Frumvarp Stjórnlagaráðs frá 2011 inniheldur auðlindaákvæði sem lýsir þjóðareign á náttúruauðlindum sem ekki eru í einkaeigu, og kveður á um að þær megi aldrei selja eða veðsetja. Ákvæðið fékk 82,9% stuðning í þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012 — hæsta samþykki allra sex spurninganna. Gagnrýnendur telja það geta ógnað núverandi kvótakerfi.
Enska frumtextinn
The Constitutional Council's 2011 draft constitution includes a natural resources clause (auðlindaákvæðið) stating: 'Iceland's natural resources which are not in private ownership are the common and perpetual property of the nation. No one may acquire the natural resources or their attached rights for ownership or permanent use, and they may never be sold or mortgaged.' The clause envisions a licensing regime with leases limited to 'a modest period of time.' This provision was the subject of Question 2 in the 2012 referendum ('Do you wish that a new Constitution include a provision on national ownership of natural resources, as is in the draft?'), which received 82.9% yes — the highest approval of any of the six questions. The provision is considered economically significant as Iceland's key export sectors (fishing, energy-intensive industry, tourism) rely on natural resources.
Heimild
Stjórnlagaráð — A Proposal for a new Constitution for the Republic of Iceland (English translation)
Stjórnlagaráð Íslands samdi frumvarp til nýrrar stjórnarskrár árið 2011 á grundvelli borgaralegrar þátttöku og opins samráðsferlis.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Ákvæðið er umdeilt. Stuðningsmenn þess halda því fram að það komi í veg fyrir einkavæðingu á fiskveiðikvóta og orkuauðlindum. Andstæðingar, einkum innan sjávarútvegsins, halda því fram að það geti grafið undan núverandi kvótakerfi og skapað réttaróvissu fyrir gildandi auðlindanýtingarsamninga. Samspil ákvæðisins við sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB yrði lykilatriði í hugsanlegum aðildarviðræðum.
Notuð í greiningum (11)
Ekki minn kaffibolli Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði á opnum nefndarfundi utanríkismálanefndar að tryggja beri forræði þjóðarinnar yfir vatns- og orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra.
- Að hluta staðfest Styður Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði á opnum nefndarfundi utanríkismálanefndar að tryggja beri forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni, sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar og hlutdeild í deilistofnum.
Engin samtöl hafi átt sér stað um fiskveiðikommissar Vísir
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstaðan hefur áður staðið gegn því að þjóðin fengi eðlileg afnot og gjöld fyrir auðlindina sína, samkvæmt ráðherranum.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstaðan hefur komið í veg fyrir að auðlindaákvæði yrði sett í stjórnarskrá, samkvæmt ráðherranum.
Kvótinn: Þriðji valkosturinn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Hæstiréttur hefur dæmt að sjórinn sé sameign þjóðarinnar og að auðlindin tilheyri þjóðinni í heild
- Að hluta staðfest Styður Kvótinn sem var úthlutaður er afnotaréttur en ekki eignarréttur
Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nýleg stjórnarskrá á Íslandi myndi innihalda auðlindaákvæði sem gæti verið grundvöllur fyrir ESB-samningsviðræður.
Sameign þjóðarinnar — eða stærsta tilfærsla auðlinda í sögu Íslands? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þegar fyrirtæki fá aðgang að náttúruauðlind án þess að greiða fullt markaðsverð og byggja fjárhagslegt afl á þeim aðgangi má færa rök fyrir því að um óbeinan ríkisstuðning sé að ræða.
Segir það dellu að aðildarviðræður séu hafnar Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstöðuflokkarnir komu í veg fyrir að þjóðin fengi eðlileg afnot og gjöld fyrir auðlindirnar
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa komið í veg fyrir að auðlindaákvæði verði sett í stjórnarskrána
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Staðfest Styður Áskorunin í aðildarviðræðum er að halda yfirráðum yfir auðlindum Íslands.
- Að hluta staðfest Styður Útfærsla þess hvernig Ísland haldi yfirráðum yfir auðlindum sínum er samningsatriði sem þarf að kveða á um við samningsborðið.
Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður Fullveldi tryggir Íslandi forræði yfir auðlindum landsins, fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum og gerir kleift að móta eigin efnahagsstefnu.
Það sem utanríkisráðherra vill ekki segja Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Íslandi hefur frá sjálfstæði verið full og varanleg yfirráð yfir auðlindum sínum.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi hafa komið í veg fyrir að auðlindaákvæði verði sett í stjórnarskrána.
Treystu þjóðinni — Opið bréf til forsætisráðherra Íslands Vísir
- Að hluta staðfest Styður Í tillögunum að nýrri stjórnarskrá var kveðið á um rétt þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum lands og sjávar, og það var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu.
- Að hluta staðfest Styður Í tillögunum að nýrri stjórnarskrá voru tryggð yfirráð þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum.
- Staðfest Styður Stjórnarskrárfélagið telur að ekki eigi að hefja aðildarviðræður við ESB án þess að tryggja rétt þjóðarinnar yfir auðlindum í stjórnarskrá.