESB-reglur myndu banna það. AGRI-DATA-016 nefnir að ESB afnam mjólkurkvóta árið 2015, en tengsl milli kvóta og opinberrar verðlagningar eru ekki útskýrð. Raunveruleg áhrif ráðast af samningsniðurstöðum og aðlögunartímabilum.
Nokkur stoð Spá Litlar líkur eru á að hægt sé að fá undanþágur frá afnámi tollverndar og opinberrar verðlagningar á mjólk við ESB-aðild. Landbúnaður
og það eru litlar líkur að hægt sé að fá undanþágur frá þessu
Fullyrðing: Litlar líkur eru á að hægt sé að fá undanþágur frá afnámi tollverndar og opinberrar verðlagningar á mjólk við ESB-aðild.
AGRI-LEGAL-004 staðfestir að ekkert ESB-ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni og 2020-stækkunaraðferðafræðin herðir þetta. Þetta styður kjarna fullyrðingarinnar. Hins vegar sýna heimildir einnig mikilvæg blæbrigði — AGRI-DATA-016 og POL-DATA-019 nefna að aðlögunartímabil (7–10 ár), viðbótarframlög úr eigin sjóðum, og 142. greinar-fyrirkomulag Finnlands og Svíþjóðar veita í reynd töluverðan sveigjanleika. Fullyrðingin er rétt um varanlegar undanþágur en of víð um sveigjanleikann sem er í boði.
Samhengi sem vantar
Munur er á varanlegum undanþágum (ólíklegar) og aðlögunartímabilum eða viðbótarstuðningi (vel mögulegum). Finnland og Svíþjóð hafa haldið viðbótarstuðningi samfellt frá 1995 samkvæmt 142. grein, sem er í reynd varanleg sérmeðferð þótt hún sé formlegast endurnýjuð reglulega. Ísland gæti vísað til þessara fordæma.
Nokkur stoð Spá Íslenskur landbúnaður mundi fá styrki í gegnum sameiginlegu landbúnaðarstefnuna þar sem megnið af beinum stuðningi er greiddur út á landbúnaðarland. Landbúnaður
Íslenskur landbúnaður mun fá styrki í gegnum sameiginlegu landbúnaðarstefnuna þar sem megnið af beinum stuðningi er greiddur út á landbúnaðarland
Fullyrðing: Íslenskur landbúnaður mundi fá styrki í gegnum sameiginlegu landbúnaðarstefnuna þar sem megnið af beinum stuðningi er greiddur út á landbúnaðarland.
AGRI-DATA-015 staðfestir að sameiginleg landbúnaðarstefna ESB veitir beina styrki og AGRI-DATA-022 áætlar að Ísland gæti fengið 80–120 milljónir evra á ári. Fullyrðingin um flatargreiddan stuðning er í meginatriðum rétt — AGRI-DATA-020 lýsir flatargreiðslum sem aðalformi beinnar greiðslu. Þó er myndin flóknari en fullyrðingin gefur til kynna: AGRI-DATA-022 bendir á að íslenskt landbúnaðarland (að mestu leyti gróft beitiland) myndi fá lægri greiðslur á hektara en ræktarland, og heildarstuðningur yrði líklega lægri en nú.
Samhengi sem vantar
AGRI-DATA-022 áætlar 80–120 milljónir evra í CAP-stuðning, töluvert minna en núverandi stuðningur (170–200 milljónir evra). Greiðslur á hektara ráðast af tegund lands — gróft beitiland fær lægri greiðslur en ræktarland. Auk þess er sameiginleg landbúnaðarstefnan í stöðugri þróun og ný endurskoðun er framundan eftir 2027. Fullyrðingin nefnir ekki þessa ójöfnuð í greiðslufyrirkomulagi.
Að hluta staðfest Finnland og Svíþjóð hafa heimild til að styrkja sérstaklega svæði norðan 62. breiddargráðu með fjárframlögum úr eigin sjóðum. Landbúnaður
Finnland og Svíþjóð hafa heimild til að styrkja sérstaklega svæði norðan 62. breiddargráðu með fjárframlögum úr eigin sjóðum.
Fullyrðing: Finnland og Svíþjóð hafa heimild til að styrkja sérstaklega svæði norðan 62. breiddargráðu með fjárframlögum úr eigin sjóðum.
