Tollabandalag ESB og hugmyndir um tímabundna tollvernd
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Tollabandalag Evrópusambandsins fellur undir einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU). EES/ESB-löggjöf
Í fyrsta lagi fellur tollabandalag Evrópusambandsins undir svokallaða einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU).
Fullyrðing: Tollabandalag Evrópusambandsins fellur undir einkavaldbærni sambandsins samkvæmt 3. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU).
SOV-LEGAL-030 staðfestir þetta beint: einkavaldbærni ESB samkvæmt 3. gr. TFEU nær til tollabandalagsins, samkeppnisreglna, peningastefnunnar (evrusvæðið), sameiginlegrar viðskiptastefnu og verndar sjávarauðlinda. Fleiri heimildir (EEA-LEGAL-008, TRADE-DATA-040, EEA-LEGAL-022) vísa einnig til þess að tollabandalagið sé utan EES-samningsins vegna þess að það fellur undir einkavaldbærni ESB.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt SOV-LEGAL-030 er formleg skipting valdbærnisviða ekki alltaf skýr í framkvæmd — mörkin á milli einkavaldbærni og sameiginlegrar valdbærni eru stundum þokukennd vegna löggjafar sem kemur í veg fyrir aðgerðir aðildarríkja á sviðum sem formlega eru sameiginleg.
Staðfest Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB hafa aðildarríki ekki sjálfstæða heimild til að semja um frávik frá sameiginlegu regluverki. EES/ESB-löggjöf
Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni hafa aðildarríki ekki sjálfstæða heimild til að semja um frávik frá sameiginlegu regluverki.
Fullyrðing: Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB hafa aðildarríki ekki sjálfstæða heimild til að semja um frávik frá sameiginlegu regluverki.
SOV-LEGAL-030 skilgreinir einkavaldbærni (3. gr. TFEU) þannig að aðeins ESB megi setja lög á þessum sviðum. Þetta þýðir í raun að aðildarríki hafa ekki sjálfstæða heimild til löggjafar eða samninga á þessum sviðum. EEA-LEGAL-012 staðfestir jafnframt að ný aðildarríki fá ekki varanlegar undanþágur frá regluverkinu — aðeins tímabundin aðlögunartímabil.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að mörkin á milli einkavaldbærni og sameiginlegrar valdbærni eru ekki alltaf skýr í framkvæmd (SOV-LEGAL-030). Auk þess hafa sum ríki samið um varanlegar sérreglur við sérstæðar sögulegar aðstæður, svo sem Danmörk um evru-undanþágu, en slíkt er talið óendurtakanlegt eftir Lissabon-sáttmálann.
Staðfest Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB liggur löggjafar- og samningsvaldið hjá Evrópusambandinu sjálfu í gegnum stofnanir þess. EES/ESB-löggjöf
Þar liggur löggjafar- og samningsvaldið hjá Evrópusambandinu sjálfu í gegnum stofnanir þess.
Fullyrðing: Á sviðum sem falla undir einkavaldbærni ESB liggur löggjafar- og samningsvaldið hjá Evrópusambandinu sjálfu í gegnum stofnanir þess.
SOV-LEGAL-030 skilgreinir einkavaldbærni þannig að «aðeins ESB megi setja lög» á þessum sviðum. Löggjafarvaldið beinist í gegnum stofnanir ESB — Framkvæmdastjórnina, Evrópuþingið og Ráðherraráð ESB. EEA-LEGAL-002 bendir einnig á að EFTA-ríki hafa ekki atkvæðisrétt í ráðherraráðinu eða Evrópuþinginu, sem undirstrikar að löggjafarvaldið liggur hjá stofnunum sambandsins.
Samhengi sem vantar
Þó ber að nefna að aðildarríkin eiga fulltrúa í ráðherraráði ESB og kjósa meðlimi í Evrópuþingið — löggjafarvaldið er þannig ekki algjörlega aðskilið frá aðildarríkjunum heldur er beitt í gegnum sameiginlegar stofnanir þar sem ríkin eiga aðild.
