Hagfræðistofnun Háskóla Íslands
Samtök/stofnunFræðisetning
Stofnun — hlutlaus um ESB-aðild.
Yfirlit
Aðeins fullyrðingar sem aðilinn hefur fullyrt, verið vitnað í, eða umorðað eru taldar.
Fullyrðingar (14)
Að hluta staðfest Við skoðun helstu aðildarsamninga kemur í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar þrátt fyrir tilraunir í þá átt. Umorðað Fordæmi
Skýrsluhöfundar segja að við skoðun helstu aðildarsamninga komi í ljós að nýjum aðildarríkjum hafi ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu ESB varðandi fiskveiðar «þrátt fyrir tilraunir í þá átt».
EEA-LEGAL-012 staðfestir að nýjum aðildarríkjum hafa ekki verið veittar varanlegar undanþágur frá 2004 — Króatía fékk engar slíkar undanþágur 2013. AGRI-LEGAL-004 bendir á að ekkert ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu. Þó er fullyrðingin sérstaklega um fiskveiðar, og engin heimild fjallar beint um tilraunir ríkja til að fá undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu. Sjávarútvegur var aldrei opnaður í viðræðum Íslands (PREC-DATA-037), svo enginn beinn prófsteinn er til.
Samhengi sem vantar
Heimildir fjalla að mestu um almenna reglu um að varanlegar undanþágur séu ekki veittar nýjum aðildarríkjum, en beinar heimildir um tilraunir til undanþága frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu skortir. Grænland yfirgaf Evrópubandalagið árið 1985 einmitt vegna sjávarútvegsstefnunnar (PREC-HIST-017), sem bendir til þess að hún sé sérstaklega erfitt viðfangsefni. Danmörk og Írland fengu sögulegar undanþágur á öðrum sviðum við sérstakar aðstæður sem teljast óendurtekjanlegar (SOV-LEGAL-006).
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Norðmenn settu sér hátt markmið í samningaviðræðum við ESB um fiskveiðar en náðu hverfandi árangri. Umorðað Sjávarútvegur
Norðmenn hafi til dæmis sett sér hátt markmið en náð hverfandi árangri í samningaviðræðum við ESB.
POLL-DATA-006 staðfestir að fiskveiðar voru úrslitamál í norsku þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994 og strandbyggðir óttuðust sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Þetta bendir til þess að samningsniðurstaðan hafi ekki fullnægt sjávarútvegsgeiranum. Heimildir staðfesta hins vegar ekki beint að Norðmenn hafi «náð hverfandi árangri» — engin heimild lýsir nákvæmlega hvað Norðmenn óskuðu eftir eða hverju þeir náðu.
Samhengi sem vantar
Staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um nákvæmar kröfur Noregs í samningaviðræðum 1994 eða hvað þeir náðu á sviði fiskveiða. Fullyrðingin er trúverðug í ljósi þess að sjávarútvegurinn var á móti aðild, en «hverfandi árangur» er styrkara orðalag en heimildir styðja.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Í sumum tilvikum hafa ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við sérstök vandamál. Umorðað Fordæmi
Í sumum tilvikum hafi ríki náð tímabundnum undanþágum eða breytt sambandslöggjöf til að takast á við «sérstök vandamál».
EEA-LEGAL-023 sýnir fjölmörg dæmi um varanlega eða hálfvaranlega undanþágur: dönsk opt-out, írsk trygging, finnsk landbúnaðarstuðningur. SOV-LEGAL-006 staðfestir sama. Tímabundnar undanþágur eru vel skjalfestar — EEA-LEGAL-014 nefnir 7–12 ára aðlögunartímabil Króatíu og austur-evrópskra ríkja. Fullyrðingin er rétt og hófsöm.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Aðildarsamningar geta falið í sér undanþágur ef þeir innihalda skýr ákvæði um slíkt, samkvæmt ákveðnu dómafordæmi. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Í skýrslunni segir þó, með vísan í ákveðið dómafordæmi, að aðildarsamningar geti falið í sér undanþágur feli þeir í sér skýr ákvæði um slíkt.
EEA-LEGAL-023 staðfestir að aðildarsamningar hafa í reynd innihaldið undanþágur og sérstök fyrirkomulag. EEA-LEGAL-021 bendir á að fræðimenn telja 49. grein TEU leyfa hvaða samningsniðurstöðu sem er. Meginreglan er að aðildarlög (Acts of Accession) eru frumréttarleg og geta kveðið á um undanþágur ef þær eru skýrt tilgreindar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin vísar til «ákveðins dómafordæmis» sem ekki er tilgreint í heimildum. Heimildir staðfesta meginregluna en ekki tilvísunina í tiltekinn dóm.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar. Umorðað Sjávarútvegur
Evrópusambandið hefur ekki veitt nýjum aðildarríkjum varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins um fiskveiðar.
