Íslensk stjórnarskrá og löggjöf tryggja þjóðareign og yfirráð yfir náttúruauðlindum, þar á meðal jarðvarma og vatnsafli. Raforkulög (nr. 65/2003) stjórna raforkugeiranum. ESB-aðild myndi ekki beint flytja eignarhald á orkuauðlindum en 194. grein sáttmálans um starfshætti ESB (TFEU) viðurkennir rétt aðildarríkja til að ákvarða orkusamsetninguna, þótt samkeppnisreglur og ríkisaðstoðarreglur takmarki í reynd hvernig ríki haga orkuverðlagningu.
Enska frumtextinn
Iceland's Constitution and domestic law establish national ownership and control over natural resources, including geothermal and hydropower. Article 1 of the Nature Conservation Act (No. 60/2013) declares that Iceland's natural resources that are not in private ownership are the common property of the nation. The Energy Act (Raforkulög No. 65/2003) governs the electricity sector and licensing. EU membership would not directly transfer ownership of energy resources, but would bring EU energy market regulations, including the Clean Energy Package's provisions on cross-border cooperation, market coupling, and ACER (Agency for the Cooperation of Energy Regulators) oversight. The EU Treaties (Article 194 TFEU) recognise member states' right to determine their energy mix and the conditions for exploiting energy resources.
Heimild
Althingi — Raforkulög (Electricity Act); Treaty on the Functioning of the European Union, Art. 194
Alþingi er löggjafarsamkoma Íslendinga og hefur einnig eftirlit með framkvæmdavaldinu; vefur þingsins birtir öll lagafrumvörp, þingsályktunar- og lagasöfn.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Þrátt fyrir að 194. grein sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU) verndi fullveldi aðildarríkja yfir orkuauðlindum geta samkeppnisréttur ESB, reglur um ríkisaðstoð og reglugerðir um innri orkumarkaðinn takmarkað hvernig aðildarríki skipuleggja verðlagningu á orku og samninga í iðnaði. Jafnvægið milli fullveldis ríkja og markaðsreglna ESB er viðvarandi deilumál, jafnvel meðal núverandi aðildarríkja.
Notuð í greiningum (9)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ísland hefur byggt velferðarsamfélag sitt á því að stýra auðlindum sínum sjálft, svipað og Noregur.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Að hluta staðfest Styður Óvissa um auðlindaréttindi nær ekki bara til fiskveiða heldur einnig til vatnsafls, jarðvarma, landnýtingar og orku.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að ESB hefur engin áhrif á eignarhald og nýtingu orkuauðlinda.
Ísland á heima í ESB DV
- Þarfnast samhengis Styður Reglur ESB tryggja Íslandi full yfirráð yfir fiskimiðum og orkuauðlindum við ESB-aðild.
Ísland er ekki til sölu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Með EES-samningnum hefur Ísland fullt forræði yfir auðlindum sínum
- Staðfest Styður ESB-aðild myndi hafa áhrif á forræði Íslands yfir auðlindum sínum
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Útfærsla þess hvernig Ísland haldi yfirráðum yfir auðlindum sínum er samningsatriði sem þarf að kveða á um við samningsborðið.
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Fullveldi tryggir Íslandi forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum og gerir kleift að móta eigin efnahagsstefnu.
Það sem utanríkisráðherra vill ekki segja Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Íslandi hefur frá sjálfstæði verið full og varanleg yfirráð yfir auðlindum sínum.
Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV
- Að hluta staðfest Styður Íslendingar eiga nú þegar flest öll orkuverin og dreifikerfi rafmagns og jarðhita.