Hvaða löggjöf verður áfram í höndum Alþingis ef til aðildar að ESB kemur?
Raddir í greininni
Niðurstöður
Nokkur stoð Spá Við ESB-aðild myndi Ísland áfram kjósa eigið Alþingi og mynda eigin ríkisstjórn Fullveldi
Við myndum áfram kjósa okkar eigið Alþingi, mynda okkar eigin ríkisstjórn og taka sjálfstæðar ákvarðanir um flest þau mál sem hafa bein áhrif á daglegt líf landsmanna.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndi Ísland áfram kjósa eigið Alþingi og mynda eigin ríkisstjórn
Grunnatriðið stenst: ESB-aðild myndi ekki afnema Alþingi eða innlenda ríkisstjórn, enda heldur hvert aðildarríki eigin þjóðþingi og framkvæmdavaldi. SOV-LEGAL-030 staðfestir að menntun, menning og félagsmál séu á stuðningsvaldssviði þar sem ESB styður aðeins aðgerðir aðildarríkja, en SOV-LEGAL-032 og EEA-LEGAL-022 sýna að lykilsvið eins og viðskiptastefna, tollar, sjávarútvegur og gjaldmiðill færðust til ESB. Orðalagið «flest þau mál» er því umdeilanlegt eftir því hvort talið er eftir fjölda eða þyngd ákvarðana.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin sleppur því að við aðild færast lykilmálaflokkar (viðskiptastefna samkvæmt SOV-LEGAL-032, sjávarútvegur og tollar samkvæmt EEA-LEGAL-022) á einkavaldssvið ESB. EEA-DATA-011 sýnir auk þess að Ísland innleiðir þegar um 13.000 ESB-gerðir í gegnum EES — sjálfstæði Alþingis er því nú þegar takmarkað á sviði innri markaðarins. Þá bendir SOV-LEGAL-027 á að aðild krefðist stjórnarskrárbreytingar um valdframsal.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndu menningarmál, menntamál og heilbrigðismál áfram vera í höndum íslenskra stjórnvalda Fullveldi
Menning, menntun og heilbrigðismál verða áfram í okkar höndum Íslendingar ráða áfram yfir íslenskri tungu, menningu og menningararfi.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndu menningarmál, menntamál og heilbrigðismál áfram vera í höndum íslenskra stjórnvalda
Þetta er rétt samkvæmt heimildum. EEA-LEGAL-022 og SOV-DATA-021 sýna að menning, menntun og heilbrigðismál falla utan einkavaldssviðs ESB, og samkvæmt valdaskiptingu sáttmálanna eru menning og menntun á stuðningsvaldssviði þar sem ESB styður aðeins aðgerðir aðildarríkja en setur ekki samræmda löggjöf. Um íslenska tungu styður SOV-DATA-034 fullyrðinguna sérstaklega: íslenska yrði opinbert ESB-tungumál og staða hennar styrktist frekar en veiktist.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að EEA-LEGAL-022 minnir á að mörkin milli sviða eru ekki alltaf skörp — ESB-löggjöf á sviði innri markaðar getur snert heilbrigðisþjónustu óbeint (t.d. viðurkenning starfsréttinda, lyfjareglur). SOV-DATA-034 er auk þess mat sérfræðings sem leggur áherslu á stofnanalega stöðu tungumálsins; gagnrök um aukna enskunotkun í ESB-stofnunum eru nefnd sem fyrirvari.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndi Alþingi áfram setja lög um skólamál, námskrár, fjármögnun menntakerfisins og þróun háskólanna Fullveldi
Alþingi setur lög um skólamál, ákveða námskrár, fjármögnun menntakerfisins og þróun háskólanna.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndi Alþingi áfram setja lög um skólamál, námskrár, fjármögnun menntakerfisins og þróun háskólanna
Heimildir staðfesta þetta. Menntamál falla undir stuðningsvaldssvið ESB (Article 6 TFEU) samkvæmt SOV-LEGAL-030, þar sem ESB má aðeins styðja, samræma eða bæta við aðgerðir aðildarríkja en ekki samræma löggjöf þeirra. EEA-LEGAL-022 telur menntun ekki meðal þeirra málaflokka sem ESB-aðild færir undir sameiginlega stefnu, og SOV-DATA-004 nefnir menntamál ekki meðal viðbótarkafla sem Ísland þyrfti að taka upp.