AGRI-LEGAL-002 staðfestir að Finnland og Svíþjóð fengu heimild til langtíma-ríkisaðstoðar við landbúnað samkvæmt 142. gr. aðildarsamningsins frá 1994. Finnland greiðir um 290 milljónir evra árlega og núverandi heimild nær til 2027. Þetta er í samræmi við kjarna fullyrðingarinnar. Hins vegar er orðalagið «norðan 62. gráðu norðlægrar breiddar» of þröngt — 142. grein nær til svæða með erfiðar loftslagsaðstæður, lága þéttleika íbúa og takmarkað ræktarland, en er ekki eingöngu bundin við 62. breiddargráðuna. Auk þess er þetta ekki «sérstök aðlögun» í þröngri merkingu heldur viðbótarheimild til ríkisaðstoðar ofan á hefðbundna sameiginlega landbúnaðarstefnu.
Samhengi sem vantar
142. grein er ekki undanþága frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni heldur viðbót við hana — Finnland og Svíþjóð innleiða CAP að fullu og ríkisaðstoðin kemur til viðbótar. Aðstoðin má ekki leiða til aukinnar framleiðslu eða fara yfir stuðning sem var fyrir aðild. Heimildin er ekki varanleg í lagalegum skilningi heldur þarf endurnýjun — en hefur verið endurnýjuð samfellt frá 1995. Landfræðileg skilyrði eru víðtækari en «norðan 62. gráðu» — þau ná einnig til svæða með lága íbúaþéttleika og takmarkað ræktarland.
Að hluta staðfest Í Finnlandi og Svíþjóð er kjarni landbúnaðarframleiðslunnar miklu sunnar en á norðurslóðum og norðurslóðastuðningurinn er fyrst og fremst byggðaaðgerð. Landbúnaður
En í þessum löndum er kjarni landbúnaðarframleiðslunnar miklu sunnar og norðurslóðastuðningurinn er því fyrst og fremst byggðaaðgerð.
Fullyrðing: Í Finnlandi og Svíþjóð er kjarni landbúnaðarframleiðslunnar miklu sunnar en á norðurslóðum og norðurslóðastuðningurinn er fyrst og fremst byggðaaðgerð.
AGRI-LEGAL-002 lýsir 142. greinar-stuðningnum sem aðgerð til að viðhalda landbúnaðarstarfsemi á svæðum með erfiðar aðstæður, lága íbúaþéttleika og takmarkað ræktarland — sem samrýmist hugmyndinni um byggðaaðgerð. Fullyrðingin um að kjarni framleiðslunnar sé miklu sunnar er rökrétt ályktun af vitneskju um landfræði Skandinavíu. Hins vegar fjallar engin heimild beint um landfræðilega dreifingu landbúnaðarframleiðslunnar í Finnlandi eða Svíþjóð, og túlkunin á stuðningnum sem «fyrst og fremst byggðaaðgerð» er of einföld — hann nær einnig til framleiðslumarkmiða eins og mjólkurframleiðslu.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint landfræðilega dreifingu landbúnaðarframleiðslu í Finnlandi og Svíþjóð. 142. greinar-stuðningurinn nær til mjólkurframleiðslu (allt að 221 milljón evra hámark fyrir kúamjólk) og búfjárgreiðslna, sem eru framleiðslutengd úrræði — ekki eingöngu byggðaaðgerðir. Í samanburði er nánast allur íslenskur landbúnaður rekinn við erfiðar aðstæður, sem gefur til kynna að stuðningsþörfin nái til landsins alls.
Staðfest Á meðan viðræður um ESB-aðild Íslands fóru fram var samningsaðstaða Íslands í landbúnaðarmálum aldrei lögð fram formlega. Fordæmi
þar sem samningsaðstaða Íslands var aldrei lögð fram þá höfum við ekki á miklu að byggja
Fullyrðing: Á meðan viðræður um ESB-aðild Íslands fóru fram var samningsaðstaða Íslands í landbúnaðarmálum aldrei lögð fram formlega.
AGRI-LEGAL-003 staðfestir ótvírætt að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður og Ísland lagði aldrei fram samningsaðstöðu sína í landbúnaðarmálum. AGRI-DATA-018 og AGRI-DATA-024 styðja þetta. Samkvæmt AGRI-LEGAL-003 var orsökin «ósamræmanlegt ágreiningur» innan Íslands á milli hagsmunaaðila, samninganefndar og stjórnmálaflokka.
