Inga vill ekki setja „tugi milljarða í loftslagsmál“
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Aðildarumsókn Íslands að ESB hefur ekki formlega verið afturkölluð og liggur í skúffu. Fullveldi
þessi umsókn yrði formlega dregin til baka vegna þess að hún hefur ekki formlega verið dregin til baka heldur liggur hún í skúffu
Fullyrðing: Aðildarumsókn Íslands að ESB hefur ekki formlega verið afturkölluð og liggur í skúffu.
Heimildir staðfesta þessa fullyrðingu skýrt. SOV-PARL-010 segir að framkvæmdastjórn ESB hafi ekki tekið bréf Gunnars Braga Sveinssonar frá 12. mars 2015 gilt sem formlega afturköllun og að umsóknin frá 16. júlí 2009 sé enn í skjalasafni ESB. SOV-PARL-011 staðfestir að framkvæmdastjórn ESB hafi opinberlega áréttað í mars 2026 að umsóknin sé enn í gildi og hafi ekki verið dregin til baka samkvæmt málsmeðferðarreglum ESB.
Samhengi sem vantar
Þótt umsóknin sé tæknilega enn í gildi samkvæmt ESB, lýstu íslensk stjórnvöld því yfir 12. mars 2015 að Ísland skyldi ekki lengur teljast umsóknarríki. Lagaleg staða umsóknarinnar er því umdeild — sumir íslenskir lögfræðingar telja að bréf utanríkisráðherra geti ekki staðið í stað þingsályktunar. PARTY-DATA-011 og POLITICAL-DATA-010 árétta þennan ágreining.
Heimildir vantar Inga Sæland hefur lagt fram frumvörp á Alþingi þar sem hún óskar eftir því að aðildarumsókn Íslands að ESB verði formlega dregin til baka. Flokkastefnur
Ég er búin að koma með frumvörp núna ítrekað… þar sem ég var að óska eftir því við Alþingi að þessi umsókn yrði formlega dregin til baka
Fullyrðing: Inga Sæland hefur lagt fram frumvörp á Alþingi þar sem hún óskar eftir því að aðildarumsókn Íslands að ESB verði formlega dregin til baka.
Heimildirnar í staðreyndagrunni nefna ekki sérstaklega frumvörp Ingu Sæland um afturköllun ESB-umsóknarinnar. POL-DATA-020 nefnir að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hafi lagt fram þingsályktunartillögur sex sinnum um afturköllun umsóknarinnar, en það á við annan stjórnmálamann en Ingu Sæland. Heimildir staðfesta almenna ESB-skepsis Ingu og Flokks fólksins (PARTY-DATA-018, POLITICAL-DATA-014), en ekki tiltekin þingmál af hennar hendi.
Samhengi sem vantar
Þingmálaskrá Alþingis (althingi.is) væri viðeigandi heimild til að staðfesta hvort og hve oft Inga Sæland hafi lagt fram slík frumvörp eða þingsályktunartillögur. Staðreyndagrunnurinn hefur ekki greiðan aðgang að þessari skrá á þessu stigi.
Að hluta staðfest Flokkur fólksins setur þau skilyrði fyrir ESB-aðild að Ísland fái full og óafturkræf yfirráð yfir auðlindum sínum. Fullveldi
ef við fáum ekki varanleg og óafturkræf yfirráð yfir okkar auðlindum þá er ekkert um að tala
Fullyrðing: Flokkur fólksins setur þau skilyrði fyrir ESB-aðild að Ísland fái full og óafturkræf yfirráð yfir auðlindum sínum.
Heimildir staðfesta að Flokkur fólksins sé andsnúinn ESB-aðild og leggi áherslu á fullveldi og auðlindir (PARTY-DATA-018, POLITICAL-DATA-014, POLITICAL-DATA-009). Hins vegar lýsa heimildirnar fyrst og fremst almennri ESB-skepsis flokksins og baráttu hans gegn aðild, ekki útfærðum skilyrðum um óafturkræf yfirráð yfir auðlindum sem formlegri stefnu. Ummælin í tilvitnuninni eru afstaða Ingu Sæland persónulega, og staðreyndagrunnurinn hefur ekki opinber stefnuskjöl Flokks fólksins sem staðfesta þessi tilteknu skilyrði.
Samhengi sem vantar
Heimildir tilgreina ekki formlega stefnuskrá Flokks fólksins um skilyrði aðildarviðræðna. PARTY-DATA-018 segir að flokkurinn muni berjast fyrir nei-niðurstöðu óháð skilyrðum — sem bendir til þess að flokkurinn telji aðild í sjálfu sér ósamrýmanlega, ekki bara háða skilyrðum um auðlindir. Þetta veikir túlkun á því að flokkurinn setji raunhæf skilyrði fremur en að hafna aðild í heild.
