POL-DATA-010
Sérfræðigreining
Há
ESB-málið hefur haft veruleg áhrif á ríkisstjórnarsamstarf á Íslandi frá 2007. Ríkisstjórnin 2009–2013 sótti um aðild, ríkisstjórnin 2013–2016 fraus viðræðurnar og núverandi ríkisstjórn ákvað að halda þjóðaratkvæðagreiðslu sem málamiðlun. Framhaldið ræðst af úrslitunum — já-svar torveldar þeim sem vilja stöðva aðildarviðræður en nei-svar fjarlægir málið úr stjórnmálaumræðunni um ókomna tíð.
Enska frumtextinn
EU policy has been a significant factor in Icelandic coalition formation since 2007. The 2009–2013 coalition (Samfylkingin + Left-Greens) applied for EU membership despite the Left-Greens' ambivalence, reflecting the crisis-era consensus. The 2013–2016 coalition (Independence Party + Progressive Party) suspended negotiations as a core coalition commitment. The 2017–2021 coalition (Independence, Progressive, Left-Greens) maintained the suspension. The current government's decision to hold a referendum represented a compromise between pro-EU and anti-EU coalition partners. Post-referendum coalition dynamics will depend heavily on the result — a 'Yes' vote would make it difficult for anti-EU parties to block accession negotiations, while a 'No' vote would remove the issue from coalition politics for a generation.
Heimild
Coalition agreements 2009, 2013, 2016, 2017, 2021, 2024; Althingi records
Stjórnarsáttmálar íslenskra ríkisstjórna frá 2009 til 2024 og þingskjöl á Alþingi um mótun Evrópustefnu og samstarfsgrundvöll stjórnarflokkanna.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Ýmsir þættir aðrir en stefna ESB hafa áhrif á gangverk stjórnarsamstarfs. Þar sem þjóðaratkvæðagreiðslan er bindandi eru möguleikar stjórnarflokka til að hagræða ESB-málinu takmarkaðir eftir að atkvæðagreiðslu lýkur. Engu að síður munu það vera sitjandi stjórnvöld sem ákvarða hraða og skilmála aðildarviðræðna, verði þær samþykktar.
Notuð í greiningum (20)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn fengu 13 ár samfellt í ríkisstjórn og réðu ekki við verðbólgu og krónuklafa á heimilum og fyrirtækjum.
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Ef svarið verður nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni um ESB-aðild er málið úr sögunni í íslenskri pólitík í fyrirsjáanlegri framtíð.
Að kíkja undir pilsfaldinn hjá Maddömunni í Brüssel Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin sem lagði fram ESB-umsóknina 2009 var ekki í heild sinni að baki umsókninni — einungis forsætis- og utanríkisráðherra stóðu að henni.
Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ef þjóðaratkvæðagreiðslunni um viðræður er hafnað munu ESB-málefni á Íslandi líklega fara af dagskrá í mörg ár eða jafnvel áratugi.
- Að hluta staðfest Andmælir Saga Íslands sýnir að stór pólitísk mál fara ekki strax aftur á dagskrá þegar þeim er hafnað, heldur festast þau og umræðan deyr.
ESB aðild hefði veruleg neikvæð áhrif á hagsmuni íslenskra bænda RÚV
- Að hluta staðfest Styður Óvissa og ólga í alþjóðamálum vekur spurningar um hvort þetta sé rétti tíminn fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðild.
Flott embætti í boði fyrir ESB ríki Vísir
- Þarfnast samhengis Andmælir Sama ríkisstjórnin hafi ákveðið að gera hlé á aðildarviðræðunum árið 2013.
Fólk sem treystir ekki þjóð til að hafa vit fyrir sjálfri sér Vísir
- Að hluta staðfest Styður Forsvarsmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks vildu á kjörtímabilinu 2009 til 2013 fara í svokallað tvöfalt atkvæðagreiðsluferli í ESB-málinu.
