SOV-LEGAL-027
Lagalegur texti
Há
ESB-aðild Íslands myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar þar sem núverandi stjórnarskrá (1944) hefur enga heimild fyrir framsetningu fullveldislegrar löggjafarvirkni til alþjóðlegra stofnana — ólíkt Danmörku (57. gr. grundvallar), Noregi (93. gr. grunnlaga) og Svíþjóð. Breytingin þyrfti samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar samþykkt á tveimur Alþingum með kosningum á milli, sem gerir ferlið að margra ára verkefni óháð hraða aðildarviðræðnanna.
Enska frumtextinn
Iceland's accession to the EU would require a constitutional amendment because the Icelandic constitution (stjórnarskrá lýðveldisins Íslands) does not currently contain a provision authorising the transfer of sovereign powers to international organisations. Article 2 vests legislative, executive, and judicial power in Icelandic institutions. Unlike Denmark (Section 20 of the Grundlov, which permits delegation of powers to international authorities by 5/6 majority), Norway (Section 93 of the Grunnlov, 3/4 majority), and Sweden (Chapter 10, Article 6 of the Regeringsform), Iceland has no enabling clause. The prevailing legal view, confirmed by the Stjórnlaganefnd (Constitutional Committee) in 2011, is that a new constitutional provision would need to be adopted by two successive Alþingi sessions (i.e., approved before an election and confirmed after), following the procedure in Article 79. The 2011 Constitutional Council's draft constitution (which was approved by a non-binding referendum in October 2012 but never enacted) included an Article 111 that would have required a national referendum before transferring sovereignty to international organisations. Whether or not this specific provision is adopted, any EU accession would require: (1) a constitutional amendment enabling sovereignty transfer, (2) passage through two successive Althingi terms, and (3) a national referendum — making it a multi-year process regardless of negotiation speed.
Heimild
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands; Stjórnlaganefnd (2011) report
Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og skýrsla Stjórnlaganefndar frá 2011 um stjórnarskrárleg skilyrði fyrir ESB-aðild.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Fræðileg umræða er um það hvort 2. grein stjórnarskrárinnar útiloki algjörlega framsal fullveldis eða hvort EES-samningurinn feli þegar í sér raunverulegt framsal. Sumir lögfræðingar halda því fram að stjórnarskrárbreyting sé ekki fortakslaust nauðsynleg ef aðildarsamningurinn verndar formlegt fullveldi Íslands (eins og EES-samningurinn gerir með tveggja stoða kerfinu). Hins vegar er pólitísk samstaða um að stjórnarskrárbreytingar væri krafist. Stjórnarskrárdrögin frá 2012 voru aldrei lögfest, þannig að nú er ekkert sérstakt ákvæði um framsal fullveldis eða krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskránni — það þyrfti að skapa slík ákvæði.
Notuð í greiningum (42)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Í ESB-aðild fælist valdaframsal sem stjórnarskrá Íslands heimilar ekki.
- Staðfest Styður Til þess að löggjöf Evrópusambandsins hefði beina virkni á Íslandi þyrfti að gera breytingar á stjórnarskránni.
Að hafna eigin þjóð Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi þýða að Ísland framseldi fullveldi sitt til Brussel.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Staðfest Styður Íslensk lög kveða ekki á um að þjóðaratkvæðagreiðsla sé nauðsynleg til að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið.
Aðild að ESB bakdyramegin DV
- Staðfest Styður Í 21. gr. íslensku stjórnarskrárinnar kemur fram að forseti lýðveldisins geri samninga við önnur ríki, en getur ekki gert samninga sem hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi, eða horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til.
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta íslensku stjórnarskránni og setja í hana ákvæði sem rúmar framsal valdheimilda ríkisins til sambandsins.
- Staðfest Styður Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar getur breyting á stjórnarskrá ekki tekið gildi fyrr en hún hefur verið samþykkt á tveimur þingum með kosningum til Alþingis á milli.
