Landskjörstjórn samþykk tveimur nýjum tillögum að orðalagi í ESB-atkvæðagreiðslu
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Landskjörstjórn telur báðar nýjar tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að orðalagi spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslunni skýrar, skiljanlegar og hlutlaugar. Fullveldi
Landskjörstjórn telur báðar tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að orðalagi spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið skýrar, skiljanlegar og hlutlausar.
Fullyrðing: Landskjörstjórn telur báðar nýjar tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að orðalagi spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslunni skýrar, skiljanlegar og hlutlaugar.
SOV-PARL-008 staðfestir að Landskjörstjórn skilaði umsögn 10. apríl 2026 þar sem lögð var áhersla á skýrleika, hlutleysi og einfaldari já/nei svarmöguleika. Meginsjónarmið nefndarinnar um skýrleika og hlutleysi koma þar fram, en staðreyndagrunnurinn nær ekki yfir nýrri umsögn frá 1. maí 2026 þar sem nefndin metur tvær nýjar tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Matið á þessum tilteknu nýju tillögum er því ekki staðfest beint í heimildum.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta upphaflegar athugasemdir Landskjörstjórnar (10. apríl 2026) en ekki nýrri umsögn um endurskoðaðar tillögur. Frumheimild — umsögn Landskjörstjórnar 1. maí 2026 — liggur sennilega fyrir í erindaskrá Alþingis (mál 516) en hefur ekki verið dregin saman í staðreyndagrunninn.
Staðfest Upprunalega spurningin í þingsályktunartillögunni var orðuð: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» Fullveldi
«Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» og svarkostirnir voru þessir: «Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu» og «Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.»
Fullyrðing: Upprunalega spurningin í þingsályktunartillögunni var orðuð: «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?»
SOV-PARL-001 staðfestir orðrétt að þingsályktunartillaga utanríkisráðherra leggur til þjóðaratkvæðagreiðslu með spurningunni «Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?» SOV-PARL-008 vísar einnig í sömu spurningu sem viðfangsefni umsagnar Landskjörstjórnar. Bæði orðalag spurningarinnar og samhengi tillögunnar eru því staðfest.
Samhengi sem vantar
Þjóðaratkvæðagreiðslan er ráðgefandi en ekki bindandi samkvæmt SOV-DATA-006. POLL-DATA-010 og POLL-DATA-022 sýna að orðalag um framhald viðræðna gefur yfirleitt 8–12 prósentustigum hærri stuðning en spurningar um aðild beint.
Staðfest Landskjörstjórn taldi orðalag upprunalegu spurningarinnar fela í sér þá forsendu að aðildarumsókn Íslands hefði ekki verið dregin til baka. Fullveldi
Landskjörstjórn taldi orðalag spurningarinnar fela í sér þá forsendu að aðildarumsókn Íslands hefði ekki verið dregin til baka, en sagði þá forsendu umdeilda innan samfélagsins.
Fullyrðing: Landskjörstjórn taldi orðalag upprunalegu spurningarinnar fela í sér þá forsendu að aðildarumsókn Íslands hefði ekki verið dregin til baka.
SOV-PARL-008 staðfestir beint að ein af þremur meginathugasemdum landskjörstjórnar var sú að spurningin væri forsenda þess að aðildarviðræðum hefði ekki verið slitið — sem nefndin benti á að væri umdeild forsenda innan samfélagsins. Fullyrðingin endurspeglar þessa athugasemd nákvæmlega.
Samhengi sem vantar
SOV-PARL-011 sýnir að framkvæmdastjórn ESB telur umsóknina frá 2009 enn gilda, sem styður þá hlið ágreiningsins að viðræðum hafi formlega ekki verið slitið. SOV-DATA-023 lýsir hins vegar að Ísland hafi dregið umsóknina til baka 12. mars 2015 — bæði sjónarmiðin liggja fyrir í gögnunum.
Staðfest Það er ágreiningsefni hvort, hvernig og hvenær aðildarviðræðum Íslands við ESB var slitið. Fullveldi
Hin tillagan um að ganga til viðræðna við Evrópusambandið skilur það svolítið eftir og það er kannski það sem hefur helst verið til umræðu um ágreiningsefni hvort þeim var slitið, hvernig þeim var slitið og hvenær.
Fullyrðing: Það er ágreiningsefni hvort, hvernig og hvenær aðildarviðræðum Íslands við ESB var slitið.
Heimildir staðfesta beint að um raunverulegt ágreiningsefni er að ræða. SOV-PARL-008 segir að forsendan um að viðræðum hafi ekki verið slitið sé umdeild og SOV-PARL-011 sýnir að framkvæmdastjórn ESB telur Sveinsson-bréfið frá 2015 ekki formlega afturköllun. SOV-DATA-023 lýsir hins vegar að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs hafi stöðvað viðræður í maí 2013 og að umsóknin hafi verið dregin til baka 12. mars 2015 — sjálf tilvist tveggja ólíkra túlkana sannar ágreininginn.
