← Til baka á Heimildir
TRADE-COMP-006 Sérfræðigreining Miðlungs
Viðskipti Efnahagslegt eea limitations democratic deficit
EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaðnum en án atkvæðisréttar um löggjöfina sem landið þarf að taka upp — frá 1994 hefur Ísland innleitt yfir 13.000 ESB-gerðir í landsrétt. Samtök iðnaðarins hafa bent á að Ísland geti ekki haft áhrif á ákvarðanir sem snerta íslenskar framleiðslur, svo sem andstæðutolla á kísilmálm, auk þess sem Ísland er ekki aðili að viðskiptasamningum ESB við þriðju lönd.
Enska frumtextinn

The EEA Agreement gives Iceland access to the EU single market but without voting rights on the legislation it must adopt. Since 1994, Iceland has incorporated over 13,000 EU legal acts into domestic law through the EEA Joint Committee. Several specific cases illustrate EEA limitations: (1) In 2024, Samtök iðnaðarins (Federation of Icelandic Industries) warned that proposed EU anti-dumping measures on silicon metal imports would affect Icelandic producers who had no voice in the decision-making process. (2) Iceland participates in the EU ETS but cannot vote on emissions targets or allowance allocation rules. (3) Iceland is excluded from EU trade agreements with third countries — the EU-Mercosur deal, EU-Canada CETA, and EU-Japan EPA do not extend to EEA/EFTA states. (4) The EFTA Surveillance Authority (ESA) and EFTA Court mirror EU enforcement but lack the political weight of EU institutions. These limitations are cited by pro-EU voices as the 'democratic deficit' of EEA membership — accepting rules without co-determining them.

Dagsetning 1. september 2024
Síðast staðfest 12. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Sérfræðigreining

Heimild

Samtök iðnaðarins (SI) — Position on EEA Limitations

Samtök iðnaðarins eru hagsmunasamtök íslenskra iðnfyrirtækja sem taka reglulega afstöðu til EES- og ESB-tengdra mála á sviði viðskipta og samkeppnismála.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Stuðningsmenn EES-samningsins svara því til að Ísland haldi formlegum rétti til að hafna einstökum gerðum ESB (neitunarvaldinu), þótt hann hafi sjaldan verið nýttur vegna hugsanlegra afleiðinga. Ísland hefur einnig samráðsrétt áður en löggjöf ESB er samþykkt (99. gr. EES-samningsins). Tveggja stoða kerfi EES (EFTA-dómstóllinn/ESA) var hannað til að vernda fullveldið um leið og tryggð væri einsleit framkvæmd reglna innri markaðarins. Talan yfir 13.000 lagagerðir tekur einnig til minni háttar tæknilegra staðla.

Tengdar heimildir (3)

EEA-LEGAL-022 EES/ESB-löggjöf

EES-samningurinn nær til innri markaðar ESB en undanskilur ýmis stór stefnusvið sem full ESB-aðild myndi ná til: sameiginlega landbúnaðarstefnu, sameiginlega sjávarútvegsstefnu, tollabandalagið, utanríkis- og öryggisstefnu, refsimál og löggæslumál, peningastefnu og skattamál. Ísland heldur þannig sjálfstæðri stefnu á þessum sviðum í gegnum EES-fyrirkomulagið.

 POL-DATA-016 Samtakastefnur

Forysta Samtaka iðnaðarins (SI) styður aðild að ESB og heldur því fram að hún myndi bæta markaðsaðgang, draga úr kostnaði vegna regluverks og laða að erlenda fjárfestingu í framleiðslu og tækni. Meðal félagsmanna SI eru álverin á Íslandi (rekin af Alcoa, Rio Tinto og Century Aluminum), sem nú flytja vörur sínar tollfrjálst til ESB samkvæmt EES-samningnum en standa frammi fyrir óvissu í regluverki vegna kolefnistollakerfis ESB á landamærum (CBAM). SI halda því fram að aðild að ESB myndi: (1) veita Íslandi aðkomu að ákvörðunum um iðnaðarstefnu sem hafa áhrif á orkufrekan iðnað landsins; (2) tryggja aðgang að rannsóknar- og þróunarsjóðum ESB (Horizon Europe) sem fullgildur þátttakandi fremur en sem aukaaðili; (3) draga úr viðskiptahindrunum fyrir framleiddar vörur utan innri markaðarins.

 SOV-LEGAL-002 Fullveldi

Í ráðherraráði ESB krefst aukinn meirihluti 55% aðildarríkja sem standa fyrir 65% íbúa ESB. Ísland, með um 390 þúsund íbúa, yrði fámennasta ESB-ríkið og hefði lítið vægishlutfall eitt og sér, en gæti myndað bandalag smáríkja.