- Að hluta staðfest Styður Til að breyta íslensku stjórnarskránni þarf Alþingiskosningar á milli þingsetu sem samþykkja breytinguna, sem þýðir að ESB-aðild getur aldrei orðið möguleg án Alþingiskosninga.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Staðfest Styður Ísland á stjórnarskrá og þingræði sem þýðir að Alþingi þarf að samþykkja allar breytingar tengdar ESB-aðild.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi kalla á breytingar á stjórnarskrá Íslands vegna valdaframsals sem hún heimilar ekki.
Beitir sér ekki sérstaklega fyrir því að spurningunni verði breytt Vísir
- Staðfest Styður Landskjörstjórn og Feneyjanefndin hafa báðar lýst áhyggjum af orðalagi spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslunni.
- Að hluta staðfest Styður Smæð markaðarins og krónan hafa neikvæð áhrif á fjárfestingar íslenskra lífeyrissjóða.
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Það er álitamál hvort löggjafinn geti eftir gildandi stjórnarskrá búið til «ofurlög» sem gangi framar öllum öðrum lögum á víðtæku sviði og sett þau almennu lög stalli ofar en öll önnur almenn lög, á milli almennra laga og stjórnarskrár.
- Að hluta staðfest Styður Veiting lögum sem stafa frá erlendu réttarkerfi forgangs í umtalsverðum mæli með lagareglum gæti falið í sér framsal löggjafarvalds sem væri andstætt fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
- Að hluta staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki stafur um skyldu Alþingis til að hafa áhrif á utanríkismál, nema um skyldu til að fá samþykki Alþingis fyrir aðild að tilteknum þjóðréttarsamningum.
Davíð Þór Björgvinsson: Víðtækt samkomulag um stjórnarskrárbreytingu DV
- Að hluta staðfest Styður Til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið þarf að breyta stjórnarskránni.
- Staðfest Styður Breyting á stjórnarskrá Íslands krefst þess að tvö þing samþykki breytinguna með alþingiskosningum á milli, samkvæmt 79. grein stjórnarskrárinnar.
- Staðfest Styður Núverandi ríkisstjórn getur ekki gert Ísland að aðildarríki ESB án þess að fá nýtt umboð í þingkosningum.
- Að hluta staðfest Styður Við gerð EES-samningsins var talið að hann þyrfti ekki stjórnarskrárbreytingu — hann «slapp til».
- Að hluta staðfest Styður Það er víðtækt samkomulag um að ESB-aðild krefjist stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
Eðlismunur á EES og ESB Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður EES-samningurinn breytir ekki stjórnskipulegri stöðu ríkisins né felur í sér almennt framsal lagasetningar eða dómsvalds til yfirþjóðlegra stofnana.
- Staðfest Styður Aðild að ESB felur í sér aðild að stofnanakerfi sem fer með sjálfstætt lagasetningarvald á tilteknum sviðum.
Ekki víst hvernig Evrópusambandið bregst við Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ekki liggur fyrir hvort kalla þurfi saman ríkjaráðstefnu allra 27 Evrópusambandsríkjanna til að samþykkja aðildarumsókn Íslands.
Er leiðangurinn þess virði? Miðflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild hefði í för með sér eftirgjöf á fullveldi og sjálfstæði Íslands.
- Að hluta staðfest Andmælir NATO-samningurinn og EES-samningurinn gera ekki ráð fyrir framsali fullveldis.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Staðfest Styður Ísland missir ekki fullveldi sitt með einni ákvörðun um ESB-aðild.
Fáir treysta ESB í spillingarmálum Stjórnmálin
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands myndi þýða að yfirstjórn langflestra mála Íslendinga yrði framseld til stofnana og embættismanna sambandsins, þar á meðal framkvæmdastjórnar ESB og Evrópuþingsins.
Gert ráð fyrir að aðildarviðræður klárist á kjörtímabilinu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Gert er ráð fyrir að ráðist verði í stjórnarskrárbreytingar fyrir næstu kosningar, samþykki Íslendingar ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Samþykki Íslendingar ESB-aðild þarf að gera breytingar á stjórnarskrá.