AGRI-LEGAL-004 og EEA-LEGAL-012 staðfesta báðar að engin varanleg undanþága hefur verið veitt frá sameiginlegri stefnu ESB — hvorki í landbúnaði né fiskveiðum. Króatía (2013) er nýjasta aðildarmálið og fékk engar varanlegar undanþágur. EEA-DATA-014 staðfestir sömu niðurstöðu sérstaklega varðandi fiskveiðar.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-023 sýnir þó að á öðrum sviðum hafa ríki fengið varanleg sérstök fyrirkomulag. Hvort Ísland gæti náð sui generis samkomulagi í fiskveiðum er enn óvíst og yrði prófað í samningaviðræðum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Við inngöngu nýrra ríkja er lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum, en sambandið setur ávallt fram þá meginkröfu að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu. Umorðað EES/ESB-löggjöf
Við inngöngu nýrra ríkja er því lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum. Hins vegar setur sambandið ávallt fram þá meginkröfu í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu, hvort sem um er að ræða bindandi eða óbindandi gerðir eða dóma dómstóls ESB.
Fullyrðingin hefur tvo hluta sem þarfnast aðskilins mats. Fyrri hlutinn — að lagalega sé unnt að kveða á um undanþágur í aðildarlögum — er staðfestur af SOV-LEGAL-006 og EEA-LEGAL-012 (Danmörk, Írland, Pólland hafa fordæmi). Seinni hlutinn — að ESB setji fram «meginkröfu» um óbreytt regluverk — fær stuðning í EEA-LEGAL-017 og EEA-LEGAL-012. Hins vegar er mikilvægt bil milli þessara tveggja staðhæfinga: samkvæmt EEA-LEGAL-012 hafa engar varanlegar undanþágur verið veittar frá Lissabon-samningnum (2009), og Króatía (2013) fékk engar. Fullyrðingin segir «lagalega unnt» sem er rétt í sögulegu samhengi, en gefur ranga mynd af núverandi stöðu þar sem pólitísk samstaða gegn nýjum undanþágum er mjög sterk.
Samhengi sem vantar
EEA-LEGAL-012 leggur áherslu á að frá Lissabon-samningnum (2009) hafi stefna ESB verið sú að ný aðildarríki fái ekki varanlegar undanþágur — einungis aðlögunartímabil. Króatía (2013) fékk engar undanþágur. Þó telji sumir lögfræðingar að 49. grein sáttmálans heimili fræðilega hvaða samningsniðurstöðu sem er, er pólitískt samræmi gegn nýjum undanþágum mjög sterkt. Fullyrðingin aðgreinir ekki varanlegar undanþágur frá aðlögunartímabilum, sem er lykilaðgreining í ESB-rétti.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Skýrsluhöfundar Hagfræðistofnunar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs. Umorðað Fordæmi
Skýrsluhöfundar fundu engar varanlegar undanþágur við skoðun á aðildarlögum einstakra ríkja, hvort sem litið er til landbúnaðar eða sjávarútvegs.
EEA-DATA-014 staðfestir beinlínis niðurstöðu Hagfræðistofnunar: varanlegar undanþágur frá kjarnaregluverki ESB — þar á meðal sameiginlegri sjávarútvegsstefnu — eru ólíklegar samkvæmt samningasögu sambandsins. Heimildin tekur fram að ESB hefur stöðugt haldið því fram að regluverkið sé ósamningsatriði að efni til og einungis aðlögunartímabil standi til boða, ekki varanlegar frávik. EEA-LEGAL-012 staðfestir að Króatía (2013) fékk engar varanlegar undanþágur. AGRI-DATA-019 styður einnig þessa mynd.
Samhengi sem vantar
Skýrsluhöfundar bentu jafnframt á að raunveruleg samningsskilmál í sjávarútvegi og landbúnaði voru aldrei prófuð — viðræðum var slitið áður en erfiðustu kaflarnir voru opnaðir. Þá hafa sumir lögfræðingar bent á að 49. grein sáttmálans um Evrópusambandið heimilar tæknilega séð hvaða samningsniðurstöðu sem er, þótt pólitísk samstaða sé gegn nýjum undanþágum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða voru í norska aðildarsamningnum sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða. Umorðað Sjávarútvegur
Sambandið viðurkenndi þau sjónarmið, en engu að síður voru engar varanlegar undanþágur vegna fiskveiða í aðildarsamningnum, sem Norðmenn felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu með 52% atkvæða.