Staðfest Frjáls för vöru er ein af fjórum grunnstoðum innri markaðar ESB. EES/ESB-löggjöf
Í öðru lagi er frjáls för vöru ein af fjórum grunnstoðum innri markaðarins.
Fullyrðing: Frjáls för vöru er ein af fjórum grunnstoðum innri markaðar ESB.
Margar heimildir staðfesta þetta samhljóða. EEA-LEGAL-003 nefnir fjórar frelsistegundir innri markaðarins: vörur, þjónusta, fjármagn og fólk. EEA-DATA-010 og EEA-LEGAL-022 staðfesta sömu skiptingu. Frjáls för vöru er ótvírætt ein af fjórum grunnstoðum innri markaðarins.
Staðfest Aðild að ESB felur í sér að vörur frá öðrum aðildarríkjum njóta tollfrelsis innan tollabandalagsins. EES/ESB-löggjöf
Aðild að sambandinu felur í sér að vörur frá öðrum aðildarríkjum njóta tollfrelsis innan tollabandalagsins.
Fullyrðing: Aðild að ESB felur í sér að vörur frá öðrum aðildarríkjum njóta tollfrelsis innan tollabandalagsins.
TRADE-DATA-040 lýsir tollabandalagskerfi ESB þar sem aðildarríkin beita sameiginlegum ytri tolli gagnvart þriðju ríkjum og hafa tollfrelsi sín á milli. EEA-LEGAL-003 og EEA-LEGAL-022 staðfesta að tollabandalagið er hluti af ESB-aðild en fellur utan EES-samningsins. Fullyrðingin er rétt að kjarni — innan tollabandalagsins er enginn tollur á vörur á milli aðildarríkja.
Samhengi sem vantar
Þó ber að geta þess að EES-ríki njóta nú þegar tollfrelsis á iðnaðarvörum á innri markaðnum — munurinn snýst fyrst og fremst um landbúnaðarvörur, þar sem Ísland heldur háum tollum (30–100%+) sem myndu falla brott við aðild.
Staðfest Í aðildarferli Finnlands var óskað eftir sértækum ráðstöfunum vegna landbúnaðar. Fordæmi
Í aðildarferli Finnlands var óskað eftir sértækum ráðstöfunum vegna landbúnaðar.
Fullyrðing: Í aðildarferli Finnlands var óskað eftir sértækum ráðstöfunum vegna landbúnaðar.
AGRI-LEGAL-002 staðfestir að Finnland og Svíþjóð tryggðu sér varanlegan rétt til viðbótarstuðnings við landbúnað á norðlægum svæðum samkvæmt 142. gr. aðildarsamningsins frá 1994. Þessi stuðningur nemur um 290 milljónum evra á ári í tilviki Finnlands. PREC-HIST-018 nefnir einnig að áhyggjur af landbúnaðaraðlögun voru meðal helstu athugasemda Finna fyrir aðild.
Samhengi sem vantar
Stuðningur Finnlands samkvæmt 142. gr. er viðbót við sameiginlegu landbúnaðarstefnuna, ekki undanþága frá henni — Finnland innleiðir sameiginlegu landbúnaðarstefnuna að fullu auk sérstaks stuðnings. Hvort slík fordæmi gætu átt við um Ísland er óvíst þar sem engar tvær aðildarviðræður eru eins.
Að hluta staðfest Í aðildarviðræðum Íslands við ESB á árunum 2009–2013 var óskað eftir áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur. Landbúnaður
Þar var óskað eftir áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur.
Fullyrðing: Í aðildarviðræðum Íslands við ESB á árunum 2009–2013 var óskað eftir áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur.
