Sjötíu og fimm prósent sannleikur – samkvæmt tilfinningu, Dagur?
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Dagur B. Eggertsson sagði á Alþingi að Ísland hafi tekið upp 75% af löggjöf Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. EES/ESB-löggjöf
Niðurstaðan: Ísland hafi tekið upp 75% af löggjöf Evrópusambandsins í gegnum EES.
Fullyrðing: Dagur B. Eggertsson sagði á Alþingi að Ísland hafi tekið upp 75% af löggjöf Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn.
Talan 75% á við um löggjöf innri markaðarins, ekki alla löggjöf ESB. Samkvæmt EEA-LEGAL-001 og EEA-DATA-006 nær EES-samningurinn til um 70–75% af löggjöf innri markaðarins, en EEA-DATA-017 sýnir að Ísland hefur í raun tekið upp 13,4% af heildarregluverki ESB (1994–2016). Fullyrðingin blandar saman þessum tveimur mælikvörðum — innri markaðurinn er aðeins hluti af stefnumálasviðum ESB, sem útilokar m.a. sjávarútveg, landbúnað, tollabandalag og utanríkisstefnu.
Samhengi sem vantar
Ræðumaðurinn vísar til Gunnars Þórs Péturssonar, prófessors í Evrópurétti, sem heimildar. Þó er lykilmunur á «75% af löggjöf ESB» og «75% af löggjöf innri markaðarins» — hið fyrra er mun víðtækari fullyrðing. EEA-DATA-017 sýnir að þegar allar bindandi gerðir ESB eru taldar (67.158 frá 1994–2016) nam hlutfall Íslands aðeins 13,4%.
Að hluta staðfest Samkvæmt opinberum úttektum utanríkisráðuneytis Íslands nam hlutfall ESB-löggjafar sem tekin var upp í íslenskan rétt um 6,5% árið 2005. EES/ESB-löggjöf
um 6,5% árið 2005
Fullyrðing: Samkvæmt opinberum úttektum utanríkisráðuneytis Íslands nam hlutfall ESB-löggjafar sem tekin var upp í íslenskan rétt um 6,5% árið 2005.
EEA-DATA-017 staðfestir að skýrsla utanríkisráðuneytisins «Gengið til góðs» (2018) mældi árlegt hlutfall innleiðingar ESB-gerða frá 1994–2016, með svið frá 5,6% (árið 2000) til 43,9% (1994). Heildarhlutfallið var 13,4% á tímabilinu. Talan 6,5% fyrir árið 2005 er ekki beinlínis staðfest í heimild en fellur innan mælds bils. Þó er ekki hægt að staðfesta nákvæma tölu fyrir 2005 án þess að skoða skýrsluna sjálfa.
Samhengi sem vantar
Heimildin gefur ekki sundurliðun eftir árum nema lægsta gildi (5,6% árið 2000) og hæsta (43,9% árið 1994). Talan 6,5% er trúverðug út frá bilinu en ósannreynd fyrir nákvæmlega árið 2005.
Að hluta staðfest Samkvæmt opinberum úttektum utanríkisráðuneytis Íslands nam hlutfall ESB-löggjafar sem tekin var upp í íslenskan rétt 13,4% árið 2016. EES/ESB-löggjöf
13,4% árið 2016
Fullyrðing: Samkvæmt opinberum úttektum utanríkisráðuneytis Íslands nam hlutfall ESB-löggjafar sem tekin var upp í íslenskan rétt 13,4% árið 2016.
EEA-DATA-017 staðfestir að skýrsla utanríkisráðuneytisins «Gengið til góðs» (2018) mældi árlegt hlutfall innleiðingar ESB-gerða frá 1994–2016, með svið frá 5,6% (árið 2000) til 43,9% (1994). Heildarhlutfallið var 13,4% á tímabilinu. Talan 6,5% fyrir árið 2005 er ekki beinlínis staðfest í heimild en fellur innan mælds bils. Þó er ekki hægt að staðfesta nákvæma tölu fyrir 2005 án þess að skoða skýrsluna sjálfa.
Samhengi sem vantar
Heimildin gefur ekki sundurliðun eftir árum nema lægsta gildi (5,6% árið 2000) og hæsta (43,9% árið 1994). Talan 6,5% er trúverðug út frá bilinu en ósannreynd fyrir nákvæmlega árið 2005.
Að hluta staðfest EES-samningurinn nær fyrst og fremst til innri markaðarins. EES/ESB-löggjöf
EES nær fyrst og fremst til innri markaðarins.
Fullyrðing: EES-samningurinn nær fyrst og fremst til innri markaðarins.