POLL-DATA-006 staðfestir að norska þjóðaratkvæðagreiðslan 1994 skilaði 52,2% á móti aðild — sem samræmist «52%» fullyrðingarinnar. Fiskveiðar voru úrslitaatriði samkvæmt sömu heimild. Hvað varðar «engar varanlegar undanþágur» er þetta í samræmi við EEA-LEGAL-012 og AGRI-LEGAL-004, en engin heimild lýsir sérstaklega efni norska aðildarsamningsins.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta ekki beint innihald norska aðildarsamningsins varðandi fiskveiðar. Fullyrðingin um «engar varanlegar undanþágur» er trúverðug í ljósi almennrar ESB-stefnu en hefði þurft sérstaka staðfestingu.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Í grundvallaratriðum eru aðeins veittar tímabundnar undanþágur í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og landbúnaður og fiskveiðar, og eru þær hugsaðar sem aðlögunartími. Umorðað Sjávarútvegur
Í grundvallaratriðum séu aðeins veittar tímabundnar undanþágur, sérstaklega í málaflokkum þar sem sameiginleg stefna gildir, líkt og með landbúnað og fiskveiðar. Þær undanþágur séu hugsaðar sem aðlögunartími fyrir viðkomandi ríki.
Grunnreglan er rétt — EEA-LEGAL-021 staðfestir að viðræður snúast um «skilyrði og tímasetningu» innleiðingar, ekki um hvort reglurnar séu teknar upp. EEA-LEGAL-014 sýnir að frá aðild Króatíu (2013) hafa einungis aðlögunartímabil, ekki varanlegar undanþágur, verið í boði. AGRI-LEGAL-004 staðfestir að ekkert ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá landbúnaðarstefnunni. Hins vegar notar fullyrðingin orðið «aðeins» sem er of sterkt — Danmörk fékk varanlegar undanþágur frá evrunni, varnarstefnunni og réttarmálum (Edinburgh-samningurinn 1992). Pólland fékk 12 ára aðlögunartímabil á kaupum á landbúnaðarlandi sem nálgast undanþágu í framkvæmd.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-006 bendir á að Danmörk hafi fengið varanlegar undanþágur í Edinburgh-samningnum 1992 og Írland hafi undanþágu frá Schengen og réttarmálum. Þessar undantekningar stangast á við orðið «aðeins» í fullyrðingunni. EEA-LEGAL-014 nefnir þó skýrt að frá 2013 (Króatía) hafi aðeins aðlögunartímabil verið í boði — þ.e. stefnan hefur þrengst verulega. Finnland og Svíþjóð fengu viðbótarstuðning fyrir norðlægan landbúnað sem er ekki undanþága en þó sérstök meðferð.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Malta fékk í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi. Umorðað Fordæmi
Til dæmis fékk Malta í gegn viðauka um viðhald fiskveiðistofna í Miðjarðarhafi
PREC-HIST-020 stáðfestir að Malta fékk ýmis sérákvæði í aðildarsamningi sínum 2004, þar á meðal «a fisheries management zone addressed in EC Regulation 813/2004». Þetta bendir til þess að Malta hafi náð einhverju varðandi fiskveiðar í Miðjarðarhafi, en nákvæm lýsing á «viðauka um viðhald fiskveiðistofna» er ekki í heimildum.
Samhengi sem vantar
Reglugerð ESB 813/2004 er nefnd en efni hennar ekki útskýrt í heimildum. Hvort um varanlega undanþágu eða tímabundna sérreglu var að ræða er ekki ljóst.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Í aðildarsamningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar. Umorðað Landbúnaður
í samningi Noregs, Svíþjóðar og Finnlands er heimilað að styrkja sérstaklega landbúnað í norðurhéruðum þar sem veðuraðstæður eru óblíðar
AGRI-DATA-021 og AGRI-LEGAL-002 staðfesta skýrt að Finnland og Svíþjóð fengu heimild til viðbótarstuðnings við landbúnað í norðurhéruðum samkvæmt gr. 141/142 aðildarlaganna frá 1994. Fullyrðingin er rétt varðandi Finnland og Svíþjóð, en Noregur varð aldrei aðili að ESB — norski aðildarsamningurinn öðlaðist aldrei gildi þar sem Norðmenn höfnuðu aðild.