Notuð í greiningum (31)

Að hafna viðræðum er að hafna upplýsingum Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Ísland situr ekki við borðið þegar reglur ESB eru mótaðar þrátt fyrir að taka þær upp í landslög.

Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Forsætisráðherra sagði að aðlögun að regluverki ESB sé þegar hluti af daglegu lífi þjóðar og þings.

Af hverju að sækja um Evrópusambandsaðild? Kratinn

  • Að hluta staðfest Andmælir Þegar EES-samningurinn var gerður var talað um fullveldisframsal og landsölu sem hrakspár sem gengust ekki eftir

Brútal greining á ESB fyrir veruleikafirrta ESB-sinna á Íslandi Blog.is

  • Að hluta staðfest Styður Ísland er nú þegar að innleiða mikið af ESB-löggjöf í gegnum EES-samninginn

Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn

  • Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn breytir ekki stjórnskipulegri stöðu ríkisins né felur í sér almennt framsal lagasetningar eða dómsvalds til yfirþjóðlegra stofnana.

Ef við uppfyllum skilyrðin þurfum við hvort sem er ekki ESB Nútíminn

  • Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn var gerður til að fá aðgang að mörkuðum ESB og halda jafnframt í fullveldið.
  • Að hluta staðfest Styður Við samningaviðræður um EES-samninginn naut Ísland samflots Norðmanna, Sviss, Liechtenstein og á sínum tíma Svía og Finna.

Ekki framhald á ESB-viðræðum Morgunblaðið

  • Staðfest Styður Ísland gerðist aðili að EES-samningnum 1. janúar 1994.

Er þetta boðlegt fyrir fullvalda þjóð? Vísir

  • Þarfnast samhengis Andmælir Allar formlegar athugasemdir EES-ríkjanna í löggjafarferli ESB fara í gegnum sameiginlegu EES-nefndina til Framkvæmdastjórnarinnar.

Erum við í ofbeldissambandi við ESB? Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Allar reglur sem Ísland tekur upp í gegnum EES-samninginn eru mótaðar í Brussel.
  • Að hluta staðfest Styður ESB beitti verndarráðstöfunum gagnvart Íslandi og Noregi í kísiljárnsmálinu sem ná til allra þriðju ríkja þar á meðal EES-ríkja.
  • Að hluta staðfest Styður Í EES er allt vald á innri markaðnum hjá ESB en pólitískt vald EES-ríkjanna þriggja er takmarkað þegar eitthvað bjátar á.
  • Að hluta staðfest Styður Ísland er þegar hluti af tollastríðum ESB vegna EES-samningsins.

ESB-aðild: Eldstormur geisar DV

  • Að hluta staðfest Andmælir Fyrirhugaðir tollar ESB á íslenskt járnblendi fara gegn inntaki EES-samningsins.
  • Staðfest Styður EES-aðild er ekki jafngildi ESB-aðildar þótt drjúgur hluti regluverks ESB sé lögfestur í gegnum EES.

Hálfsannleikur og ósannindi Magnúsar Árna Skjaldar Magnússonar Vísir

  • Staðfest Styður Ísland situr ekki við borðið þegar ESB-reglur sem gilda um EES eru mótaðar.

Hvað er í pakkanum? Heimssýn

  • Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn gefur Íslandi aðgang að innri markaði ESB og fjölmörgum samstarfsverkefnum án þess að því fylgi framsal á fullveldi þjóðarinnar.
  • Að hluta staðfest Andmælir EFTA-ríkin hafa beitt sér með áhrifum í undirbúningsferlum ESB-löggjafar og með sameiginlegum nefndum (EFTA–EU Joint Committee).

Hvað kostar möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu? Vísir

  • Staðfest Styður Ísland hefur formlegan rétt til að koma að lagasetningu ESB á undirbúningsstigi í gegnum samráðskerfi EES.

Innleiðingarblekkingin Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Ísland hefur á engu stigi máls haft aðild að gerð þeirra reglna sem það innleiðir sem EES-ríki.

Ísland er ekki til sölu Vísir

  • Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaði ESB

Já eða Nei - Tilraun til að ramma inn umræðuna Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Innan EES-samningsins hefur Ísland ekki aðkomu að mótun reglna innri markaðsins.

Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is

  • Að hluta staðfest Andmælir Ísland er í EES-samningnum, sem gefur aðgang að innri markaði ESB án fullrar aðildar.

Netpakki Evrópusambandsins Blog.is

  • Að hluta staðfest Styður Gagnrýnendur telja að með lögum um stafræna þjónustu (DSA) færist raunverulegt eftirlitsvald, þ.e. hluti af framkvæmdavaldinu, út fyrir Noreg.