EEA-LEGAL-022, EEA-DATA-010 og EEA-LEGAL-003 staðfesta öll að EES-samningurinn snúist fyrst og fremst um innri markaðinn (fjórfrelsið). Þó benda sömu heimildir á að samningurinn nái einnig til svokallaðra hliðarstefna (flanking policies) eins og samkeppni, ríkisaðstoðar, umhverfismála, félagsmála og opinberra innkaupa. EEA-LEGAL-008 nefnir sérstaklega þessar hliðarstefnur sem hluta samningsins. Orðalagið «fyrst og fremst» er réttlætanlegt en einföldun — samningurinn er víðtækari en aðeins innri markaðurinn.
Samhengi sem vantar
EES-samningurinn nær einnig til hliðarstefna á borð við samkeppni, ríkisaðstoð, opinber innkaup, umhverfismál og félagsmál. Mörkin milli þess sem fellur undir EES og þess sem fellur utan eru ekki alltaf skýr — sumar ESB-gerðir á undanskildum sviðum (t.d. fjármálaeftirlit, orkumál) eru teknar inn í EES ef þær hafa áhrif á innri markaðinn. Í raun innleiðir Ísland meira af ESB-regluverki en formlegar undanþágur gefa til kynna.
Staðfest Landbúnaður fellur að mestu leyti utan EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
landbúnaður … falla að mestu leyti utan EES-samningsins.
Fullyrðing: Landbúnaður fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.
Margar heimildir staðfesta þetta. EEA-LEGAL-008 tilgreinir sameiginlegu landbúnaðarstefnuna (CAP) sem eina af helstu undanþágum EES-samningsins. EEA-LEGAL-022 og EEA-LEGAL-003 styðja þetta og staðfesta að landbúnaður, sjávarútvegur og ýmis önnur svið falli utan samningsins. EEA-LEGAL-001 nefnir sérstaklega að landbúnaður sé undanskilinn. Fullyrðingin notar orðalagið «að mestu leyti» sem er nákvæmt — 19. grein EES-samningsins kveður á um takmarkaðar viðræður um stigvaxandi frjálsræði í landbúnaðarviðskiptum.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt EEA-LEGAL-022 er mörkin á milli «EES-tengdrar» og «undanþeginnar» löggjafar ekki alltaf skýr. Ákveðin ESB-löggjöf á sviðum sem formlega eru utan EES — svo sem matvælaöryggi og dýraheilbrigði — hefur verið innleidd í gegnum séraðlögun eða tvíhliða samskiptareglur. Þannig er «að mestu leyti» réttmætt orðalag, en algjör útilokun er það ekki.
Að hluta staðfest Sjávarútvegur fellur að mestu leyti utan EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
sjávarútvegur … falla að mestu leyti utan EES-samningsins.
Fullyrðing: Sjávarútvegur fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.
EEA-LEGAL-008, EEA-LEGAL-022 og EEA-LEGAL-003 staðfesta öll að sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB er undanskilin EES-samningnum. Fullyrðingin segir hins vegar «að mestu leyti» sem gefur til kynna að einhver hluti sjávarútvegs falli innan samningsins. EEA-LEGAL-022 og TRADE-DATA-002 benda á að sjávarafurðir njóta fríverslunar eða ívilnunarviðskipta í gegnum bókanir 3 og 9 við EES-samninginn — þannig að viðskiptaleg þátttaka sjávarútvegs er að hluta til innan samningsins, jafnvel þótt sjávarútvegsstjórnun sé utan hans. Orðalagið «að mestu leyti» er þannig réttmætt en ekki alveg einhlítt.
Samhengi sem vantar
Þótt sjávarútvegsstefnan (CFP) sé utan EES-samningsins, njóta sjávarafurðir fríverslunar á innri markaðnum gegnum bókanir 3 og 9 við samninginn. Mörkin á milli «innan» og «utan» EES-samningsins eru ekki alltaf skýr — tengd löggjöf á sviði umhverfismála og matvælaöryggis getur haft áhrif á sjávarútveg. Ísland heldur fullum yfirráðum yfir auðlindastjórnun og 200 sjómílna efnahagslögsögu sinni utan EES.
Staðfest Tollabandalag ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
tollabandalag … falla að mestu leyti utan EES-samningsins.
Fullyrðing: Tollabandalag ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.
EEA-LEGAL-008 staðfestir að tollabandalagið er undanskilið EES-samningnum. TRADE-DATA-040 útskýrir nánar að EES-ríki setja eigin ytri tolla og semja um eigin fríverslunarsaminga, ólíkt ESB-ríkjum sem deila sameiginlegum ytri tolli. Fullyrðingin er rétt, þótt orðalagið «að mestu leyti» sé ef eitthvað er of varfærið — tollabandalagið fellur alfarið utan EES.
Samhengi sem vantar
Tollabandalagið er ekki «að mestu leyti» heldur algerlega utan EES-samningsins. Ísland setur eigin ytri tolla og semur sjálfstætt um viðskiptasamninga (TRADE-DATA-040). EES veitir hins vegar tollafrjálsan aðgang að innri markaðnum fyrir iðnaðarvörur, sem er skylt en aðgreint frá tollabandalagsaðild.
