EFTA-dómstóllinn hefur lögsögu yfir EES-rétti í EFTA-ríkjum með ráðgefandi úrskurðum, á meðan Evrópudómstóllinn (CJEU) gefur bindandi úrskurði í ESB-ríkjum. EFTA-dómstóllinn hefur þrjá dómara og fjallar um 10–15 mál á ári, samanborið við um 1.600 mál hjá CJEU. ESB-aðild myndi færa Ísland undir bindandi lögsögu Evrópudómstólsins.
Enska frumtextinn
Under the EEA Agreement, the EFTA Court has jurisdiction over EEA law in EFTA states, while the Court of Justice of the EU (CJEU) has jurisdiction in EU member states. The EFTA Court was designed to mirror the CJEU to ensure homogeneity of EEA law, and in practice follows CJEU case law closely. However, the EFTA Court's rulings are advisory rather than binding on national courts (unlike CJEU rulings, which have direct effect and supremacy). The EFTA Court has three judges (one per EEA EFTA state) and handles approximately 10–15 cases per year, compared to the CJEU's ~1,600 cases. EU membership would replace EFTA Court jurisdiction with the CJEU, bringing binding preliminary rulings, direct effect of EU law, and state liability for breaches.
Heimild
EEA Agreement, Article 108; EFTA Court — Annual Report 2024; CJEU — Annual Report 2024
EFTA-dómstóllinn er dómstóll EFTA-ríkjanna sem túlkar EES-rétt og gefur ráðgefandi álit til innlendra dómstóla um beitingu EES-samningsins.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Í reynd er greinarmunurinn á EFTA-dómstólnum og dómstóli ESB minni en virðist — íslenskir dómstólar fara almennt eftir ráðgefandi álitum EFTA-dómstólsins og EFTA-dómstóllinn fylgir dómafordæmum dómstóls ESB. Mikilvægari breytingin sem fylgdi aðild að ESB væru meginreglurnar um bein réttaráhrif og forgangsáhrif ESB-réttar, sem formlega gilda ekki samkvæmt EES-samningnum.
Notuð í greiningum (12)
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Skuldbindingin samkvæmt bókun 35 raskar ekki rétthæð stjórnarskrárákvæða að neinu leyti.
- Að hluta staðfest Styður Við gerð EES-samningsins kom ekki til greina að veita EES-reglum forgang með líkum hætti og reglur ESB njóta innan Evrópusambandsins.
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Innganga nýrra ríkja í ESB DV
- Staðfest Styður Dómstóll Evrópusambandsins stendur vörð um grunngildi og grunnskipan sambandsins og samningsákvæði sem gera ráð fyrir sérstökum útfærslum mega ekki vega að þeim.
Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu DV
- Staðfest Styður Innan ESB eru forúrskurðir Evrópudómstólsins bindandi fyrir innlenda dómstóla sem biðja um slíka forúrskurði.
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Staðfest Styður Aðildarríki ESB eru bundin af reglum sem samþykktar eru í Ráðinu og Evrópuþinginu, hvort sem þau studdu þær eða ekki.
- Staðfest Styður Reglugerðir ESB hafa bein réttaráhrif og ganga framar landsrétti á þeim sviðum sem falla undir réttarskipan sambandsins, samkvæmt forgangsreglu ESB-réttar eins og hún hefur mótast í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins.
- Staðfest Styður Við aðild að ESB verður Evrópudómstóllinn æðsta túlkunarvald ESB-réttar og reglur sambandsins ganga framar landsrétti samkvæmt forgangsreglunni.
- Að hluta staðfest Styður ESB-réttarskipanin byggist á yfirþjóðlegri réttarskipan en ekki hefðbundnum alþjóðasamningi.
- Að hluta staðfest Styður Munurinn á EES og ESB er eðlismunur, ekki stigsmunur — samanburður sem lýsir EES sem «nánast aðild» hylur hvort um er að ræða alþjóðasamning eða aðild að yfirþjóðlegu stjórnskipulagi.
Enn og aftur um bókun 35 og forgang EES-reglna DV
- Að hluta staðfest Andmælir EES-samningurinn tryggir Íslendingum réttindi á innri markaðnum líkt og þeir væru í ESB.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þegar kerfi hefur verið fært inn í alþjóðlegt réttarkerfi verður erfiðara að breyta því síðar.
Haraldur Ólafsson: Auðvitað er hættuspil fyrir íslensku að Ísland gangi í ESB DV
- Að hluta staðfest Styður Við ESB-aðild yrðu Íslendingar látnir hlíta dómum frá erlendum dómstólum að viðlögðum refsingum.
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Staðfest Styður Lög sem koma frá ESB hafa forgang yfir lög aðildarríkjanna.
Prófmál á brauðfótum: ESA þrengir að einkarétti ÁTVR Viðskiptablaðið
- Staðfest Styður Íslenskum dómurum ber að túlka íslensk lög til samræmis við EES-skuldbindingar.
Ríkisstjórnin sem grefur undan EES-samningnum Sjálfstæðisflokkurinn
- Staðfest Styður EES-samningurinn er sérstakur samningur með sérstökum dómstól, sérstöku eftirlitskerfi og sérstakri innleiðingu EES-reglna með löggjafarvaldi EFTA-landanna í EES
Sjötíu og fimm prósent sannleikur – samkvæmt tilfinningu, Dagur? Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Dómstólakerfi ESB fellur að mestu leyti utan EES-samningsins.
- Að hluta staðfest Styður Lagaramminn sem tryggir framkvæmd og túlkun löggjafar ESB er ekki hluti af EES-samningnum.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Staðfest Styður Reglugerðir ESB fá beint lagagildi í aðildarríkjum án milligöngu þjóðþinga eða ráðherra, en tilskipanir þarf að fella í landsrétt.
- Staðfest Styður Við ESB-aðild fengi Evrópudómstóllinn heimild til að kveða upp forúrskurði um túlkun ESB-reglna sem bindandi yrðu fyrir íslenska dómstóla.