Segir umræðuna um ESB og auðlindir Íslands sérstaka – „Löggjöf ESB fjallar ekkert um eignarhald á auðlindum“
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Aðildarríki ESB eiga sjálf vatns- og orkuauðlindir sínar — ESB hefur ekki yfirráð yfir þessum auðlindum. EES/ESB-löggjöf
aðildarríki ESB þau eiga sjálf vatns-. og orkuauðlindir sínar.
Fullyrðing: Aðildarríki ESB eiga sjálf vatns- og orkuauðlindir sínar — ESB hefur ekki yfirráð yfir þessum auðlindum.
Eignarhald aðildarríkja á orkuauðlindum er staðfest í heimildum: 194(2). grein TFEU verndar rétt ríkja til að ráðstafa orkuauðlindum sínum (ENERGY-TREATY-001), og SOV-PARL-006 staðfestir að ESB-reglur fjalli um umhverfislega sjálfbærni en ekki eignarhald auðlinda sem slíkt. Orðalagið «ESB hefur ekki yfirráð» er hins vegar of afdráttarlaust — samkeppnisreglur, ríkisaðstoðarreglur og innri orkumarkaðsreglur ESB geta í reynd takmarkað hvernig ríki nýta og verðleggja orkuauðlindir, eins og ENERGY-LEGAL-003 og ENERGY-TREATY-001 árétta.
Samhengi sem vantar
Þótt eignarhaldið haldist hjá ríkjunum er orkustefnan sameiginlegt valdsvið (SOV-LEGAL-030), og ESB-löggjöf getur sett bindandi markmið og markaðsreglur sem þrengja innlent svigrúm í reynd. ENERGY-TREATY-001 tekur fram að dómstóll ESB hafi túlkað 194(2). greinina þannig að raunverulegt fullveldi ríkja yfir orkuauðlindum hafi verið þrengt með afleiddri löggjöf og dómaframkvæmd.
Þarfnast samhengis Löggjöf ESB fjallar ekkert um eignarhald á vatns- og orkuauðlindum eða nýtingu þeirra. EES/ESB-löggjöf
löggjöf ESB fjalli ekkert um eignarhald á slíkum auðlindum eða nýtingu auðlindanna.
Fullyrðing: Löggjöf ESB fjallar ekkert um eignarhald á vatns- og orkuauðlindum eða nýtingu þeirra.
Fyrri hluti fullyrðingarinnar er réttur en sá síðari rangur. ENERGY-LEGAL-003 staðfestir að ESB-aðild færir ekki eignarhald orkuauðlinda, og SOV-PARL-006 áréttar að ESB-reglur fjalli ekki um eignarhald sem slíkt. Hins vegar fjallar ESB-löggjöf beinlínis um nýtingu auðlinda — ENERGY-LEGAL-003 nefnir reglur innri orkumarkaðar, Clean Energy Package og eftirlit ACER, og ENERGY-TREATY-001 sýnir að orkumarkaðsreglur geta takmarkað hvernig auðlindir eru nýttar. Að segja að löggjöfin fjalli «ekkert um nýtingu» er því villandi.
Samhengi sem vantar
Aðgreiningin milli eignarhalds og nýtingar skiptir öllu máli hér. Þótt 194(2). grein TFEU verndi rétt ríkja til að ráðstafa orkuauðlindum sínum (ENERGY-TREATY-001) takmarkar afleidd ESB-löggjöf, samkeppnis- og ríkisaðstoðarreglur það hvernig nýtingin fer fram — til dæmis varðandi álverssamninga og verðlagningu. EEA-LEGAL-022 sýnir einnig að ESB-löggjöf á sviði orku berst inn í EES-réttinn þegar hún hefur áhrif á innri markaðinn.
Staðfest Þegar kemur að fiskveiðiauðlindum er málið flóknara en varðandi vatns- og orkuauðlindir. Sjávarútvegur
Þegar kemur að fiskveiðiauðlindum sé málið hins vegar flóknara.
Fullyrðing: Þegar kemur að fiskveiðiauðlindum er málið flóknara en varðandi vatns- og orkuauðlindir.
Lagastaða fiskveiða er sannarlega flóknari en orku innan ESB-kerfisins. SOV-LEGAL-030 staðfestir að sameiginleg sjávarútvegsstefna sé einkaréttarsvið ESB — þar sem aðeins sambandið má setja löggjöf — á meðan orkustefna er sameiginlegt valdsvið þar sem aðildarríki halda verulegum réttindum samkvæmt 194(2). grein (ENERGY-TREATY-001). EEA-DATA-004 sýnir að 13. kafli um sjávarútveg var umdeildasti kafli aðildarviðræðnanna og ITQ-kerfi Íslands var talið illsamræmanlegt meginreglu sameiginlegrar stefnu um jafnan aðgang.
Samhengi sem vantar
Stig óvissunnar er mismunandi eftir auðlindategund. Þótt fiskveiðar séu einkaréttarsvið er óvissan um orkuauðlindir ekki engin — samkeppnis- og ríkisaðstoðarreglur ESB geta haft óbein áhrif á orkunýtingu (ENERGY-TREATY-001). Fullyrðingin er hófstillt og fangar þennan eðlismun rétt.
Að hluta staðfest Evrópusambandið setur löggjöf varðandi undirbúning fyrir nýtingu vatns- og orkuauðlinda, t.d. með lögum um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. EES/ESB-löggjöf
Evrópusambandið setji ýmis konar löggjöf varðandi undirbúning fyrir nýtingu vatns- og orkuauðlinda t.d. með lögum um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda.
Fullyrðing: Evrópusambandið setur löggjöf varðandi undirbúning fyrir nýtingu vatns- og orkuauðlinda, t.d. með lögum um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda.