Nokkur stoð Spá Inga Sæland telur að þjóðin myndi aldrei samþykkja samning sem fæli ekki í sér varanleg og óafturkræf yfirráð yfir auðlindum. Kannanir
Þjóðin okkar myndi aldrei samþykkja það
Fullyrðing: Inga Sæland telur að þjóðin myndi aldrei samþykkja samning sem fæli ekki í sér varanleg og óafturkræf yfirráð yfir auðlindum.
Þetta er spá um afstöðu þjóðarinnar. Heimildir benda til þess að íslenskur almenningur leggi mikla áherslu á yfirráð yfir auðlindum — SOV-DATA-019 og SOV-LEGAL-017 vísa í að 82,9% kjósenda hafi samþykkt auðlindaákvæðið í þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012. POLL-DATA-022 sýnir að spurningar um sjávarútveg og aðrar auðlindaháðar greinar fá lægri stuðning við aðild. Hins vegar er afdráttarleysið — að þjóðin myndi "aldrei" samþykkja — sterkara en heimildir styðja, því skoðanakannanir sýna líka að um 52% styðja viðræður (POLL-DATA-020).
Samhengi sem vantar
Spár um framtíðarafstöðu þjóðarinnar eru í eðli sínu óvissar. Stuðningur við viðræður og aðild fer eftir orðalagi spurninga og skilmálum. Ríkisstjórnin og forsætisráðherra (SOV-PARL-001, PARTY-PARL-001) hafa lýst skýrum áherslum á að verja yfirráð yfir auðlindum í samningaviðræðum, sem gæti haft áhrif á niðurstöðu.
Að hluta staðfest Ísland mengur hlutfallslega lítið í alþjóðlegum samanburði — líklega minnst í heiminum að sögn Ingu Sæland — en jafnframt er því haldið fram að Ísland mengi hlutfallslega einna mest. Annað
Við mengum hlutfallslega sennilega minnst í heiminum. En samt er verið að segja að hlutfallslega séum við að menga einna mest og ég næ ekki utan um þetta.
Fullyrðing: Ísland mengur hlutfallslega lítið í alþjóðlegum samanburði — líklega minnst í heiminum að sögn Ingu Sæland — en jafnframt er því haldið fram að Ísland mengi hlutfallslega einna mest.
Heimildir sýna að bæði sjónarmið hafa sannleiksgildi vegna ólíkra mælikvarða. ENERGY-DATA-001 og ENERGY-DATA-005 staðfesta að Ísland framleiði nær 100% raforku með endurnýjanlegum orkugjöfum (70% vatnsorka, 30% jarðvarmi) og hafi hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku af heildarorkunotkun í Evrópu (um 85%). Hins vegar staðfestir ENERGY-ANALYSIS-003 að losun á íbúa sé há í evrópskum samanburði vegna áliðnaðar og samgöngugreina, og ENERGY-DATA-010 áréttar þetta. Báðar fullyrðingarnar geta því verið réttar samtímis — þær mæla mismunandi hluti.
Samhengi sem vantar
Misræmið stafar af því að Ísland mengar lítið í raforkuvinnslu en mikið á íbúa vegna áliðnaðar (sem nýtir um 70% af raforku) og samgangna. Þetta er ekki mótsögn heldur tveir ólíkir mælikvarðar. Auk þess er LULUCF (landnotkun) stór þáttur í íslenskri losun vegna eyddra votlenda. Hugtakið «hlutfallslega» er óljóst — fer eftir því hvort verið er að mæla losun á íbúa, á VLF, eða hlutfall endurnýjanlegrar orku.
Staðfest Noregur á olíusjóð sem Inga Sæland vill að Ísland líkist. Fordæmi
Ég vil bara fá okkar hérna norska olíusjóð – nema hann verði bara íslenski olíusjóðurinn.
Fullyrðing: Noregur á olíusjóð sem Inga Sæland vill að Ísland líkist.
Heimildir staðfesta tilvist norska olíusjóðsins. PREC-HIST-002 nefnir Government Pension Fund Global sem metinn er á um 1,7 billjónir Bandaríkjadala, og að efnahagsleg velgengni Noregs utan ESB byggi að miklu leyti á jarðefnaeldsneyti. Þetta er staðfest staðreynd um norska olíusjóðinn.
Samhengi sem vantar
Noregur hóf olíuvinnslu á sjöunda áratug 20. aldar og stofnaði olíusjóðinn 1990. Ísland hefur ekki staðfestar hagkvæmar olíulindir og dró úr olíuleitarverkefnum eftir 2018. PREC-HIST-002 árétti einnig að efnahagsleg staða Noregs sé ekki samanburðarhæf við Ísland einmitt vegna olíuauðsins.