Samhengi sem vantar
Þrátt fyrir innlent forræði tekur Ísland nú þegar þátt í evrópsku samstarfi á sviði menntunar (t.d. Erasmus, viðurkenning prófgráða), og ESB-reglur um innri markað geta snert háskóla óbeint gegnum frjálsa för og starfsréttindi. SOV-LEGAL-030 minnir á að mörkin milli sameiginlegs og innlends valds geti orðið óljós með tímanum vegna útþenslu ESB-löggjafar.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndi skipulag Landspítala, heilsugæslunnar, öldrunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu áfram ákveðast á Íslandi Fullveldi
Skipulag Landspítala, heilsugæslunnar, öldrunarþjónustu og annarrar heilbrigðisþjónustu yrði áfram ákveðið á Íslandi. Engin stofnun í Brussel myndi taka slíkar ákvarðanir fyrir okkur.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndi skipulag Landspítala, heilsugæslunnar, öldrunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu áfram ákveðast á Íslandi
Skipulag heilbrigðisþjónustu er á forræði aðildarríkja og þessar heimildir hrekja ekki fullyrðinguna. EEA-DATA-026 og HOUSING-LEGAL-001 sýna að ESB hefur áhrif á ríkisaðstoð og samkeppnisreglur sem Ísland fylgir þegar í gegnum EES, en hvorug heimildin gefur ESB vald yfir skipulagi sjúkrahúsa eða heilsugæslu. Engin þeirra heimilda sem fylgja bendir til þess að framkvæmdastjórn ESB tæki slíkar rekstrarákvarðanir fyrir aðildarríki.
Samhengi sem vantar
Þó eru ESB-reglur um ríkisaðstoð (EEA-DATA-026) og þjónustu í almannaþágu þegar bindandi fyrir Ísland gegnum EES og myndu áfram setja ramma um fjármögnun og rekstrarform opinberrar þjónustu — eftirlitið færðist frá ESA til framkvæmdastjórnar ESB. Reglur innri markaðarins um frjálsa för og viðurkenningu starfsréttinda heilbrigðisstarfsfólks halda einnig gildi sínu.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndi Alþingi áfram setja lög um lífeyrismál, almannatryggingar, barnabætur, húsnæðisstuðning og félagslega þjónustu Fullveldi
Alþingi setur áfram lög um lífeyrismál, almannatryggingar, barnabætur, húsnæðisstuðning og félagslega þjónustu.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndi Alþingi áfram setja lög um lífeyrismál, almannatryggingar, barnabætur, húsnæðisstuðning og félagslega þjónustu
Félags- og almannatryggingamál eru á forræði aðildarríkja og heimildirnar styðja fullyrðinguna í meginatriðum. EEA-DATA-026 og HOUSING-LEGAL-001 staðfesta að ESB setur ramma um ríkisaðstoð og félagslegt húsnæði — reglur sem Ísland fylgir nú þegar gegnum EES — en aðildarríki ákveða sjálf útfærslu lífeyris, barnabóta og félagslegrar þjónustu. EEA-LEGAL-001 telur dóms- og innanríkismál meðal undanþeginna sviða en ekki almannatryggingakerfið sem slíkt.
Samhengi sem vantar
Húsnæðisstuðningur og félagslegt leiguhúsnæði falla undir ESB-reglur um ríkisaðstoð: HOUSING-LEGAL-001 sýnir að ESA samþykkti íslenska kerfið með skilyrðum og að eftirlit færðist til framkvæmdastjórnar ESB við aðild. Reglur um frjálsa för fólks (innri markaðurinn) hafa einnig áhrif á samræmingu almannatrygginga milli landa, sem Ísland er þegar bundið af gegnum EES.
Nokkur stoð Spá Við ESB-aðild myndu fjárlög ríkisins áfram samþykkt á Alþingi og íslensk stjórnvöld ákveða hvernig skatttekjum þjóðarinnar verður varið Fullveldi
Fjárlög ríkisins yrðu áfram samþykkt á Alþingi og íslensk stjórnvöld ákveða hvernig skatttekjum þjóðarinnar verður varið.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndu fjárlög ríkisins áfram samþykkt á Alþingi og íslensk stjórnvöld ákveða hvernig skatttekjum þjóðarinnar verður varið
