Landbúnaðarstefna ESB henti íslenskum landbúnaði illa

Samkvæmt henni eru gefnir tveir valkostir: Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu eða nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Fullyrðing: Í þjóðaratkvæðagreiðslunni verða tveir valkostir: já til áframhaldandi viðræðna eða nei.

SOV-DATA-006 staðfestir að þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum sem voru stöðvaðar 2013 — sem felur í sér já/nei valmöguleika. POLL-DATA-017 greinir á milli stuðnings við viðræður og stuðnings við aðild og nefnir að 42%–42% skipting kemur fram um aðild. Fullyrðingin vantar þó mikilvægt samhengi: hún lýsir valkostunum sem «já til áframhaldandi viðræðna eða nei» en nefnir ekki að þetta er ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla, ekki bindandi. Nákvæmt orðalag atkvæðaseðilsins er ekki staðfest í heimildum.

Formaður Sjálfstæðisflokksins sagði dagsetninguna henta frasakenndri stefnu ríkisstjórnarinnar en ekki þjóðinni.

Fullyrðing: Formaður Sjálfstæðisflokksins sagði dagsetninguna henta "frasakenndri" stefnu ríkisstjórnarinnar en ekki þjóðinni.

PARTY-DATA-020 staðfestir að nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi lýst nálgun ríkisstjórnarinnar sem «frasakenndri» og gagnrýnt dagsetninguna 29. ágúst. Heimild nefnir þó «several Independence Party MPs» — ekki sérstaklega formann flokksins. Fullyrðingin eignar þessi ummæli formanninum (Bjarna Benediktssyni) en heimildin staðfestir aðeins að formaðurinn hafi gagnrýnt tímaáætlunina sem of skyndilega. Beint tilvitnun í orðið «frasakennd» kemur ekki frá formanni heldur frá «several MPs» samkvæmt heimildinni.

Að sjálfsögðu höfum við ekkert á móti því að það fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um málið og þá hvort það verði farið í viðræður eða áframhaldandi viðræður.

Fullyrðing: Bændasamtökin hafa ekkert á móti þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður.

POL-DATA-019 lýsir afstöðu Bændasamtaka Íslands á blæbrigðaríkan hátt. Samtökin eru formlega á móti ESB-aðild en hafa engu að síður sett fram lágmarkskröfur fyrir íslenskan landbúnað ef til aðildar kæmi — sem bendir til pragmatískrar nálgunar fremur en algerrar andstöðu við ferlið sjálft. Hins vegar staðfestir engin heimild beint að samtökin hafi «ekkert á móti» þjóðaratkvæðagreiðslunni. Orðalagið «ekkert á móti» er sterkara en heimildir réttlæta, þar sem samtökin hafa skýra andstöðu við ESB-aðild þótt þau virðist sætta sig við þjóðaratkvæðagreiðsluna sjálfa.

Þá hentar frjálst flæði landbúnaðarvara illa íslenskum aðstæðum.

Fullyrðing: Frjálst flæði landbúnaðarvara hentar illa íslenskum aðstæðum.

Fjölmargar heimildir styðja grunnröksemdina. POL-DATA-015 lýsir mati Bændasamtaka Íslands um að 40–60% búa gætu orðið órekstarhæf, AGRI-DATA-008 staðfestir að EES-samningurinn útilokar landbúnað frá frjálsu flæði og háir tollar (30–100%+) vernda innlenda framleiðslu, og AGRI-DATA-019 staðfestir niðurstöðu Framkvæmdastjórnarinnar um að landbúnaður krefjist hvað umfangsmestu aðlögunar. Hins vegar er fullyrðingin einföldun — hún gerir ekki ráð fyrir aðlögunartímabilum, hugsanlegum stuðningi sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar (CAP-greiðslum), eða sérákvæðum sambærilegum við fordæmi Finnlands.

Landbúnaðarstefna sambandsins henti hins vegar afar illa hér á landi.

