Samkvæmt 24. grein laga um þingsköp Alþingis nr. 55/1991 ber ríkisstjórninni ávallt að leggja meiri háttar utanríkismál fyrir utanríkismálanefnd áður en ákvarðanir eru teknar. Nefndin hefur þó ekki neitunarvald — ríkisstjórnin heldur ákvörðunarvaldinu og nefndin er ráðgefandi.
Enska frumtextinn
Article 24 of the Icelandic Parliamentary Rules of Procedure (lög um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, with subsequent amendments) establishes that the government shall always consult the Althingi Foreign Affairs Committee (utanríkismálanefnd) on important foreign affairs matters before making decisions. The article states: 'Ríkisstjórnin skal ávallt bera meiri háttar utanríkismál fyrir fram undir nefndina' (The government shall always bring important foreign affairs matters before the committee in advance). The committee consists of members from all parliamentary parties and serves as the primary parliamentary oversight mechanism for foreign policy. The provision is designed to prevent unilateral executive decisions on foreign affairs without parliamentary consultation. Whether a specific matter qualifies as 'meiri háttar utanríkismál' (important foreign affairs matter) is subject to interpretation, and disagreements between government and opposition on this classification have been a recurring feature of Icelandic parliamentary politics.
Heimild
Lög um þingsköp Alþingis nr. 55/1991; Alþingi official website
Alþingi er þjóðþing Íslands og þingsköp þess kveða á um verklag, nefndaskipan og samráðsskyldu stjórnvalda við þingið í utanríkismálum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Greinin kveður á um samráðsskyldu en veitir nefndinni ekki neitunarvald. Ríkisstjórnin heldur ákvörðunarvaldi sínu í utanríkismálum – skylt er að hafa samráð við nefndina en samþykki hennar er ekki lagaleg skylda. Hvort framlagning þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu teljist „mikilvægt utanríkismál“ sem krefjist undangengins samráðs við nefndina er lögfræðilegt túlkunaratriði sem sanngjarnir lögfræðingar eru ósammála um.
Notuð í greiningum (17)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ákvæði í þingskapalögum um utanríkismálanefnd er ætlað sem ventill, til dæmis þegar ríkisstjórn ákveður eins síns liðs að fara í stríð.
- Að hluta staðfest Styður ESB-málið var ekki á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar og minnihlutinn hefur ítrekað þurft að fara fyrir fundarstjórn til að benda á brot á þingskapalögum.
Aðlögun að ESB sé þegar hluti af daglegu lífi Vísir
- Að hluta staðfest Styður Eftir fyrri umræðu fer málið í síðari umræðu og til meðferðar hjá utanríkismálanefnd Alþingis.
Alveg skýrt um hvað verður kosið Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Bréfaskipti um afturköllun ESB-umsóknarinnar fóru aldrei fyrir utanríkismálanefnd þingsins.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
- Að hluta staðfest Styður Samkvæmt 24. gr. þingskapalaga, 1. mgr., skal utanríkismálanefnd vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, og ber ríkisstjórnin ávallt að bera slík mál fyrir fram undir nefndina, jafnt á þingtíma sem í þinghléum, nema brýn nauðsyn banni.
- Að hluta staðfest Styður Lagaprófessor Björn Thorarensen skrifar í skýrslu stjórnlaganefndar árið 2011 að lagaleg skylda ríkisstjórnarinnar til að ráðfæra sig við utanríkismálanefnd um meiri háttar utanríkismál sé í reynd óljós og matskennd og engar fastar venjur hafi mótast um hvaða mál falli þar undir.
- Staðfest Styður Framkvæmd 24. gr. þingskapalaga hefur í framkvæmdinni ráðist af vilja utanríkisráðherra hverju sinni um hvaða mál er leitað samráðs við nefndina.
- Að hluta staðfest Styður Lagaprófessorinn Eiríkur Tómasson kom með lögfræðiálit árið 2005 þar sem hann tók fram að ekki verður ráðið af lögskýringagögnum hvaða mál teljast meiri háttar utanríkismál og hljóti það því að ráðast af mati hverju sinni.
- Að hluta staðfest Styður Eiríkur Tómasson taldi árið 2005 að ekki væri venja fyrir því að túlka 24. gr. þingskapalaga svo rúmt að skylt væri að bera ákvarðanir eins og stuðning við innrás í Írak fyrir fram undir utanríkismálanefnd.