Kjarninn stenst en fullyrðingin sleppur mikilvægum fyrirvörum. Skattlagning er utan valdsviðs ESB samkvæmt EEA-LEGAL-022, og Alþingi héldi fjárveitingavaldi — en SOV-LEGAL-004 sýnir að ný aðildarríki eru skuldbundin til evruupptöku við uppfyllingu Maastricht-skilyrða, sem fela í sér mörk á halla (3% af VLF) og skuldum (60% af VLF) og takmarka þannig svigrúm fjárlaga. TRADE-DATA-010 og TRADE-COMP-001 staðfesta auk þess að Ísland yrði nettógreiðandi í ESB-sjóði, um 100–180 milljónir evra á ári.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin nefnir ekki að aðildarríki greiða árleg framlög í ESB-fjárlög: TRADE-DATA-010 metur brúttóframlag Íslands á 200–250 milljónir evra og nettóframlag á 100–180 milljónir evra árlega, fé sem rynni ekki gegnum forgangsröðun Alþingis. SOV-LEGAL-004 bendir á að evrusvæðisaðild fæli í sér sameiginleg fjármálaviðmið, þótt SOV-DATA-014 minni á að Svíþjóð hafi forðast evruna með því að ganga ekki í ERM II. Ríkisaðstoðarreglur (EEA-DATA-026) takmarka einnig hvernig opinberu fé má verja.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndi Ísland taka þátt í sameiginlegri lagasetningu á sviðum innri markaðar, alþjóðaviðskipta, samkeppnismála, neytendaverndar, umhverfismála og öryggis EES/ESB-löggjöf
Á ákveðnum sviðum myndi Ísland hins vegar taka þátt í sameiginlegri lagasetningu með öðrum aðildarríkjum. Það á fyrst og fremst við um reglur sem tengjast innri markaði Evrópu, alþjóðaviðskiptum, samkeppnismálum, neytendavernd, umhverfismálum og ákveðnum þáttum sameiginlegs öryggis og varna.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndi Ísland taka þátt í sameiginlegri lagasetningu á sviðum innri markaðar, alþjóðaviðskipta, samkeppnismála, neytendaverndar, umhverfismála og öryggis
Heimildir staðfesta þessa upptalningu. EEA-LEGAL-022 og EEA-DATA-010 telja innri markað, alþjóðaviðskipti, samkeppni, neytendavernd og umhverfismál meðal sviða sem færðust undir sameiginlega lagasetningu ESB við aðild, og SOV-LEGAL-032 staðfestir að viðskiptastefna verður á einkavaldssviði ESB. EEA-DATA-003 sýnir að Ísland tæki upp allt regluverkið (acquis), og þátttaka í sameiginlegri utanríkis- og öryggisstefnu fylgdi með, þar sem ákvarðanir krefjast einróma samþykkis.
Samhengi sem vantar
Ólíkt EES-fyrirkomulaginu fengi Ísland atkvæðisrétt á þessum sviðum — en sem fámennasta ríki sambandsins (um 0,08% íbúa) væri einstaklingsvægið lítið. EEA-DATA-006 og EEA-DATA-010 sýna að Ísland innleiðir nú þegar stóran hluta þessara reglna (um 75% af löggjöf innri markaðarins) án atkvæðisréttar gegnum EES, svo breytingin felst fyrst og fremst í þátttöku í ákvörðunartöku frekar en nýrri löggjöf á öllum sviðum.
Að hluta staðfest ESB myndi veita Íslandi öryggisnet 450 milljóna íbúa þegar kemur að náttúruhamförum, netöryggi, orkuöryggi og efnahagsöryggi Fullveldi
Það skiptir okkur Íslendinga sérstaklega miklu máli að vera með öryggisnet 450 milljóna íbúa þegar kemur að viðbrögðum við náttúruhamförum, netöryggi, orkuöryggi og almennu efnahagslegu öryggi.
Fullyrðing: ESB myndi veita Íslandi öryggisnet 450 milljóna íbúa þegar kemur að náttúruhamförum, netöryggi, orkuöryggi og efnahagsöryggi
Íbúatalan stenst en orðalagið «öryggisnet» á þessum sviðum er ekki staðfest af heimildum. SOV-DATA-017 staðfestir að ESB hefur um 450 milljónir íbúa og að Ísland yrði um 0,08% þeirrar heildar. Heimildirnar fjalla hins vegar fyrst og fremst um atkvæðavægi og fjárhagsleg framlög — engin þeirra metur beint umfang sameiginlegrar viðbragðsgetu ESB við náttúruhamförum, netöryggi eða orkuöryggi gagnvart Íslandi.
Samhengi sem vantar
Hugtakið «öryggisnet» felur í sér gagnkvæmni: CURR-DATA-013 sýnir að innan evrusvæðisins hefði Ísland þurft að leggja fram fé í björgunaraðgerðir annarra ríkja (áætlað um 232,7 milljónir evra í skuldakreppunni 2010–2011), og TRADE-DATA-010 staðfestir að Ísland yrði nettógreiðandi í ESB-fjárlög. Heimildirnar meta ekki sérstaklega virði sameiginlegrar viðbragðsgetu á sviði náttúruhamfara eða netöryggis, svo þeir þættir fullyrðingarinnar eru óstaðfestir frekar en rangir.