Fullyrðing: Sameiginleg landbúnaðarstefna ESB (CAP) hentar afar illa hér á landi.

Heimildir styðja að CAP myndi valda verulegum erfiðleikum fyrir íslenskan landbúnað. AGRI-DATA-009 og POL-DATA-015 sýna áætlanir um 30–50% tekjusamdrátt bænda og hugsanlega 40–60% bústöðva innan 10 ára. AGRI-DATA-022 (ný heimild) bendir á að CAP-greiðslur til Íslands yrðu líklega 80–120 milljónir evra á ári, verulega undir núverandi stuðningi (170–200 milljónir evra). Fullyrðingin um að CAP «henti afar illa» er þó of afdráttarlaus: PREC-DATA-015 sýnir að Írland hefur nýtt CAP-umhverfisgreiðslur vel, og AGRI-DATA-020 bendir á að nýir aðildarríkir fái smám saman hærri greiðslur yfir 10 ára tímabil. Aðlögunartímabil og sérákvæði gætu dregið úr högginu.

Margrét Ágústa telur að ekki verði hægt að fá varanlegar undanþágur frá landbúnaðarastefnunni.

Fullyrðing: Ekki er hægt að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.

AGRI-LEGAL-003 staðfestir að landbúnaðarkaflinn (Chapter 11) var aldrei opnaður í aðildarviðræðum 2010–2013 vegna innbyrðis ágreinings á Íslandi, sem bendir til að þetta sé erfiður viðræðukafli. Hins vegar sýnir AGRI-LEGAL-002 að varanlegar undanþágur (Article 142) hafa verið samdar í aðildarsamningum, svo það er rangt að segja að það sé ómögulegt. Þetta er spá fremur en staðreynd og fullyrðingin endurspeglar álit ræðumanns.

Það var ástæða fyrir því á sínum tíma að viðræðurnar stoppuðu en það var m.a. vegna landbúnaðarkaflans.

Fullyrðing: Landbúnaðarkaflinn var m.a. ástæða þess að aðildarviðræður Íslands við ESB stöðvuðust á sínum tíma.

AGRI-DATA-018, AGRI-LEGAL-003 og AGRI-DATA-024 staðfesta öll að landbúnaðarkaflinn (kafli 11) var aldrei opnaður í aðildarviðræðunum 2010–2013. Þetta var einn erfiðasti kaflinn vegna innlendra deilna um niðurgreiðslur og tollvernd. Fullyrðingin segir hins vegar að kaflinn hafi verið «m.a. ástæða» þess að viðræðurnar stöðvuðust, og þar er hún of einföld. Fyrirvarar heimildanna gera skýrt að viðræðurnar stöðvuðust af pólitískum ástæðum — ríkisstjórn Sigmundar Davíðs 2013 ákvað að stöðva þær — ekki sérstaklega vegna landbúnaðarkaflans. Sjávarútvegsmál voru jafnumdeild eða umdeildari. Kaflinn var einkenni pólitísks flækjustigs en ekki bein orsök stöðvunarinnar.

Við gerum hins vegar athugasemd við upplýsingaóreiðu um málið.

Fullyrðing: Bændasamtökin gera athugasemd við upplýsingaóreiðu um ESB-aðildarmálið.

POL-DATA-019 staðfestir að Bændasamtök Íslands eru mótfallin ESB-aðild og hafa tekið virkan þátt í umræðunni. POL-DATA-024 lýsir gagnrýni á upplýsingaherferð ríkisstjórnarinnar sem hlutdræga, en þar eru andstæðingarflokkar — ekki Bændasamtökin — nefndir sérstaklega. Engin heimild staðfestir beint að Bændasamtökin hafi gert athugasemd við «upplýsingaóreiðu» sem slíka. Heimildir styðja þó almenna afstöðu samtakanna gegn ESB-aðild og virkan þátt þeirra í umræðunni.