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-013 nefnir að innlend samningsaðstaða hafi þó verið mótuð á ríkisstjórnarstigi, þar á meðal um bann við innflutningi á lifandi búfé. Vandinn var ekki algert hugmyndaleysi heldur að aðstaðan var aldrei lögð formlega fram við ESB. Sex kaflar af 33 voru aldrei opnaðir, þ.m.t. landbúnaður, sjávarútvegur, matvælaöryggi og fjárhagsmál.
Nokkur stoð Spá Fyrri reynsla af aðildarviðræðum Íslands sýnir að líkur eru á að hægt sé að semja um undanþágu frá innflutningi á lifandi búfé, byggðar á einstakri stöðu íslenskra búfjárstofna. Landbúnaður
Hér höfum við reynslu frá ferlinu síðast og vitum að það eru líkur á að við getum samið um undanþágu byggða á einstakri stöðu íslenskra búfjárstofna.
Fullyrðing: Fyrri reynsla af aðildarviðræðum Íslands sýnir að líkur eru á að hægt sé að semja um undanþágu frá innflutningi á lifandi búfé, byggðar á einstakri stöðu íslenskra búfjárstofna.
AGRI-LEGAL-006 staðfestir að ESB-réttur heimilar aðildarríkjum að viðhalda dýraheilbrigðisráðstöfunum samkvæmt 36. gr. TFEU og reglugerð um dýraheilsu. Þó bendir sama heimild á að ekkert ESB-ríki hafi haldið uppi algjöru banni við innflutningi á lifandi dýrum sambærilegu við íslenskt. Bannið þyrfti líklega að umbreytast í tegundasértækar, áhættumiðaðar aðgerðir. Fullyrðingin um «reynslu frá ferlinu síðast» er veik — AGRI-LEGAL-003 staðfestir að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður, þannig að þessi samningsaðstaða var aldrei prófuð.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður og samningsaðstaðan aldrei formlega prófuð — «reynslan» er takmörkuð við innlenda stefnumótun, ekki viðbrögð ESB. EEA-LEGAL-021 bendir á að ESB-stækkunarstefnan krefst fullrar innleiðingar regluverksins, aðeins aðlögunartímabil eru til samningaviðræðna. SOV-LEGAL-006 nefnir að ESB hafi verið síður tilbúið til undanþága eftir 2004-stækkunina.
Óstutt Sauðfjárrækt er ekki háð tollvernd og vinnur á frjálsum markaði. Landbúnaður
Hún vinnur á frjálsum markaði og er ekki háð tollvernd.
Fullyrðing: Sauðfjárrækt er ekki háð tollvernd og vinnur á frjálsum markaði.
AGRI-DATA-008 nefnir sérstaklega «dairy and lamb producers» sem greinar sem myndu verða fyrir samkeppni við ESB-aðild vegna þess að þær njóta tollverndar. AGRI-DATA-002 staðfestir 55% toll á kjöt og AGRI-DATA-017 nefnir 40–60% meðaltoll á landbúnaðarvörur. Þessar heimildir benda sterklega til þess að sauðfjárafurðir njóti tollverndar. Auk þess sýna AGRI-DATA-004 og AGRI-DATA-022 að sauðfjárbændur fá beinan ríkisstyrk. Fullyrðingin stangast á við heimildir á báðum sviðum — tollvernd og styrki.
Samhengi sem vantar
AGRI-DATA-022 nefnir sérstaklega beinar greiðslur til sauðfjárbænda sem hluta af heildarlandbúnaðarstuðningi. AGRI-DATA-006 staðfestir yfir 90% sjálfsþurft í lambakjöti, en telur það endurspegla tollvernd fremur en hlutfallslega yfirburði. Þó að sauðfjárræktin kunni að vera minna háð tollvernd en mjólkurframleiðsla er fullyrðingin um að hún sé «ekki háð tollvernd» og vinni «á frjálsum markaði» röng samkvæmt tiltækum heimildum.
Að hluta staðfest Svína- og alifuglarækt fær enga ríkisstyrki í dag en nýtur óbeins stuðnings í formi tollverndar. Landbúnaður
Svína og alifuglarækt fær enga ríkisstyrki í dag en njótur óbeins stuðnings í formi tollverndar.
Fullyrðing: Svína- og alifuglarækt fær enga ríkisstyrki í dag en nýtur óbeins stuðnings í formi tollverndar.