- Að hluta staðfest Styður Ef þjóðin hafnar þjóðaratkvæðagreiðslunni um aðildarviðræður er spurningin um ESB-aðild af borðinu um fyrirsjáanlega framtíð.
Heiðrún: Dýr verður Flokkur fólksins allur vb
- Að hluta staðfest Styður Þegar viðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu hófust árið 2009 var fórnarkostnaðurinn við að sannfæra VG til þátttöku sá að öll orkuvinnsla yrði sett á frost.
Ísland yrði í aftursætinu, rétt eins og Samfylkingin er í aftursætinu hjá Viðreisn RÚV
- Staðfest Styður Breitt ríkisstjórnarsamstarf var myndað árið 2017.
Jón Gnarr: ESB ske es spé DV
- Að hluta staðfest Andmælir Allir flokkar á Alþingi virtust sammála um að ljúka samningaviðræðum og láta þjóðina kjósa
Kristrún og þjóðaratkvæðagreiðslan bjorn_is
- Að hluta staðfest Styður Samfylkingin og VG kolféllu í þingkosningunum 2013 eftir að hafa stöðvað ESB-viðræðurnar.
- Að hluta staðfest Styður Á nýju þingi eftir 2013-kosningar var enginn meirihluti fyrir því að halda áfram ESB-viðræðum.
Norðmenn vilja vita hvort Íslendingar séu á hraðferð inn í Evrópusambandið RÚV
- Staðfest Styður Ríkisstjórn Íslands leggur áherslu á að halda EES-samningnum virkum óháð niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um ESB-aðild.
Ósamstiga um nægan meirihluta Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnarflokkarnir hafa lýst yfir að þeir muni virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar, hvort sem hún verður já eða nei.
Ótæk stefna Viðreisnar Björn Bjarnason
- Staðfest Styður Ríkisstjórn sem mynduð var að loknum þingkosningum vorið 2013 lýsti andstöðu við aðild að ESB og efnaði ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna.
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin sem mynduð var eftir þingkosningarnar 2013 sagði að það væri pólitískt ómögulegt að stofna til viðræðna um aðild að ESB ef ekki væri meirihluti á Alþingi fyrir aðild.
- Staðfest Styður Við stjórnarmyndunina 21. desember 2024 var ESB-ágreiningur stjórnarflokkanna leystur með því að þjóðin skyldi fyrir árslok 2027 spurð hvort hún vildi framhald ESB-viðræðna.
Ríkisstjórnin sem grefur undan EES-samningnum Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Síðasta vinstristjórn setti einnig ESB-aðild á dagskrá
Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu Nútíminn
- Þarfnast samhengis Andmælir ESB-aðild hefur lengi verið jaðarmál í íslenskri umræðu.
Segir samningsstöðu Íslands ekki sterka Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Þegar ríkisstjórnin sem sat 2009–2013 sótti um ESB-aðild var annar tveggja stjórnarflokka á móti aðild.
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin sem sat 2009–2013 hafði veikt umboð og engan þingmeirihluta að baki ESB-umsókninni.
- Að hluta staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðslan um ESB-aðild á rætur að rekja til þess veika umboðs sem fyrri ríkisstjórn hafði við umsóknina 2009–2013.
Sigmundur Davíð helsti áhrifavaldur á afstöðu Össurar í ESB-málinu Vísir
- Staðfest Styður Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Bjarna og Sigmundar frá maí 2013 talaði um «hlé á aðildarviðræðum» en ekki formleg slit.
Stjórnarskráin bannar ESB-aðild Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Það reyndist tilgangslaust á árunum 2009 til 2013 að breyta stjórnarskránni án samvinnu allra flokka.
Tvær skýrslur frá 2014: Varanlegar undanþágur um sjávarútveg aldrei veittar en ekki útilokaðar RÚV
- Staðfest Styður Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs frá 2013 var tekið fram að ekki yrði haldið lengra í aðildarviðræðum við ESB nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.