Víðtæk samstaða Spá Sem aðildarríki ESB myndi Ísland hafa fullan rétt til þátttöku í mótun reglna og atkvæðagreiðslu um þær EES/ESB-löggjöf
Munurinn frá stöðu Íslands í dag er sá að sem aðildarríki hefði Ísland fullan rétt til að taka þátt í mótun þessara reglna og greiða atkvæði um þær
Fullyrðing: Sem aðildarríki ESB myndi Ísland hafa fullan rétt til þátttöku í mótun reglna og atkvæðagreiðslu um þær
Þetta er rétt samkvæmt heimildum. EEA-DATA-011 staðfestir beint að full ESB-aðild kæmi í stað «löggjafar án fulltrúa» sem EES felur í sér, með atkvæði í ráðinu, sex eða fleiri þingsætum á Evrópuþinginu og einum framkvæmdastjóra. EEA-LEGAL-024 og TRADE-COMP-006 sýna að innan EES hefur Ísland aðeins mótunarmöguleika (decision-shaping) en ekki ákvörðunarvald, svo aðild fæli í sér raunverulegan atkvæðisrétt sem nú vantar.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að «fullur réttur» til atkvæðagreiðslu þýðir ekki ráðandi áhrif: SOV-DATA-017 sýnir að Ísland yrði fámennasta ríki sambandsins með um 0,08% íbúa, sem þýðir lítið einstaklingsvægi í atkvæðagreiðslum með auknum meirihluta. Áhrif fengjust fyrst og fremst gegnum bandalög smárra ríkja og í stöðvunarminnihlutum, og SOV-LEGAL-002 minnir á að flestar ákvarðanir ráðsins eru teknar með samhljóða samþykki án formlegrar atkvæðagreiðslu.
Staðfest Innan EES-samningsins þarf Ísland að innleiða löggjöf ESB án þess að hafa atkvæðisrétt um hana EES/ESB-löggjöf
ekki eins og nú innan EES samningsins þar sem við þurfum "blint" að innleiða löggjöfina.
Fullyrðing: Innan EES-samningsins þarf Ísland að innleiða löggjöf ESB án þess að hafa atkvæðisrétt um hana
EEA-LEGAL-002 staðfestir þetta beint: EFTA-ríki innan EES verða að taka upp löggjöf innri markaðarins en hafa engan atkvæðisrétt í ráðherraráði ESB eða á Evrópuþinginu. EEA-DATA-011 og EEA-LEGAL-024 sýna að Ísland hefur formlega mótunarmöguleika (decision-shaping) en ekki ákvörðunarvald, og að um 13.000 ESB-gerðir hafa verið teknar upp í íslensk lög á þessum forsendum. TRADE-COMP-006 nefnir áþreifanleg dæmi um reglur sem Ísland verður að innleiða án atkvæðisréttar.
Samhengi sem vantar
Orðið «blint» einfaldar myndina nokkuð: EFTA-ríki taka þátt í hundruðum sérfræðinganefnda á undirbúningsstigi (EEA-LEGAL-024), og Ísland hefur formlegan synjunarrétt samkvæmt 102. gr. EES-samningsins þótt hann hafi aldrei verið nýttur. EEA-DATA-024 bendir auk þess á að engin ESB-gerð verður bindandi án innlends samþykkis, þótt flestar séu innleiddar með reglugerðum frekar en lögum frá Alþingi. EES tekur ekki til allra málaflokka — landbúnaður, sjávarútvegur, tollar og utanríkismál eru undanskilin.
Víðtæk samstaða Spá Við ESB-aðild myndu menningarmál, menntamál, heilbrigðismál, velferðarkerfið, sveitarfélögin, skattkerfið og stærstur hluti daglegrar löggjafar áfram vera í höndum Alþingis Fullveldi
Staðreyndin er sú að við mögulega aðild yrðu menningarmál, menntamál, heilbrigðismál, velferðarkerfið, sveitarfélögin, skattkerfið og stærstur hluti daglegrar löggjafar áfram í höndum Alþingis.
Fullyrðing: Við ESB-aðild myndu menningarmál, menntamál, heilbrigðismál, velferðarkerfið, sveitarfélögin, skattkerfið og stærstur hluti daglegrar löggjafar áfram vera í höndum Alþingis
Þetta er rétt samkvæmt heimildum. EEA-LEGAL-022 og SOV-DATA-021 sýna að menning, menntun og heilbrigðismál falla utan einkavaldssviðs ESB, og samkvæmt valdaskiptingu sáttmálanna eru menning og menntun á stuðningsvaldssviði þar sem ESB styður aðeins aðgerðir aðildarríkja en setur ekki samræmda löggjöf. Um íslenska tungu styður SOV-DATA-034 fullyrðinguna sérstaklega: íslenska yrði opinbert ESB-tungumál og staða hennar styrktist frekar en veiktist.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að EEA-LEGAL-022 minnir á að mörkin milli sviða eru ekki alltaf skörp — ESB-löggjöf á sviði innri markaðar getur snert heilbrigðisþjónustu óbeint (t.d. viðurkenning starfsréttinda, lyfjareglur). SOV-DATA-034 er auk þess mat sérfræðings sem leggur áherslu á stofnanalega stöðu tungumálsins; gagnrök um aukna enskunotkun í ESB-stofnunum eru nefnd sem fyrirvari.