AGRI-DATA-017 og AGRI-DATA-004 staðfesta að beinir ríkisstyrkir fara einkum til sauðfjár- og mjólkurbænda, sem bendir til þess að svína- og alifuglarækt sé utan þess kerfis. AGRI-DATA-002 staðfestir háa innflutningstolla á kjöt (55%+) sem myndi ná til svínakjöts og alifuglakjöts. Þó staðfesta engar heimildir beint að þessar greinar fái «enga» ríkisstyrki — AGRI-DATA-025 nefnir óbeinan stuðning sem felur í sér samkeppnisundanþágur til vinnsluiðnaðarins, sem gæti náð til svína- og alifuglabúa.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunni fjallar beint um stuðningsfyrirkomulag svína- og alifuglaræktar á Íslandi. AGRI-DATA-025 nefnir að lágmarkstölur um stuðning innifeli ekki «samkeppnisundanþágur til vinnsluiðnaðarins» — þetta gæti náð til svínakjöts og alifuglavinnslu. Fullyrðingin um «enga ríkisstyrki» er ekki sannreynanleg af þeim heimildum sem liggja fyrir.
Að hluta staðfest ESB-landbúnaðarkerfið hefur á síðustu árum þróast sífellt meir í átt til fyrirkomulags með sameiginlegum markmiðum en töluverðu frelsi aðildarríkjanna til að móta fyrirkomulag stuðnings. Landbúnaður
Landbúnaðarkerfi ESB hefur á síðustu árum þróast sífellt meir í átt til fyrirkomulags með sameiginlegum markmiðum en töluverðu frelsi aðildarríkjanna til að móta fyrirkomulag stuðnings og bæta við stuðningi úr eigin sjóðum.
Fullyrðing: ESB-landbúnaðarkerfið hefur á síðustu árum þróast sífellt meir í átt til fyrirkomulags með sameiginlegum markmiðum en töluverðu frelsi aðildarríkjanna til að móta fyrirkomulag stuðnings.
AGRI-DATA-016 staðfestir aukinn sveigjanleika — nýju ríkin geta bætt við stuðningi úr eigin sjóðum á aðlögunartímabili, og Finnland/Svíþjóð hafa viðbótarstuðning. AGRI-DATA-020 nefnir 2023–2027 umbæturnar og stefnuáætlanir aðildarríkjanna (CAP Strategic Plans) sem auka frelsi. Þó er AGRI-LEGAL-004 afgerandi um að ekkert aðildarríki hafi fengið undanþágu frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni — sveigjanleikinn er innan rammans, ekki frá honum. Fullyrðingin nefnir einnig «stuðning úr eigin sjóðum» sem tæknilega rétt en háð reglum um ríkisaðstoð.
Samhengi sem vantar
Sveigjanleikinn er bundinn reglum ESB um ríkisaðstoð og má ekki leiða til aukinnar framleiðslu. AGRI-DATA-023 sýnir að bændur í ESB hafa mótmælt umhverfisskyldu harkalega og Framkvæmdastjórnin dró til baka umhverfismarkmið, sem sýnir flókið samspil sameiginlegra markmiða og pólitísks þrýstings. Þróunin í átt til meiri valddreifingar er raunveruleg en takmarkað af sameiginlegum reglum.
Staðfest Finnland gekk í ESB fyrir um 30 árum síðan. Fordæmi
Það er hægt að skoða hvað gerðist í Finnlandi en það var fyrir 30 árum síðan
Fullyrðing: Finnland gekk í ESB fyrir um 30 árum síðan.
PREC-HIST-018 staðfestir að Finnland gekk í ESB 1. janúar 1995 eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem 56,9% greiddu atkvæði með. Frá 1995 til 2026 eru 31 ár, sem samræmist orðalaginu «fyrir um 30 árum síðan». Fullyrðingin er nákvæm í þessu samhengi.
Samhengi sem vantar
Nákvæmar eru 31 ár (frá 1995 til 2026). Finnland er mikilvægt fordæmi en aðstæður hafa breyst verulega frá 1995 — sameiginleg landbúnaðarstefnan hefur verið endurskoðuð margoft og ESB hefur stækkað úr 15 í 27 aðildarríki.