Samhengi sem vantar
SOV-PARL-009 sýnir nákvæmlega hve langt viðræðurnar voru komnar í maí 2013: 27 af 33 köflum voru opnaðir og 11 lokaðir til bráðabirgða. Sex viðkvæmustu kaflarnir — sjávarútvegur, landbúnaður og fleiri — voru aldrei opnaðir, sem skýrir hvers vegna túlkun á stöðu viðræðnanna er svo umdeild.
Staðfest Þjóðaratkvæðagreiðslan er áætluð 29. ágúst og tímafrestir til undirbúnings eru skammur. Fullveldi
Eins og fram kom í umsögn landskjörstjórnar til utanríkismálanefndar geta ýmsar áskoranir fylgt þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst nk. þar sem tímafrestir eru skammir.
Fullyrðing: Þjóðaratkvæðagreiðslan er áætluð 29. ágúst og tímafrestir til undirbúnings eru skammur.
SOV-DATA-006 og SOV-PARL-007 staðfesta beint að þjóðaratkvæðagreiðslan er áætluð 29. ágúst 2026. SOV-DATA-006 og SOV-LEGAL-028 staðfesta einnig að dagsetningin hefur verið gagnrýnd af stjórnarandstöðu sem of skammur tími til undirbúnings og opinberrar umræðu. SOV-INTL-001 sýnir að upphaflegur tímarammi gerði ekki ráð fyrir atkvæðagreiðslu fyrr en 2027 — flýting í ágúst 2026 styður mat á að tímafrestir séu skammir.
Samhengi sem vantar
Gagnrýnin á tímafresti kemur einkum frá stjórnarandstöðunni; ríkisstjórnin telur að nægur tími sé til umfjöllunar (sjá SOV-LEGAL-028). Sjónarmið um hve stuttir frestirnir eru er því að hluta til pólitískt mat, en almenn samstaða er um að dagsetningin er þrengri en upphaflega var ráðgert.
Að hluta staðfest Landskjörstjórn telur sig geta uppfyllt skyldu sína skv. 1. mgr. 52. gr. kosningalaga um víðtæka kynningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar þrátt fyrir skamma tímafresti. Fullveldi
Landskjörstjórn telur sig engu að síður geta uppfyllt skyldu sína skv. 1. mgr. 52. gr. kosningalaga og staðið fyrir víðtækri kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæði.
Fullyrðing: Landskjörstjórn telur sig geta uppfyllt skyldu sína skv. 1. mgr. 52. gr. kosningalaga um víðtæka kynningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar þrátt fyrir skamma tímafresti.
SOV-PARL-008 staðfestir að landskjörstjórn skilaði umsögn samkvæmt 1. mgr. 52. gr. kosningalaga og að nefndin tók afstöðu til orðalags spurningar og kynningarskyldu sinnar. Staðreyndagrunnurinn nær hins vegar ekki yfir nýrri umsögn (1. maí 2026) þar sem nefndin segist beint geta uppfyllt skylduna þrátt fyrir skamma tímafresti. Lagagrundvöllur og almenn afstaða eru því staðfest, en þessi tiltekna yfirlýsing er ekki dregin beint upp í heimildum.
Samhengi sem vantar
Frumheimildin — nýrri umsögn landskjörstjórnar — liggur væntanlega fyrir í erindaskrá Alþingis fyrir mál 516 en hefur ekki verið dregin saman í staðreyndagrunninum. SOV-LEGAL-028 sýnir að spurningin um hvort frestir séu nógu langir er enn umdeild milli stjórnar og stjórnarandstöðu.
Að hluta staðfest Utanríkismálanefnd tekur lokaákvörðun um orðalag spurningarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Fullveldi
Hún segir líklegt að báðar tillögur verði sendar til utanríkismálanefndar, sem tekur lokaákvörðun um orðalag.
Fullyrðing: Utanríkismálanefnd tekur lokaákvörðun um orðalag spurningarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslunni.
SOV-PARL-007 og SOV-LEGAL-028 staðfesta að mál 516 er til umfjöllunar í utanríkismálanefnd og að nefndin fer með málsmeðferðina. SOV-LEGAL-019 lýsir hlutverki nefndarinnar í utanríkismálum samkvæmt 24. gr. þingskapa, en hvergi í heimildum er sérstaklega staðfest að nefndin taki «lokaákvörðun» um orðalag — formlega er það Alþingi sem samþykkir þingsályktunartillöguna í atkvæðagreiðslu. Hin þinglega meðferð er hins vegar í nefndinni og þar mótast endanleg tillaga.
Samhengi sem vantar
Formlega samþykkir Alþingi (þingfundur) þingsályktunartillöguna í lokin, ekki nefndin sjálf — nefndin leggur fram nefndarálit og breytingartillögur sem þingið greiðir atkvæði um. Heimildir lýsa ferlinu aðeins óbeint og fjalla mest um pólitíska deilu um samráð við nefndina áður en tillagan var lögð fram.