Íslenska aflamarkskerfið (kvótakerfið), sem var tekið upp 1984 og gert varanlegt 1990, er talið eitt farsælasta fiskveiðistjórnunarkerfi heims. Heildareignavirði veiðiheimilda var áætlað um 1.500 milljarðar króna (~10 milljarðar evra) árið 2025, sem samsvarar um 30% af VLF. Kerfið hefur dregið úr offramleiðni flotans og stuðlað að sjálfbærri nýtingu — þorskstofninn hefur u.þ.b. tvöfaldast frá ársbyrjun 2000.
Enska frumtextinn
Iceland's Individual Transferable Quota (ITQ) system, introduced in 1984 and made permanent in 1990, is considered one of the world's most successful fisheries management frameworks. The total asset value of fishing quotas was estimated at approximately ISK 1,500 billion (~€10 billion) in 2025, equivalent to roughly 30% of GDP. The system has reduced fleet overcapacity, improved profitability, and maintained sustainable stock levels — cod stock biomass has roughly doubled since the early 2000s. Under EU membership and the Common Fisheries Policy, Iceland would face pressure to share access to its waters and adopt the CFP's different quota allocation system, potentially undermining decades of rights-based management.
Heimild
Ministry of Food, Agriculture and Fisheries — Fisheries Management in Iceland; Marine and Freshwater Research Institute
Matvælaráðuneytið ber ábyrgð á fiskveiðistjórnun á Íslandi og Hafrannsóknastofnun veitir vísindalega ráðgjöf um ástand fiskistofna og sjálfbæra nýtingu.
Fyrirvarar
Aflamarkskerfið (ITQ) hefur verið gagnrýnt fyrir að safna kvótaeign á fárra hendur og fyrir að mismuna smærri sjávarbyggðum. Sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB (CFP) hefur einnig tekið umtalsverðum breytingum frá árinu 2013 og hefur nú að geyma ákveðna þætti réttindamiðaðrar stjórnunar. Allar aðildarviðræður myndu fela í sér sérsniðna samninga um sjávarútvegsmál en ekki einfalda upptöku á hefðbundinni sameiginlegri sjávarútvegsstefnu.
Notuð í greiningum (13)
18 mánuðirnir byggja ekki á formlegum samtölum Morgunblaðið
- Staðfest Styður Það sem muni taka mestan tíma í mögulegum aðildarviðræðum er áhersla Íslands á auðlindir og fiskveiðar.
- Staðfest Styður Ísland hefur haft sterka stjórn á sjávarútvegi og fiskveiðiauðlindum.
Bubbi Morthens segir að fólk eigi aldrei að kjósa Viðreisn Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Frekari sala á útgerðum til erlendra aðila gæti haft neikvæð áhrif á yfirráð Íslendinga yfir eigin auðlindum.
Erum við tilbúin fyrir ESB-viðræður? Sjö lykiláhættuþættir Vísir
- Staðfest Styður Í kvótakerfinu hafa orðið til réttindi sem eru framseljanleg, veðsetjanleg og hafa tekið á sig einkenni eignar.
- Að hluta staðfest Styður Það sem í dag er tímabundið ígildi eignar í kvótakerfinu getur orðið varanlegt ef það er fest í alþjóðlegu réttarkerfi.
ESB og sjávarútvegurinn: Hver á að ráða hafinu við Ísland? Vísir
- Staðfest Styður Íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið hefur verið nefnt sem fyrirmynd á alþjóðavettvangi.
- Staðfest Styður Ísland hefur byggt upp alþjóðlega viðurkennda sérstöðu í sjávarútvegsstjórnun.
Heiðrún: Dýr verður Flokkur fólksins allur vb
- Að hluta staðfest Styður Stefna Flokks fólksins í sjávarútvegsmálum myndi eyðileggja fiskveiðistjórnunarkerfið.
Höggva í undirstöður greinarinnar Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Styður Nýtingu íslenskrar sjávarútvegauðlindar hefur verið stýrt með sjálfbærum hætti.
Kvótinn: Þriðji valkosturinn Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Ríkið getur tekið kvótann til baka vegna þess að það veitti hann upphaflega
- Að hluta staðfest Styður Kvótaeigendur hafa safnað upp milljörðum í þrjá áratugi vegna kvótakerfisins
Mun Evrópusambandið eyðileggja feril Kristrúnar? Viðskiptablaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir mat það svo að í hugsanlegum aðildarviðræðum myndi ESB líklegra taka upp íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið en að Íslendingar þyrftu að laga sig að sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB.
Óvíst um afdrif umsóknar Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra gaf til kynna að Ísland gæti náð sögulegum samningi við ESB um sjávarútvegsmál án þess að lúta sameiginlegri sjávarútvegsstefnu.
Ræða þarf alla kaflana á nýjan leik Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Ísland krafðist þess í aðildarviðræðunum að 200 mílna fiskveiðilögsagan og kvótakerfið héldu sér.
Sameign þjóðarinnar — eða stærsta tilfærsla auðlinda í sögu Íslands? Vísir
- Að hluta staðfest Styður Aðgangur að fiskauðlindinni hefur þróast í verðmæta eign sem safnast hefur á færri hendur og orðið grunnur að fjárhagslegu valdi langt utan sjávarútvegs.
- Staðfest Styður Kvótakerfið heimilar að aflaheimildir séu nýttar af öðrum en þeim sem upphaflega fengu þær úthlutaðar.
- Staðfest Styður Aflaheimildir voru upphaflega úthlutaðar án endurgjalds.
- Staðfest Styður Aflaheimildir urðu veðhæfar eignir sem hægt var að nota til að fjármagna uppbyggingu og fjárfestingar.
Sjávarauðlindin í ESB Vísir
- Staðfest Styður Núverandi vandkerfi í sjávarútveginni er íslensk uppfinning, ekki erlendir aðilar sem bjó það til.
- Að hluta staðfest Andmælir Núverandi alíslenskt kvótakerfi er þegar að ná því markmiði að leggja sjávarpláss í eyði.
Vantaði vettvang fyrir sérfræðinga Morgunblaðið
- Staðfest Styður Ísland og Noregur búa að áralangri reynslu af uppbyggingu fiskveiðistjórnunarkerfa sem nýtist öðrum ríkjum
- Að hluta staðfest Styður Sífellt fleiri verðmætir fiskistofnar eru nú veiddir með sjálfbærum hætti þótt þróunin mætti vera örari
- Staðfest Styður Reynsla Íslands og Noregs sýnir að viðsnúningur sé mögulegur þar sem fiskistofnar eru ofveiddir og skipaflotar of stórir