EEA-DATA-013 staðfestir að samningastaða Íslands um landbúnað (kafli 11) fól í sér verndun hárra tolla á mjólkur- og kjötvörur og framlengd aðlögunartímabil. Þó ber að hafa í huga að landbúnaðarkaflinn var aldrei opnaður í viðræðunum (AGRI-LEGAL-003, AGRI-DATA-018) — Ísland var beðið um að skila samningastöðu en gerði það aldrei vegna innbyrðis ágreinings. Krafan um áframhaldandi tollvernd var því hluti af stefnumótun ríkisstjórnarinnar, en hún barst aldrei formlega til samningaborðsins.
Samhengi sem vantar
Landbúnaðarkaflinn var einn af sex köflum sem aldrei voru opnaðir — samningastaðan var unnin innanlands en aldrei lögð formlega fram. Munurinn á innri stefnumótun og formlegri kröfu í samningum er verulegur.
Að hluta staðfest Þeir sem stýrðu samningahópi stjórnvalda á Íslandi í aðildarviðræðunum 2009–2013 töldu áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur við aðild vera óraunhæfa. Landbúnaður
Svarið af hálfu þeirra sem stýrðu samningahópi stjórnvalda á Íslandi var að slíkt væri óraunhæft innan ramma aðildar.
Fullyrðing: Þeir sem stýrðu samningahópi stjórnvalda á Íslandi í aðildarviðræðunum 2009–2013 töldu áframhaldandi tollvernd fyrir búvörur við aðild vera óraunhæfa.
Heimildir styðja almennt þá niðurstöðu að varanleg tollvernd sé óraunhæf innan ESB. AGRI-LEGAL-004 staðfestir að ekkert ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni, og EEA-LEGAL-021 undirstrikar að samningaviðræður snúist um tímasetningu innleiðingar, ekki hvort reglurnar séu teknar upp. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands komst að sambærilegri niðurstöðu (EEA-DATA-014). Aftur á móti er engin heimild sem tilgreinir beint afstöðu leiðtoga samningahópsins — fullyrðingin um «þá sem stýrðu samningahópi» er ekki staðfest með beinum tilvitnunum.
Samhengi sem vantar
Engin heimild í staðreyndagrunninum tilgreinir bein ummæli leiðtoga samningahópsins um að tollvernd búvara væri óraunhæf. Niðurstaðan er studd af efnislegum heimildum um aðildarferli ESB, en eignaðilin — að þetta hafi verið afstaða samningahópsins sjálfs — er ekki sannreynd.
Að hluta staðfest Undanþágur frá frjálsu flæði vara samrýmast ekki uppbyggingu ESB-sáttmálanna. EES/ESB-löggjöf
hvers konar undanþága frá frjálsu flæði vúvara inna sambandsins samrýmist ekki þeirri uppbyggingu sem sáttmálarnir mæla fyrir um.
Fullyrðing: Undanþágur frá frjálsu flæði vara samrýmast ekki uppbyggingu ESB-sáttmálanna.
Grundvallarreglan um frjálst flæði vara er ein af fjórum grunnstoðum innri markaðarins samkvæmt EEA-LEGAL-003 og EEA-LEGAL-022. Aðild að ESB felur í sér fulla þátttöku í tollabandalaginu (TRADE-DATA-040). EEA-LEGAL-012 staðfestir jafnframt að ný aðildarríki fá ekki varanlegar undanþágur eftir Lissabon-sáttmálann. Fullyrðingin er þó of víð — sáttmálarnir heimila sjálfir tímabundnar undanþágur og aðlögunartímabil, og 36. gr. TFEU heimilar takmarkanir á frjálsu vöruflæði á grundvelli almannahagsmuna, siðferðis, öryggis og heilsuverndar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin segir «hvers konar undanþága» sem er of víðtækt. ESB-sáttmálarnir heimila sjálfir tilteknar takmarkanir á vöruflæði (36. gr. TFEU) vegna almannahagsmuna. Auk þess eru aðlögunartímabil hefðbundin í aðildarferlum (AGRI-DATA-016). Enginn varanlegur undanþágusamningur um vöruflæði er þekktur, en tímabundnar ráðstafanir og lagalegar takmarkanir eru innbyggðar í kerfið.