Samhengi sem vantar
Noregur samdi um aðildarsamning 1994 en hann tók aldrei gildi vegna niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Tilvísun í «samning Noregs» er tæknilega rétt (samningurinn var gerður) en villandi ef lesandinn skilur hana þannig að Noregur sé bundið af honum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Staðfest Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum ESB, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Umorðað Sjávarútvegur
Í niðurstöðu skýrslukaflans segir að Íslandi gæti reynst erfitt að ná varanlegum undanþágum frá reglum, sérstaklega í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum þar sem stefnan er sameiginleg fyrir ESB.
EEA-DATA-014 staðfestir niðurstöðu Hagfræðistofnunar um að varanlegar undanþágur frá kjarna-regluverki ESB séu ólíklegar. AGRI-DATA-019 sýnir að landbúnaður krefst heildaraðlögunar. EEA-LEGAL-012 staðfestir stefnu ESB gegn nýjum varanlegum undanþágum. Fullyrðingin er hófsöm — hún segir «gæti reynst erfitt», ekki «ómögulegt».
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-014 mælir þó með að prófa samningaviðræður til að sjá hvort sérfyrirkomulag sé mögulegt. EEA-LEGAL-023 sýnir að Finnland og Danmörk hafa fengið varanleg sérstök fyrirkomulag á öðrum sviðum.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
Að hluta staðfest Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út skýrslu um aðildarviðræður Íslands við ESB í febrúar 2014 að beiðni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Umorðað Fordæmi
skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður Íslands við ESB, eitt ítarlegasta gagnið sem tekið hefur verið saman um þetta flókna mál. Hún var gefin út í febrúar 2014 að beiðni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar
PREC-HIST-004 staðfestir að miðju-hægri ríkisstjórnin sem kosin var 2013 frysti aðildarviðræður, og Ísland afturkallaði umsóknina í mars 2015. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var forsætisráðherra þeirrar ríkisstjórnar. Hins vegar nefnir engin heimild Hagfræðistofnun Háskóla Íslands eða skýrslu hennar frá febrúar 2014. EEA-DATA-015 og POLITICAL-DATA-003 fjalla um ríkisstjórnina en ekki um skýrsluna. Fullyrðingin um tilvist skýrslunnar og beiðni ríkisstjórnarinnar er ekki sannprófanleg á grundvelli fyrirliggjandi heimilda.
Samhengi sem vantar
Engin heimild nefnir Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, skýrslu um aðildarviðræður frá febrúar 2014, eða beiðni Sigmundar Davíðs um slíka skýrslu. Bakgrunnur um frystar viðræður er staðfestur en sértæku atriðin í fullyrðingunni eru utan heimilda.
Staðfest Hagfræðistofnun háskóla Íslands komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu 2014 að ef haft er í huga hve ólíkar áherslur eru í stefnu Íslands og ESB sé vandséð hvernig Ísland hefði getað komið með áætlun um aðlögun að sjávarútvegsstefnu ESB. Tilvitnað Sjávarútvegur
Í skýrslu Hagfræðistofnunar segir að "ef haft er í huga hve ólíkar áherslur eru í stefnu Íslands og Evrópusambandsins er vandséð hvernig Ísland hefði getað komið með áætlun um aðlögun að stefnu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum."
EEA-DATA-014 staðfestir að skýrsla Hagfræðistofnunar komst að þeirri niðurstöðu að varanlegar undanþágur frá lykilstefnum ESB — einkum sameiginlegri sjávarútvegsstefnu — væru ólíklegar, og að fullur ávinningur aðildar væri óviss þar sem erfiðustu kaflarnir voru aldrei samdir. FISH-DATA-023 styður þetta enn frekar með því að lýsa grundvallarósamræmi milli íslenska kvótakerfisins og sjávarútvegsstefnu ESB. AGRI-DATA-019 staðfestir að bæði sjávarútvegur og landbúnaður krefjast «algerrar endurskipulagningar» til samræmis við ESB-kerfið.
Samhengi sem vantar
EEA-DATA-014 bendir einnig á að skýrslan mælti með því að kanna raunverulega samningsstöðu Íslands í viðræðum, frekar en að gera ráð fyrir niðurstöðu. Nákvæm orðalag skýrslunnar er ekki endurtekið í heimild, þótt efnisleg niðurstaða sé staðfest.