Notum þau verkfæri sem nýtast okkur best Vísir

  • Staðfest Styður EES-aðildin felur í sér skuldbindingu um að innleiða þær reglur sem gilda á innri markaðnum.

Ríkisstjórnin sem grefur undan EES-samningnum Sjálfstæðisflokkurinn

  • Staðfest Styður ESB-ríki eru ekki í EES-samningnum sem sjálfstæð aðilar heldur sem hluti ESB

Sex ástæður til að segja já við ESB-viðræðum Vísir

  • Staðfest Styður Ísland tekur upp reglur ESB án þess að hafa bein atkvæðarétt þar sem ákvarðanirnar eru teknar.

Sjötíu og fimm prósent sannleikur – samkvæmt tilfinningu, Dagur? Blog.is

  • Að hluta staðfest Andmælir Lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB er ekki hluti af EES-samningnum.

Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar

  • Að hluta staðfest Styður Norðmenn geta með EES-samningnum aðeins innleitt það sem ESB skrifar en hafa ekkert um málin að segja.

Sólveig Anna um stöðu verkafólks innan eða utan ESB Vísir

  • Staðfest Styður Ísland hefur takmörkuð áhrif á mótun þeirra reglna sem það tekur upp í gegnum EES-samninginn.
  • Staðfest Styður ESB-aðild myndi gefa Íslandi meiri áhrif á mótun evrópskra vinnumarkaðsreglna en EES-aðild gefur.

Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir

  • Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn tryggir Íslandi aðgang að innri markaði ESB án þess að framselja stjórn fiskveiða og annarra auðlinda til stofnana sambandsins.

Telja ESB mikilvægara en minni verðbólgu Stjórnmálin

  • Staðfest Styður Ísland gæti ekki lengur haft sína eigin tollastefnu eða gert fríverslunarsamninga við önnur ríki ef það gengi í ESB; slíkir samningar yrðu gerðir af ESB fyrir hönd Íslands.

Þegar rykið sest: Verndartollar ESB og áhrifin á EES Vísir

  • Að hluta staðfest Styður ESB beitti ákvæðum EES-samningsins Íslandi og Noregi í óhag með verndaraðgerðum vegna innflutnings á kísiljárni.
  • Staðfest Styður EES-samningurinn inniheldur ákvæði sem heimilar aðgerðir til verndar innlendum hagsmunum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.
  • Að hluta staðfest Styður EES-ríkin hafa ekki sama aðgang að innri markaðinum og fullgildir ESB-meðlimir þrátt fyrir að uppfylla sömu skuldbindingar.
  • Að hluta staðfest Styður Í gegnum EFTA hafa Ísland, Noregur og Liechtenstein opinberlega bent framkvæmdastjórninni á að EES-ríkin eigi að njóta sama aðgangs að styrkjakerfum ESB og ESB-löndin.
  • Að hluta staðfest Styður Fyrirtæki á Íslandi og í Noregi hafa ekki staðið að undirboðum á evrópskum markaði með kísilafurðir.

Þjóð í vaxtafjötrum hafta Vísir

  • Staðfest Styður Ísland innleiðir stóran hluta löggjafar ESB í gegnum EES-samninginn en á ekki sæti við borðið þegar ákvarðanirnar eru teknar.
  • Að hluta staðfest Styður Ísland er «regluþegi» í kerfi ESB í gegnum EES-samninginn án þess að hafa atkvæðisrétt við ákvarðanatöku.

Thomas Möller skrifar: Með eða á móti ESB – hver hefur rétt fyrir sér? DV

  • Að hluta staðfest Styður Strangar reglur ESB um matvælaöryggi og merkingar matvæla hafa gert íslenskum fyrirtækjum kleift að fara með vörur sínar inn á evrópska markaðinn.

Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Umræða um verndaraðgerðir ESB vegna kísilmálms síðasta haust sýndi að EES-aðild tryggir ekki að íslensk fyrirtæki séu meðhöndluð sem fullgildir aðilar að ráðstöfunum á innri markaðnum.
  • Að hluta staðfest Styður Íslendingar hafa lítil sem engin áhrif á mótun þeirra reglna sem gilda á innri markaðnum í gegnum EES-samninginn.

Víkulokin 7. mars 2026 Vikulokin (RÚV)

  • Að hluta staðfest Andmælir Með EES-samningnum eru lög á Íslandi eingöngu lög sem samþykkt eru á Íslandi, og lög sem samþykkt eru í Brussel fara ekki sjálfkrafa til Íslands.