- Staðfest Styður Tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á Íslandi.
- Staðfest Styður Næsta þing eftir kosningar þyrfti að samþykkja stjórnarskrárbreytingar á ný.
Haraldur Ólafsson: ESB er ekki fyrir Jón Gnarr DV
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er ekki fullvalda ríki vegna aðildar að Evrópusambandinu
Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild Íslands felur í sér framsal ríkisvalds sem krefst skýrrar stjórnarskrárheimildar.
- Að hluta staðfest Andmælir Aðildarferli Íslands ræðst í höfuðborgum 27 ESB-ríkja, ekki í Reykjavík.
Hver er munurinn á Þorgerði Katrínu og Donald Trump? Blog.is
- Staðfest Styður Aðild að ESB felur í sér að verulegur hluti löggjafarvalds færist frá Alþingi til stofnana ESB.
- Staðfest Styður Gagnrýnendur telja að framsal fullveldis við ESB-aðild samrýmist ekki stjórnarskrá íslenska lýðveldisins.
Hversu mikið af regluverki Evrópusambandsins hefur verið tekið upp í íslenskan rétt? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Við fullgildingu EES-samningsins var grundvallarsjónarmið meirihluta utanríkismálanefndar að ekki þyrfti að breyta stjórnarskrá Íslands vegna samningsins.
Jón Sigurðsson forseti skrifar bréf til Íslendinga á því herrans ári 2026 Blog.is
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild felur í sér að íslensk lög verði þýðingar á erlendum tilskipunum ESB frekar en að vera sprottin úr íslenskri löggjöf
Kæra á hendur utanríkisráðherra vegna meintra landráða – staða málsins Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Kærendur telja að utanríkisráðherra hafi skort bæði stjórnskipulegt og stjórnarfarsréttarlegt vald og heimild til að undirrita samkomulagið við ESB um utanríkismál.
- Að hluta staðfest Styður Ísland getur ekki orðið aðildarríki að ESB að óbreyttri stjórnarskrá.
Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Aðild að Evrópusambandinu felur óhjákvæmilega í sér framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegs valds og krefst stjórnarskrárbreytingar
- Að hluta staðfest Styður Án stjórnarskrárbreytingar getur þjóðaratkvæðagreiðsla ekki ein og sér skapað lagalegt umboð til ESB-aðildar eða viðræðna um hana
Mun Trump reyna að koma í veg fyrir inngöngu Íslands í ESB? Blog.is
- Staðfest Styður Bandarísk stjórnvöld hafa ekkert formlegt vald til að stöðva eða samþykkja ESB-aðild Íslands.
Ólafur Ragnar svarar Carl Bildt: Stjórnarskrárlega ómögulegt Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, lýsti því yfir að það sé «stjórnarskrárlega ómögulegt» fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið á yfirstandandi kjörtímabili Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi krefjast stjórnarskrárbreytingar.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þarf stjórnarskrárbreyting að samþykkjast tvisvar sinnum á Alþingi með þingkosningum á milli.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskránni þarf fyrst að samþykkja breytinguna á núverandi þingi, síðan að kjósa nýtt Alþingi, og loks að staðfesta breytinguna aftur.
Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nýleg stjórnarskrá á Íslandi myndi innihalda auðlindaákvæði sem gæti verið grundvöllur fyrir ESB-samningsviðræður.
Sjálfstraust og sjálfstæði Íslendinga Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi þýða að Ísland framsæli löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdavald til Brussel.
Skýrt umboð skiptir máli Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Ísland gengur ekki inn í Evrópusambandið eftir fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna — til þess þarf tvær þjóðaratkvæðagreiðslur.
Spursmál #115 — Er Ísland á leið inn í Evrópusambandið? Spursmál (mbl.is)
- Að hluta staðfest Styður Ísland þarf stjórnarskrárbreytingu til þess að geta gengið í Evrópusambandið og þarf tvö þing að samþykkja hana.