Nokkur stoð Spá Mjólkurverð til bænda myndi við ESB-aðild lækka og færast nær því sem gerist í Noregi og Svíþjóð. Landbúnaður
Verðlagning á mjólk til bænda yrði líka frjáls og verðið myndi örugglega færast nær því sem gerist í t.d. Noregi og Svíþjóð.
Fullyrðing: Mjólkurverð til bænda myndi við ESB-aðild lækka og færast nær því sem gerist í Noregi og Svíþjóð.
AGRI-DATA-009 staðfestir að rannsóknir spá 30–50% tekjusamdrætti hjá bændum og 15–25% verðlækkun á matvælum, sem bendir til lægra mjólkurverðs. AGRI-DATA-014 sýnir að mjólkurvörur á Íslandi eru um 165–180% af ESB-meðaltali. Samanburðurinn við Noreg er þó villandi — Noregur er ekki í ESB og viðheldur 100–400% tollum á landbúnaðarvörur samkvæmt AGRI-COMP-001. Verðið á Íslandi myndi líklega nálgast svæðisbundið ESB-verð (t.d. Svíþjóð), en samanburðurinn við Noreg gengur í aðra átt — norskt verð endurspeglar verndarstefnu utan ESB.
Samhengi sem vantar
Noregur er EES-ríki utan ESB með mjög háa landbúnaðarvernd (100–400% tollar) — samanburður við Noreg er villandi þegar talað er um áhrif ESB-aðildar. Svíþjóð er betra viðmið sem ESB-aðildarríki. Auk þess ráðast verðbreytingar af mörgum þáttum — flutningskostnaður, smæð markaðar og launastig hafa áhrif óháð tollabreytingum. AGRI-DATA-014 nefnir að andstæðingar benda á að flutningskostnaður sé aðalorsök hás verðs.
Nokkur stoð Spá Greiðslumark myndi leggjast af eða verða fasað út yfir nokkur ár við ESB-aðild, og íslenska ríkið gæti keypt upp hluta af greiðslumarki líkt og gert hefur verið í búvörusamningum fyrri ára. Landbúnaður
Greiðslumark myndi leggjast af eða verða fasað út yfir nokkur ár og það væri ekki útilokað að íslenska ríkið myndi kaupa upp eitthvað af greiðslumarki eins og dæmi eru um í búvörusamningum fyrri ára.
Fullyrðing: Greiðslumark myndi leggjast af eða verða fasað út yfir nokkur ár við ESB-aðild, og íslenska ríkið gæti keypt upp hluta af greiðslumarki líkt og gert hefur verið í búvörusamningum fyrri ára.
AGRI-DATA-016 og AGRI-DATA-020 staðfesta að aðlögunartímabil eru venjan við ESB-aðild, sem styður hugmyndina um «úrfösun yfir nokkur ár». ESB afnam mjólkurkvóta 2017, sem bendir til þess að greiðslumarkskerfið ætti ekki samleið með sameiginlegu landbúnaðarstefnunni. Hins vegar fjallar engin heimild beint um íslenska greiðslumarkskerfið eða uppkaupmöguleika ríkisins — og samanburðurinn við búvörusamninga er alveg utan staðreyndagrunnsins.
Samhengi sem vantar
Engar heimildir í staðreyndagrunni fjalla beint um íslenskt greiðslumark eða möguleika á uppkaupum úr ríkissjóði. ESB afnam mjólkurkvóta 2015 og sykurkvóta 2017, sem gefur til kynna að hliðstæð kerfi hafi ekki samleið með sameiginlegu landbúnaðarstefnunni. SOV-LEGAL-006 nefnir að ESB hafi verið síður tilbúið til undanþága frá 2004-stækkun, og samningsniðurstöður eru ófyrirsjáanlegar.
Að hluta staðfest Hægt er að líta til Svíþjóðar og Finnlands til að finna fordæmi um ríkisstuðning við svína- og alifuglarækt undir ESB-reglum. Fordæmi
þannig stuðningur væri alls ekki ómögulegur og líta má til Svíþjóðar og Finnlands til að finna fordæmi
Fullyrðing: Hægt er að líta til Svíþjóðar og Finnlands til að finna fordæmi um ríkisstuðning við svína- og alifuglarækt undir ESB-reglum.
