Aðild að ESB mundi rústa íslenskum landbúnaði
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Finnskt ríki veitir viðbótarframlög til bænda umfram það sem kemur úr sjóðum ESB fyrir landbúnað norðan 62. breiddargráðu. Landbúnaður
Þrátt fyrir umfangsmikil framlög finnska ríkisins til viðbótar því sem rennur til bænda úr sjóðum Evrópusambandsins
Fullyrðing: Finnskt ríki veitir viðbótarframlög til bænda umfram það sem kemur úr sjóðum ESB fyrir landbúnað norðan 62. breiddargráðu.
Heimildir staðfesta fullyrðinguna ótvírætt. AGRI-LEGAL-002 sýnir að Finnland fékk varanlega heimild til viðbótarframlaga undir 142. grein aðildarsamningsins (um 290 milljónir evra á ári), og AGRI-LEGAL-007 og AGRI-PREC-002 staðfesta að framlögin renna sérstaklega til svæða norðan 62. breiddargráðu. Þessi framlög koma til viðbótar venjulegum CAP-greiðslum.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að framlögin koma ekki í stað CAP heldur til viðbótar, og þau mega ekki leiða til aukinnar framleiðslu né fara yfir framlag fyrir aðild (AGRI-LEGAL-002). Heildarhámark er 574,5 milljónir evra á ári fyrir tímabilið 2022–2027.
Að hluta staðfest Stór hluti ESB-greiðslna til bænda er bundinn við svonefndar vistkerfisáætlanir þar sem bændur þurfa að taka að sér verkefni í þágu umhverfis- og loftslagsmála. Landbúnaður
stór hluti þeirra greiðslna sem renna úr sjóðum Evrópusambandsins til bænda byggir að verulegu leyti á slíkum greiðslum, m.a. í svonefndum vistkerfisáætlunum (e. eco-schemes). Þær eru því háðar því að bændur taki að sér verkefni í þágu umhverfis- og loftslagsmála.
Fullyrðing: Stór hluti ESB-greiðslna til bænda er bundinn við svonefndar vistkerfisáætlanir þar sem bændur þurfa að taka að sér verkefni í þágu umhverfis- og loftslagsmála.
Heimildir staðfesta tilvist vistkerfisáætlana og umhverfisskilyrða í CAP. PREC-DATA-015 lýsir írska ACRES-kerfinu (um 1,5 milljarður evra fyrir 2023–2027) sem dæmi um árangurstengda umhverfisgreiðslu og AGRI-DATA-007 nefnir vistkerfisáætlanir og krossvirkar reglur í CAP. Hins vegar er ekki hægt að staðfesta beint úr heimildunum að «stór hluti» allra CAP-greiðslna sé bundinn slíkum áætlunum — nákvæmar prósentutölur vantar.
Samhengi sem vantar
Vistkerfisáætlanir (eco-schemes) voru kynntar í CAP 2023–2027 og taka að lágmarki 25% af 1. stoð CAP í flestum aðildarríkjum, en heimildirnar í grunninum innihalda ekki þessa nákvæmu prósentu. Skilyrðisgreiðslur (cross-compliance og GAEC-staðlar) ná þó til allra CAP-greiðslna að einhverju leyti.
Að hluta staðfest Við opnun markaða lækkar verð til bænda og þegar verð lækkar niður fyrir framleiðslukostnað hættir framleiðsla að vera hagkvæm, styrkir duga ekki til að halda framleiðslu gangandi ef þeir eru ekki bundnir við framleiðsluna sjálfa. Landbúnaður
Við opnun markaða lækkar verð til bænda og við það breytist rekstrarumhverfi landbúnaðarins verulega. Þegar verð til bænda lækkar niður fyrir framleiðslukostnað hættir framleiðsla að vera hagkvæm. Í slíkri stöðu duga styrkir ekki til að halda framleiðslu gangandi ef þeir eru ekki bundnir við framleiðsluna sjálfa.
Fullyrðing: Við opnun markaða lækkar verð til bænda og þegar verð lækkar niður fyrir framleiðslukostnað hættir framleiðsla að vera hagkvæm, styrkir duga ekki til að halda framleiðslu gangandi ef þeir eru ekki bundnir við framleiðsluna sjálfa.
Heimildir staðfesta fyrri hluta fullyrðingarinnar um verðlækkun til bænda við opnun markaða. AGRI-PREC-001 sýnir að finnsk landbúnaðarverð til bænda lækkuðu um helming við ESB-aðild 1995 og AGRI-DATA-009 telur að íslenskar bóndaheimtekjur gætu lækkað um 30–50% án sérstakra ráðstafana. Síðari hluti fullyrðingarinnar — að ótengdar greiðslur dugi ekki til að halda framleiðslu gangandi — er hagfræðileg ályktun sem heimildirnar staðfesta ekki beint.
Samhengi sem vantar
CAP hefur færst frá framleiðslubundnum greiðslum (sem hvöttu til ofproductionar) yfir í ótengdar (decoupled) greiðslur, einkum eftir 2003-umbæturnar. Heimildir um hvort ótengdar greiðslur dugi til að viðhalda framleiðslu eru ekki í staðreyndagrunninum. Vistkerfisáætlanir og 142. greinar framlög Finnlands og Svíþjóðar (AGRI-LEGAL-002) sýna að ýmsar gerðir framlaga koma við sögu.