Steinn í vegi aðildar að ESB Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, hefur bent á að aðild Íslands að ESB myndi krefjast breytinga á stjórnarskrá Íslands.
- Staðfest Styður Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarlögum þyrfti Alþingi að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, síðan þyrfti að fara fram þingkosning og nýtt Alþingi að staðfesta breytinguna aftur áður en hún gæti tekið gildi.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild felur í sér raunverulega tilfærslu valds á ákveðnum sviðum frá Alþingi til yfirþjóðlegra stofnana ESB — framsal á fullveldi sem erfitt eða ómögulegt er að taka til baka.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt greinargerð utanríkisráðherra myndu nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar krefjast samþykkis tveggja þinga með alþingiskosningum á milli.
- Að hluta staðfest Styður Samhliða aðildarferlinu sem hófst í júlí 2009 var unnið að breytingu á íslenska stjórnarskránni til að heimila ESB-aðild.
- Að hluta staðfest Styður Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því yfir 14. mars 2026 á X að það væri «stjórnarskrárlega ómögulegt» að ljúka aðildarferli Íslands á kjörtímabilinu sem lýkur í nóvember 2028.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Íslands eins og hún er nú.
- Að hluta staðfest Styður Enginn vinnur nú að breytingum á stjórnarskránni sem heimilaðar gætu ESB-aðild.
Stjórnarskráin og ESB DV
- Staðfest Styður Í stjórnarskránni er ekki að finna sérstakt ákvæði sem heimilar að valdi ríkisins sé deilt með öðrum ríkjum eða alþjóðastofnunum.
- Að hluta staðfest Styður Nefnd fjögurra lögfræðinga komst að þeirri niðurstöðu að hinn almenni löggjafi gæti að óbreyttri stjórnarskrá deilt valdheimildum ríkisins með alþjóðlegum stofnunum að vissu marki og að EES-samningurinn rúmaðist innan þess svigrúms.
- Að hluta staðfest Styður Flest aðildarríki ESB hafa gengið í sambandið með því að beita framsalsákvæði sem fyrir var í stjórnarskrá þeirra eða var sett í stjórnarskrá þeirra í tilefni af aðild.
- Að hluta staðfest Styður Almennt hefur verið gengið út frá því meðal lögspekinga og flestra stjórnmálamanna að óbreytt stjórnarskrá rúmi ekki aðild Íslands að ESB.
Svona er ferlið ef þjóðin samþykkir að 'kíkja í pakkann' RÚV
- Að hluta staðfest Styður Til að staðfesta aðildarsamning við Evrópusambandið þyrfti önnur þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi að fara fram.
- Staðfest Styður Til að breyta stjórnarskrá þarf samþykki tveggja þinga.
- Að hluta staðfest Styður Eftir staðfestingu aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti Alþingi að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, síðan þyrfti að boða til alþingiskosninga og nýtt þing einnig að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar.
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna er einungis eitt skref af mörgum í aðildarferli Íslands að ESB.
„Þá þyrfti að fá annan forsætisráðherra" Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Forsætisráðherra hefur fullyrt að hún muni beita neitunarvaldi um aðildarsamning að Evrópusambandinu og að samningurinn verði ekki borinn undir þjóðaratkvæði nema hún sé sátt við hann
- Staðfest Styður Einstakir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa ekki óskorðað vald til að taka ákvörðun að eigin geðþótta um hvort aðildarsamningur verði borinn undir þjóðina
Þarf Ísland að vera dýrasta land í heimi? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Samningur um ESB-aðild Íslands mun aldrei taka gildi nema íslenska þjóðin samþykki hann í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.
Þegar áframhald verður bakslag Vísir
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi þýða að Ísland þyrfti að færa löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald út fyrir landsteinana.
Þórdís myndi vilja þétta samstarf við ESB Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Íslenska stjórnarskráin heimilar ekki það magn valdframsals sem fylgir ESB-aðild, og þyrfti að breyta henni áður en Ísland gæti gerst aðili.