AGRI-LEGAL-002 staðfestir að 142. greinar-stuðningur Finnlands nær til búfjárgreiðslna, en nefnir sérstaklega nautgripi, sauðfé og hesta — ekki svín og alifugla. Heimildin nefnir einnig gróðurhúsagarðyrkju. Þetta gefur vísbendingu um breiðan ríkisstuðning en staðfestir ekki beint fordæmi fyrir svína- og alifuglarækt. Engin önnur heimild fjallar um svínabúskap eða alifuglarækt í Finnlandi eða Svíþjóð undir ESB-reglum.
Samhengi sem vantar
142. greinar-stuðningur Finnlands nefnir nautgripi, sauðfé, hesta og gróðurhúsarækt — ekki svín og alifugla sérstaklega. Heimildir staðfesta ekki beint að Finnland eða Svíþjóð veiti ríkisstuðning við svína- og alifuglarækt. Það er hugsanlegt að slíkur stuðningur sé veittur undir breiðari CAP-úrræðum, en staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki nægilegar upplýsingar til að staðfesta eða hrekja þetta.
Að hluta staðfest ESB-kerfið er móttækilegt gagnvart rökum sem snúa að fæðuöryggi og byggðaþróun. Landbúnaður
Það sem vinnur með okkur er að ESB-kerfið er móttækilegt gagnvart rökum sem snúa að fæðuöryggi og byggðaþróun.
Fullyrðing: ESB-kerfið er móttækilegt gagnvart rökum sem snúa að fæðuöryggi og byggðaþróun.
AGRI-LEGAL-002 sýnir að ESB hefur veitt Finnlandi og Svíþjóð viðbótarstuðning vegna erfiðra loftslagsaðstæðna og byggðasjónarmiða. AGRI-DATA-015 lýsir stoð II sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar sem nær til byggðaþróunar. AGRI-DATA-023 styrkir þetta óbeint — ESB brást við mótmælum bænda með verulegum stefnubreytingum. Hins vegar sýnir AGRI-LEGAL-004 að engum aðildarríki hefur verið veitt varanleg undanþága og EEA-LEGAL-017 staðfestir að regluverkið er ekki til viðræðna. «Móttækilegt» þýðir ekki «tilbúið til undanþága».
Samhengi sem vantar
Það er munur á «móttækilegu gagnvart rökum» og «tilbúnu til undanþága» — ESB hefur sýnt sveigjanleika innan rammans (142. grein, aðlögunartímabil, viðbótarstuðningur) en ekki utan hans. AGRI-DATA-019 bendir á að Framkvæmdastjórnin skilgreindi landbúnað sem svið sem krefðist «fyllstu endurskipulagningar» við ESB-aðild Íslands. ORG-DATA-003 nefnir að Bændasamtök Íslands hafa ekki fundið «sérstök tækifæri» innan ESB-kerfisins.
Nokkur stoð Spá Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans. Landbúnaður
Þetta þýðir að aðildarviðræður munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans sem tryggir ásættanleg rekstrarskilyrði landbúnaðar, byggðafestu og fæðuöryggi.
Fullyrðing: Aðildarviðræður um ESB-aðild Íslands munu ekki snúast um að finna undanþágur frá gildandi reglum heldur að móta séríslenskt fyrirkomulag innan rammans.
EEA-LEGAL-021 og AGRI-LEGAL-004 staðfesta að ESB-regluverkið er ekki til viðræðna — samningamenn ræða tímasetningu og skilyrði innleiðingar, ekki efni reglnanna. Þetta samræmist kjarna fullyrðingarinnar. Hins vegar er hún of bjartsýn: fullyrðingin gefur til kynna að «séríslenskt fyrirkomulag innan rammans» sé næstum víst, en EEA-DATA-014 bendir á að Hagfræðistofnun HÍ taldi raunverulega samningsniðurstöðu í landbúnaði aldrei prófaða. SOV-LEGAL-006 nefnir að ESB hafi verið síður tilbúið til sveigjanleika eftir 2004-stækkun.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin dregur of einfalda mynd — munurinn á «undanþágum» og «séríslenskum fyrirkomulagi innan rammans» er mjór í reynd. EEA-LEGAL-023 sýnir að Danmörk og Írland hafa fengið varanlegar sérmeðferðir sem eru tæknilega ekki undanþágur en virka sem þær. Raunverulegt svigrúm Íslands ræðst af samningastöðu sem er óþekkt. AGRI-LEGAL-003 bendir á að sex kaflar af 33 voru aldrei opnaðir, þar á meðal landbúnaður.