Almenn fullyrðing um umfangsmikla ESB-löggjöf er studd: EEA-DATA-001 staðfestir að ESB hafi sett yfir 151.000 bindandi réttargerðir, og ENERGY-LEGAL-003 nefnir orkumarkaðsreglur sem snerta nýtingu. Hins vegar styðja heimildirnar ekki sérstaklega tilvísunina í lög um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda — ENERGY-LEGAL-003 vísar í Clean Energy Package og umhverfissjálfbærni almennt, en engin heimild fjallar beint um umhverfismatslöggjöf ESB.
Samhengi sem vantar
Tilvísunin í umhverfismatslög er sennileg en ekki staðfest af heimildunum — staðreyndagrunnurinn fjallar um ESB-orkulöggjöf almennt frekar en EIA-tilskipanir sérstaklega. SOV-PARL-006 styður þó kjarna fullyrðingarinnar með því að árétta að ESB-reglur fjalli um umhverfislega sjálfbærni nýtingar.
Staðfest ESB hefur komið á fót lögum um innri markað með raforku, orkunýtni og orkuöryggi. EES/ESB-löggjöf
Einnig hafi verið komið á lögum um innri markað með raforku, orkunýtni og orkuöryggi
Fullyrðing: ESB hefur komið á fót lögum um innri markað með raforku, orkunýtni og orkuöryggi.
Heimildir staðfesta þetta. ENERGY-LEGAL-001 telur upp þá orkulöggjöf ESB sem Ísland hefur þegar innleitt gegnum EES-samninginn: þriðja orkupakkann (raforkutilskipun 2009/72/EB), endurnýjanlegrar orku-tilskipunina og orkunýtnitilskipanir. ENERGY-TREATY-001 staðfestir að 194. grein TFEU setur orkustefnu ESB fjögur markmið — virkni orkumarkaðar, orkuöryggi, orkunýtni og samtengingu orkukerfa — sem samsvarar nákvæmlega innihaldi fullyrðingarinnar.
Samhengi sem vantar
Ísland innleiddi þessa löggjöf gegnum EES-samninginn með ákveðnum aðlögunum — það er undanþegið gasmarkaðsreglum ESB þar sem það hefur engin gasmannvirki (ENERGY-LEGAL-001). Full ESB-aðild myndi fjarlægja möguleikann á að semja um slíkar aðlaganir.
Staðfest Bæði stjórn og stjórnarandstaða hafa haldið því fram að tryggja þurfi yfirráð Íslendinga yfir náttúruauðlindum í aðildarviðræðum. Flokkastefnur
Bæði stjórn og stjórnarandstaða haldi því á lofti að samþykki þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslunni í sumarlok að taka upp á ný viðræður um aðild að Evrópusambandinu að þá verði í slíkum viðræðum að tryggja yfirráð Íslendinga yfir sínum náttúruauðlindum.
Fullyrðing: Bæði stjórn og stjórnarandstaða hafa haldið því fram að tryggja þurfi yfirráð Íslendinga yfir náttúruauðlindum í aðildarviðræðum.
Þverpólitísk samstaða um forræði yfir auðlindum er vel skjalfest. Frá stjórnarliðum staðfesta SOV-PARL-001 og PARTY-PARL-001 að Þorgerður Katrín og Kristrún Frostadóttir hafi sett auðlindayfirráð sem rauðar línur í hugsanlegum viðræðum. Úr stjórnarandstöðu sýna þingræður að Framsókn leggur «höfuðáherslu á fullt forræði yfir auðlindum landsins» (Jóhann Friðrik Friðriksson) og Miðflokkurinn krefst varanlegra og fullra yfirráða (Sigmundur Davíð Gunnlaugsson). SOV-DATA-019 staðfestir sambærilega kröfu utan þings.
Samhengi sem vantar
Yfirlýsingarnar eru almennar pólitískar viljayfirlýsingar án nákvæmra samningsmarkmiða — Kristrún neitaði að festa orðalag í þingsal (PARTY-PARL-001), og fyrirvarar Íslands frá 2009 voru pólitísk markmið en ekki formlegar undanþágur (SOV-PARL-006). Snorri Másson (Miðflokki) gengur lengra og hafnar aðild í grundvallaratriðum (SOV-DATA-021), svo afstaðan er ekki einsleit innan stjórnarandstöðunnar.
Staðfest Auðlindir Íslands munu ekki færast í eigu ESB við aðild. Fullveldi
En það að auðlindin færist á einhvern hátt í eigu ESB það er bara ekki rétt.
Fullyrðing: Auðlindir Íslands munu ekki færast í eigu ESB við aðild.
Heimildir staðfesta þetta. SOV-PARL-006 áréttar að ESB-reglur fjalli um umhverfislega sjálfbærni en ekki eignarhald auðlinda sem slíkt, og ENERGY-LEGAL-003 staðfestir að ESB-aðild færi ekki eignarhald orkuauðlinda. Sameiginleg sjávarútvegsstefna flytur stjórn fiskveiða til sambandsins en ekki eignarhald á auðlindinni — íslensk lög kveða þegar á um að fiskveiðiauðlindin sé sameign þjóðarinnar (SOV-LEGAL-017).
Samhengi sem vantar
Mikilvægur greinarmunur er á eignarhaldi annars vegar og stjórn eða yfirráðum hins vegar. Þótt auðlindirnar færist ekki í eigu ESB myndi sameiginleg sjávarútvegsstefna færa stjórn fiskveiða til sambandsins (SOV-LEGAL-030), og samningsmarkmið um varanlegar undanþágur eru ekki tryggð — Marta Kos hefur sagt að varanlegar undanþágur séu ekki í boði og að lokaákvörðun um aðildarsamning sé í höndum aðildarríkjanna (POLITICAL-DATA-016, PREC-DATA-047).