Þorgerður segir ESB bera virðingu fyrir ferli Íslands Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Til að ganga í ESB þarf að breyta stjórnarskránni til að heimila fullveldisframsal.
Þórunn Sveinbjarnardóttir: Markvisst unnið að því að afvegaleiða umræðuna DV
- Að hluta staðfest Styður Almennt samkomulag er um að breyta þurfi íslensku stjórnarskránni til að Ísland geti orðið fullgildur aðili að ESB.
- Staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting þarf að vera samþykkt á Alþingi, kjósa þarf til þings og nýtt þing þarf að samþykkja breytinguna.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskrárbreyting gæti verið samþykkt á Alþingi áður en reglulegar þingkosningar koma, ef viðræður ljúka á þessum kjörtímabili.
Um hvað er raunverulega verið að spyrja? Vísir
- Staðfest Styður ESB-aðild gæti leitt til þess að ákvörðunarvald á mikilvægum sviðum flyst frá Íslandi til stofnana Evrópusambandsins.
Umsögn um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu Blog.is
- Staðfest Styður Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 fara Alþingi og forseti Íslands saman með löggjafarvaldið.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt 21. gr. stjórnarskrárinnar verða alþjóðasamningar ekki bindandi nema með samþykki Alþingis.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskráin heimilar ekki framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana án skýrrar lagaheimildar og einungis eftir stjórnarskrárbreytingar.
Valdframsalið svo umfangsmikið að breyta þurfi stjórnarskrá vb
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt álitsgerð Lagastofnunar er valdframsalið til ESB svo umfangsmikið að þurfi óhjákvæmilega að breyta stjórnarskrá Íslands verði af inngöngu.
- Að hluta staðfest Styður Ísland gæti ekki gengið í Evrópusambandið án þess að stjórnarskránni yrði breytt áður en aðild tæki gildi.
- Staðfest Styður Höfundar álitsgerðarinnar telja að aðild að Evrópusambandinu fæli í sér «veigamikið framsal ríkisvalds allra valdþátta», þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds.
- Að hluta staðfest Styður Ísland er eina Norðurlandaríkið sem hefur ekki sérstakt ákvæði í stjórnarskrá um framsal ríkisvalds í þágu alþjóðasamstarfs.
- Að hluta staðfest Styður Sérstök ákvæði um framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana er að finna í stjórnarskrám Danmerkur, Noregs, Svíþjóðar og Finnlands.
- Að hluta staðfest Styður Höfundar álitsgerðarinnar telja að ESB-aðild fæli í sér framsal ríkisvalds langt umfram það sem íslensk stjórnskipun hefur hingað til talið heimilt án sérstakrar stjórnarskrárheimildar.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt álitsgerðinni myndi ESB-aðild, að óbreyttri stjórnarskrá, ganga gegn því viðmiði að framsalið þurfi að vera vel afmarkað og á takmörkuðu sviði.
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt álitsgerðinni myndi ESB-aðild, að óbreyttri stjórnarskrá, fara gegn því viðmiði að framsal ríkisvalds megi ekki vera verulega íþyngjandi fyrir íslenska ríkið eða þegna þess.
- Að hluta staðfest Styður Aðild Íslands að Evrópusambandinu getur ekki öðlast gildi fyrr en stjórnarskrárbreyting sem heimilar slíka aðild hefur öðlast gildi.
- Staðfest Styður Höfundar álitsgerðarinnar telja að stjórnarskrárbreyting vegna ESB-aðildar sé pólitísk grundvallarákvörðun, ekki tæknilegt lokaskref í aðildarferli.
- Að hluta staðfest Styður Ef stjórnarskrárbreyting á einnig að taka til hugsanlegrar frekari þróunar Evrópusambandsins þarf að ákveða sérstaklega hvaða málsmeðferð eigi að gilda og hvaða skorður eigi að setja við frekara framsali.