Að hluta staðfest Dómstólakerfi ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins. EES/ESB-löggjöf
og dómstólakerfi sambandsins falla að mestu leyti utan EES-samningsins.
Fullyrðing: Dómstólakerfi ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.
Fullyrðingin er á réttri braut en of einföld. EFTA-dómstóllinn (EEA-LEGAL-005, SOV-LEGAL-013) starfar sem hliðstæða dómstóls ESB og fylgir dómaframkvæmd hans náið. EES-samningurinn skapaði sérstakt tveggja stoða dómstólakerfi þar sem EFTA-dómstóllinn gegnir svipuðu hlutverki fyrir EFTA-ríkin og dómstóll ESB gerir fyrir aðildarríkin. Rétt er þó að dómstóll ESB hefur ekki lögsögu yfir Íslandi — EFTA-dómstóllinn hefur hana í staðinn.
Samhengi sem vantar
Lykilmunur: úrskurðir EFTA-dómstólsins eru ráðgefandi gagnvart innlendum dómstólum, ekki bindandi eins og fordæmi dómstóls ESB (SOV-LEGAL-013). ESB-aðild myndi leiða til beinnar lögsögu dómstóls ESB, beinnar beitingar ESB-réttar og yfirráðs ESB-laga yfir landsrétti — meginreglur sem gilda ekki undir EES. EES-samningurinn skapaði þó hliðstætt eftirlitskerfi (ESA + EFTA-dómstóll) sem speglar kerfi ESB.
Að hluta staðfest Lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB er ekki hluti af EES-samningnum. EES/ESB-löggjöf
Þar er meðtalinn sjálfur lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB.
Fullyrðing: Lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB er ekki hluti af EES-samningnum.
Fullyrðingin er of afdráttarlaus. Rétt er að lagarammi ESB — bein beiting ESB-réttar, forgangur ESB-laga og bindandi fordæmi dómstóls ESB — gildir ekki sem slíkur undir EES-samningnum (SOV-LEGAL-013). Hins vegar skapaði EES-samningurinn eigin lagaramma: EFTA-eftirlitsstofnunina (ESA) og EFTA-dómstólinn, sem eiga að tryggja samræmda framkvæmd og túlkun EES-löggjafar (EEA-LEGAL-005, EEA-DATA-010). Í reynd fylgja íslenskir dómstólar ráðgefandi álitum EFTA-dómstólsins nánast undantekningarlaust.
Samhengi sem vantar
EES-samningurinn á sér eigin framkvæmda- og túlkunarkerfi (ESA og EFTA-dómstóll) sem speglar ESB-kerfið. Meginmunurinn liggur í því að úrskurðir EFTA-dómstólsins eru ráðgefandi, ekki bindandi, og meginreglur ESB um beina beitu og forgang gilda ekki formlega (SOV-LEGAL-013). Ennfremur geta EES/EFTA-ríki innleitt flestar ESB-gerðir með reglugerðum (EEA-DATA-024) og ferlið er í reynd mjög svipað.
Staðfest Mismunur er á milli þess hversu mörg stefnumálasvið ESB snerta EES og þess hversu margar lagagerðir hafa verið teknar upp í íslenskan rétt — þetta eru tveir gjörólíkir hlutir. EES/ESB-löggjöf
Það er verið að blanda saman tveimur gjörólíkum hlutum: annars vegar hversu mörg stefnumálasvið ESB snerta EES hins vegar hversu margar lagagerðir hafa verið teknar upp í íslenskan rétt
Fullyrðing: Mismunur er á milli þess hversu mörg stefnumálasvið ESB snerta EES og þess hversu margar lagagerðir hafa verið teknar upp í íslenskan rétt — þetta eru tveir gjörólíkir hlutir.
Heimildir staðfesta skýrt þennan greinarmun. EEA-DATA-017 bendir á að 70%-tala ESA (innri markaðslöggjöf) og 13,4%-tala utanríkisráðuneytisins (heildarregluverkið) svara ólíkum spurningum og eru ekki samanburðarhæfar. EES-samningurinn nær til um 70–75% af innri markaðslöggjöf ESB (EEA-DATA-006, EEA-LEGAL-001), en í heildina hefur Ísland tekið upp aðeins brot af regluverki ESB, þar sem heil stefnumálasvið — landbúnaður, sjávarútvegur, tollamál, myntmál — eru utan samningsins (EEA-LEGAL-022). Fullyrðingin um að þetta séu tveir ólíkir hlutir er vel studd.
Samhengi sem vantar
Jafnvel innan innri markaðarins er mælingin flókin. EEA-DATA-010 bendir á að 70–75%-talan veltur á mæliaðferð — hvort miðað er við fjölda gerða, blaðsíður eða stefnumálasvið. Auk þess innihalda 13.000 innleiddar gerðir bæði bindandi reglur og ráðgefandi leiðbeiningar (EEA-DATA-006), og margar eru smáatriði eins og tæknistaðlar.