- Að hluta staðfest Styður Gunnar Bragi Sveinsson taldi árið 2015 að bréf hans til ESB um að Ísland ætti ekki lengur að teljast umsóknarríki væri ekki meiri háttar utanríkismál, þar sem málið hefði oft verið til umræðu í nefndinni og öllum væri ljóst hvaða afstöðu ríkisstjórnin hefði til aðildarumsóknarinnar.
- Að hluta staðfest Styður Björn Thorarensen taldi að það væri með ólíkindum að bréf Gunnars Braga til ESB um aðildarviðræður hefði ekki verið rætt í utanríkismálanefnd, þar sem enginn vafi væri á að um meiri háttar utanríkismál væri að ræða.
- Að hluta staðfest Andmælir Í stjórnarskránni er ekki stafur um skyldu Alþingis til að hafa áhrif á utanríkismál, nema um skyldu til að fá samþykki Alþingis fyrir aðild að tilteknum þjóðréttarsamningum.
Ekki sannfærð um aðild en kallar eftir kjölfestu í umræðu Vísir
- Að hluta staðfest Styður Þingsályktunartillagan var til umræðu á fundum bæði utanríkismálanefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
- Staðfest Styður Þingsályktunartillagan er til vinnslu hjá utanríkismálanefnd Alþingis (mars 2026).
Erna og Jón útskýra lok, lok og læs -- lokunarskilyrði aðildarferlisins Heimssýn
- Að hluta staðfest Styður Lokun hvers samningskafla fer í gegnum ríkisstjórn og síðan utanríkismálanefnd Alþingis.
ESB-ummæli Þorgerðar í brennidepli á Alþingi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Nefndarmenn í utanríkismálanefnd Alþingis hafa ítrekað óskað eftir upplýsingum um formlega og óformlega fundi íslenskra ráðamanna með fulltrúum ESB.
ESB-viðræðurnar eru hafnar Blog.is
- Staðfest Styður Þingsályktunartillögunni um ESB-aðildarviðræður var vísað til utanríkismálanefndar.
Fyrstu umræðu um ESB-tillögu lokið Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Málið fer nú fyrir utanríkismálanefnd Alþingis og í framhaldi af því hefst seinni umræða um málið.
Hvað felst í 'liggja lágt' leiðinni? Viðreisn
- Að hluta staðfest Styður Utanríkisráðherra hefur ekki upplýst utanríkisnefnd um viðræður Húss atvinnulífsins í Bandaríkjunum.
Hvað felst í liggja lágt leiðinni? DV
- Að hluta staðfest Styður Utanríkisráðherra hefur ekki upplýst utanríkisnefnd Alþingis um viðræður Húss atvinnulífsins við bandarísk yfirvöld.
Kristrún sneri baki við Þorgerði Katrínu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Svokallað kjarnorkuákvæði í þingskölum vofir yfir ESB-málinu samkvæmt frétt Nútímans.
Ljósið elt út í haug Vísir
- Að hluta staðfest Styður Utanríkismálanefnd Alþingis hefur heimild til að óska eftir þeim gögnum sem Gunnar Bragi vísar til.
Ræddu 'fjóra strámenn', vonbrigði og hagsmunaárekstra Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nefndarmenn utanríkismálanefndar hafa ítrekað óskað eftir upplýsingum um bæði formlega og óformlega fundi íslenskra ráðamanna með fulltrúum ESB.
- Staðfest Styður Starf utanríkismálanefndar á kjörtímabilinu hefur litast af vaxandi óánægju stjórnarandstöðunnar með samráðs- og virðingarleysi fyrir lögbundnu hlutverki nefndarinnar.
Segir fund með Þorgerði Katrínu vonbrigði Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Fundur utanríkismálanefndar var opinn fundur haldinn í þeim tilgangi að afla upplýsinga fyrir þingmenn og þjóðina fyrir fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu.
Sigmundur Davíð sagði Þorgerði fara á bak við þjóðina varðandi aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið RÚV
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstaðan fullyrðir að utanríkisráðherra hafi brotið þingskapalög með því að kynna ekki utanríkismálanefnd tillögu sína.
„Skjólið" í ESB Miðflokkurinn
- Að hluta staðfest Styður Ríkisstjórnin sleppt því að ræða og kynna þingsályktunina um ESB fyrir utanríkismálanefnd, sem er lögbundit skylda.